MBh, 14, 65
Select a line for its word-by-word analysis.
एतस्मिन्न् एव काले तु वासुदेवो ऽपि वीर्यवान् । (१।२)
etasminn eva kāle tu vāsudevo 'pi vīryavān |
उपायाद् वृष्णिभिः सार्धं पुरं वारणसाह्वयम् ॥ (१।३)
upāyād vṛṣṇibhiḥ sārdhaṃ puraṃ vāraṇasāhvayam ||
यथोक्तो धर्मपुत्रेण व्रजन् स स्वपुरीं प्रति ॥ (२।२)
yathokto dharmaputreṇa vrajan sa svapurīṃ prati ||
द्रौपदीम् उत्तरां चैव पृथां चाप्यवलोककः । (५।१)
draupadīm uttarāṃ caiva pṛthāṃ cāpyavalokakaḥ |
तान् आगतान् समीक्ष्यैव धृतराष्ट्रो महीपतिः । (६।१)
tān āgatān samīkṣyaiva dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ |
प्रत्यगृह्णाद् यथान्यायं विदुरश्च महामनाः ॥ (६।२)
pratyagṛhṇād yathānyāyaṃ viduraśca mahāmanāḥ ||
तत्रैव न्यवसत् कृष्णः स्वर्चितः पुरुषर्षभः । (७।१)
tatraiva nyavasat kṛṣṇaḥ svarcitaḥ puruṣarṣabhaḥ |
हृष्टानां सिंहनादेन जनानां तत्र निस्वनः । (१०।१)
hṛṣṭānāṃ siṃhanādena janānāṃ tatra nisvanaḥ |
आविश्य प्रदिशः सर्वाः पुनर् एव व्युपारमत् ॥ (१०।२)
āviśya pradiśaḥ sarvāḥ punar eva vyupāramat ||
ततः सो ऽतित्वरः कृष्णो विवेशान्तःपुरं तदा । (११।१)
tataḥ so 'titvaraḥ kṛṣṇo viveśāntaḥpuraṃ tadā |
युयुधानद्वितीयो वै व्यथितेन्द्रियमानसः ॥ (११।२)
yuyudhānadvitīyo vai vyathitendriyamānasaḥ ||
ततस्त्वरितम् आयान्तीं ददर्श स्वां पितृष्वसाम् । (१२।१)
tatastvaritam āyāntīṃ dadarśa svāṃ pitṛṣvasām |
क्रोशन्तीम् अभिधावेति वासुदेवं पुनः पुनः ॥ (१२।२)
krośantīm abhidhāveti vāsudevaṃ punaḥ punaḥ ||
पृष्ठतो द्रौपदीं चैव सुभद्रां च यशस्विनीम् । (१३।१)
pṛṣṭhato draupadīṃ caiva subhadrāṃ ca yaśasvinīm |
सविक्रोशं सकरुणं बान्धवानां स्त्रियो नृप ॥ (१३।२)
savikrośaṃ sakaruṇaṃ bāndhavānāṃ striyo nṛpa ||
त्वं नो गतिः प्रतिष्ठा च त्वदायत्तम् इदं कुलम् ॥ (१५।२)
tvaṃ no gatiḥ pratiṣṭhā ca tvadāyattam idaṃ kulam ||
यदुप्रवीर यो ऽयं ते स्वस्रीयस्यात्मजः प्रभो । (१६।१)
yadupravīra yo 'yaṃ te svasrīyasyātmajaḥ prabho |
त्वया ह्येतत् प्रतिज्ञातम् ऐषीके यदुनन्दन । (१७।१)
tvayā hyetat pratijñātam aiṣīke yadunandana |
अहं संजीवयिष्यामि मृतं जातम् इति प्रभो ॥ (१७।२)
ahaṃ saṃjīvayiṣyāmi mṛtaṃ jātam iti prabho ||
सो ऽयं जातो मृतस्तात पश्यैनं पुरुषर्षभ । (१८।१)
so 'yaṃ jāto mṛtastāta paśyainaṃ puruṣarṣabha |
उत्तरां च सुभद्रां च द्रौपदीं मां च माधव ॥ (१८।२)
uttarāṃ ca subhadrāṃ ca draupadīṃ māṃ ca mādhava ||
धर्मपुत्रं च भीमं च फल्गुनं नकुलं तथा । (१९।१)
dharmaputraṃ ca bhīmaṃ ca phalgunaṃ nakulaṃ tathā |
सहदेवं च दुर्धर्ष सर्वान्नस्त्रातुम् अर्हसि ॥ (१९।२)
sahadevaṃ ca durdharṣa sarvānnastrātum arhasi ||
अस्मिन् प्राणाः समायत्ताः पाण्डवानां ममैव च । (२०।१)
asmin prāṇāḥ samāyattāḥ pāṇḍavānāṃ mamaiva ca |
पाण्डोश्च पिण्डो दाशार्ह तथैव श्वशुरस्य मे ॥ (२०।२)
pāṇḍośca piṇḍo dāśārha tathaiva śvaśurasya me ||
अभिमन्योश्च भद्रं ते प्रियस्य सदृशस्य च । (२१।१)
abhimanyośca bhadraṃ te priyasya sadṛśasya ca |
प्रियम् उत्पादयाद्य त्वं प्रेतस्यापि जनार्दन ॥ (२१।२)
priyam utpādayādya tvaṃ pretasyāpi janārdana ||
अभिमन्योर् वचः कृष्ण प्रियत्वात् ते न संशयः ॥ (२२।२)
abhimanyor vacaḥ kṛṣṇa priyatvāt te na saṃśayaḥ ||
अब्रवीत् किल दाशार्ह वैराटीम् आर्जुनिः पुरा । (२३।१)
abravīt kila dāśārha vairāṭīm ārjuniḥ purā |
मातुलस्य कुलं भद्रे तव पुत्रो गमिष्यति ॥ (२३।२)
mātulasya kulaṃ bhadre tava putro gamiṣyati ||
गत्वा वृष्ण्यन्धककुलं धनुर्वेदं ग्रहीष्यति । (२४।१)
gatvā vṛṣṇyandhakakulaṃ dhanurvedaṃ grahīṣyati |
अस्त्राणि च विचित्राणि नीतिशास्त्रं च केवलम् ॥ (२४।२)
astrāṇi ca vicitrāṇi nītiśāstraṃ ca kevalam ||
तास्त्वां वयं प्रणम्येह याचामो मधुसूदन । (२६।१)
tāstvāṃ vayaṃ praṇamyeha yācāmo madhusūdana |
कुलस्यास्य हितार्थं त्वं कुरु कल्याणम् उत्तमम् ॥ (२६।२)
kulasyāsya hitārthaṃ tvaṃ kuru kalyāṇam uttamam ||
एवम् उक्त्वा तु वार्ष्णेयं पृथा पृथुललोचना । (२७।१)
evam uktvā tu vārṣṇeyaṃ pṛthā pṛthulalocanā |
उच्छ्रित्य बाहू दुःखार्ता ताश्चान्याः प्रापतन् भुवि ॥ (२७।२)
ucchritya bāhū duḥkhārtā tāścānyāḥ prāpatan bhuvi ||
अब्रुवंश्च महाराज सर्वाः सास्राविलेक्षणाः । (२८।१)
abruvaṃśca mahārāja sarvāḥ sāsrāvilekṣaṇāḥ |
स्वस्रीयो वासुदेवस्य मृतो जात इति प्रभो ॥ (२८।२)
svasrīyo vāsudevasya mṛto jāta iti prabho ||
एवम् उक्ते ततः कुन्तीं प्रत्यगृह्णाज्जनार्दनः । (२९।१)
evam ukte tataḥ kuntīṃ pratyagṛhṇājjanārdanaḥ |
भूमौ निपतितां चैनां सान्त्वयामास भारत ॥ (२९।२)
bhūmau nipatitāṃ caināṃ sāntvayāmāsa bhārata ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.