महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 65

1900 of 1995 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

एतस्मिन्न् एव काले तु वासुदेवो ऽपि वीर्यवान् । (१।२)

etasminn eva kāle tu vāsudevo 'pi vīryavān |

1.3१.३

उपायाद् वृष्णिभिः सार्धं पुरं वारणसाह्वयम् ॥ (१।३)

upāyād vṛṣṇibhiḥ sārdhaṃ puraṃ vāraṇasāhvayam ||

2.1२.१

समयं वाजिमेधस्य विदित्वा पुरुषर्षभः । (२।१)

samayaṃ vājimedhasya viditvā puruṣarṣabhaḥ |

2.2२.२

यथोक्तो धर्मपुत्रेण व्रजन् स स्वपुरीं प्रति ॥ (२।२)

yathokto dharmaputreṇa vrajan sa svapurīṃ prati ||

3.1३.१

रौक्मिणेयेन सहितो युयुधानेन चैव ह । (३।१)

raukmiṇeyena sahito yuyudhānena caiva ha |

3.2३.२

चारुदेष्णेन साम्बेन गदेन कृतवर्मणा ॥ (३।२)

cārudeṣṇena sāmbena gadena kṛtavarmaṇā ||

4.1४.१

सारणेन च वीरेण निशठेनोल्मुकेन च । (४।१)

sāraṇena ca vīreṇa niśaṭhenolmukena ca |

4.2४.२

बलदेवं पुरस्कृत्य सुभद्रासहितस्तदा ॥ (४।२)

baladevaṃ puraskṛtya subhadrāsahitastadā ||

5.1५.१

द्रौपदीम् उत्तरां चैव पृथां चाप्यवलोककः । (५।१)

draupadīm uttarāṃ caiva pṛthāṃ cāpyavalokakaḥ |

5.2५.२

समाश्वासयितुं चापि क्षत्रिया निहतेश्वराः ॥ (५।२)

samāśvāsayituṃ cāpi kṣatriyā nihateśvarāḥ ||

6.1६.१

तान् आगतान् समीक्ष्यैव धृतराष्ट्रो महीपतिः । (६।१)

tān āgatān samīkṣyaiva dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ |

6.2६.२

प्रत्यगृह्णाद् यथान्यायं विदुरश्च महामनाः ॥ (६।२)

pratyagṛhṇād yathānyāyaṃ viduraśca mahāmanāḥ ||

7.1७.१

तत्रैव न्यवसत् कृष्णः स्वर्चितः पुरुषर्षभः । (७।१)

tatraiva nyavasat kṛṣṇaḥ svarcitaḥ puruṣarṣabhaḥ |

7.2७.२

विदुरेण महातेजास्तथैव च युयुत्सुना ॥ (७।२)

vidureṇa mahātejāstathaiva ca yuyutsunā ||

8.1८.१

वसत्सु वृष्णिवीरेषु तत्राथ जनमेजय । (८।१)

vasatsu vṛṣṇivīreṣu tatrātha janamejaya |

8.2८.२

जज्ञे तव पिता राजन् परिक्षित् परवीरहा ॥ (८।२)

jajñe tava pitā rājan parikṣit paravīrahā ||

9.1९.१

स तु राजा महाराज ब्रह्मास्त्रेणाभिपीडितः । (९।१)

sa tu rājā mahārāja brahmāstreṇābhipīḍitaḥ |

9.2९.२

शवो बभूव निश्चेष्टो हर्षशोकविवर्धनः ॥ (९।२)

śavo babhūva niśceṣṭo harṣaśokavivardhanaḥ ||

10.1१०.१

हृष्टानां सिंहनादेन जनानां तत्र निस्वनः । (१०।१)

hṛṣṭānāṃ siṃhanādena janānāṃ tatra nisvanaḥ |

10.2१०.२

आविश्य प्रदिशः सर्वाः पुनर् एव व्युपारमत् ॥ (१०।२)

āviśya pradiśaḥ sarvāḥ punar eva vyupāramat ||

11.1११.१

ततः सो ऽतित्वरः कृष्णो विवेशान्तःपुरं तदा । (११।१)

tataḥ so 'titvaraḥ kṛṣṇo viveśāntaḥpuraṃ tadā |

11.2११.२

युयुधानद्वितीयो वै व्यथितेन्द्रियमानसः ॥ (११।२)

yuyudhānadvitīyo vai vyathitendriyamānasaḥ ||

12.1१२.१

ततस्त्वरितम् आयान्तीं ददर्श स्वां पितृष्वसाम् । (१२।१)

tatastvaritam āyāntīṃ dadarśa svāṃ pitṛṣvasām |

12.2१२.२

क्रोशन्तीम् अभिधावेति वासुदेवं पुनः पुनः ॥ (१२।२)

krośantīm abhidhāveti vāsudevaṃ punaḥ punaḥ ||

13.1१३.१

पृष्ठतो द्रौपदीं चैव सुभद्रां च यशस्विनीम् । (१३।१)

pṛṣṭhato draupadīṃ caiva subhadrāṃ ca yaśasvinīm |

13.2१३.२

सविक्रोशं सकरुणं बान्धवानां स्त्रियो नृप ॥ (१३।२)

savikrośaṃ sakaruṇaṃ bāndhavānāṃ striyo nṛpa ||

14.1१४.१

ततः कृष्णं समासाद्य कुन्ती राजसुता तदा । (१४।१)

tataḥ kṛṣṇaṃ samāsādya kuntī rājasutā tadā |

14.2१४.२

प्रोवाच राजशार्दूल बाष्पगद्गदया गिरा ॥ (१४।२)

provāca rājaśārdūla bāṣpagadgadayā girā ||

15.1१५.१

वासुदेव महाबाहो सुप्रजा देवकी त्वया । (१५।१)

vāsudeva mahābāho suprajā devakī tvayā |

15.2१५.२

त्वं नो गतिः प्रतिष्ठा च त्वदायत्तम् इदं कुलम् ॥ (१५।२)

tvaṃ no gatiḥ pratiṣṭhā ca tvadāyattam idaṃ kulam ||

16.1१६.१

यदुप्रवीर यो ऽयं ते स्वस्रीयस्यात्मजः प्रभो । (१६।१)

yadupravīra yo 'yaṃ te svasrīyasyātmajaḥ prabho |

16.2१६.२

अश्वत्थाम्ना हतो जातस्तम् उज्जीवय केशव ॥ (१६।२)

aśvatthāmnā hato jātastam ujjīvaya keśava ||

17.1१७.१

त्वया ह्येतत् प्रतिज्ञातम् ऐषीके यदुनन्दन । (१७।१)

tvayā hyetat pratijñātam aiṣīke yadunandana |

17.2१७.२

अहं संजीवयिष्यामि मृतं जातम् इति प्रभो ॥ (१७।२)

ahaṃ saṃjīvayiṣyāmi mṛtaṃ jātam iti prabho ||

18.1१८.१

सो ऽयं जातो मृतस्तात पश्यैनं पुरुषर्षभ । (१८।१)

so 'yaṃ jāto mṛtastāta paśyainaṃ puruṣarṣabha |

18.2१८.२

उत्तरां च सुभद्रां च द्रौपदीं मां च माधव ॥ (१८।२)

uttarāṃ ca subhadrāṃ ca draupadīṃ māṃ ca mādhava ||

19.1१९.१

धर्मपुत्रं च भीमं च फल्गुनं नकुलं तथा । (१९।१)

dharmaputraṃ ca bhīmaṃ ca phalgunaṃ nakulaṃ tathā |

19.2१९.२

सहदेवं च दुर्धर्ष सर्वान्नस्त्रातुम् अर्हसि ॥ (१९।२)

sahadevaṃ ca durdharṣa sarvānnastrātum arhasi ||

20.1२०.१

अस्मिन् प्राणाः समायत्ताः पाण्डवानां ममैव च । (२०।१)

asmin prāṇāḥ samāyattāḥ pāṇḍavānāṃ mamaiva ca |

20.2२०.२

पाण्डोश्च पिण्डो दाशार्ह तथैव श्वशुरस्य मे ॥ (२०।२)

pāṇḍośca piṇḍo dāśārha tathaiva śvaśurasya me ||

21.1२१.१

अभिमन्योश्च भद्रं ते प्रियस्य सदृशस्य च । (२१।१)

abhimanyośca bhadraṃ te priyasya sadṛśasya ca |

21.2२१.२

प्रियम् उत्पादयाद्य त्वं प्रेतस्यापि जनार्दन ॥ (२१।२)

priyam utpādayādya tvaṃ pretasyāpi janārdana ||

22.1२२.१

उत्तरा हि प्रियोक्तं वै कथयत्यरिसूदन । (२२।१)

uttarā hi priyoktaṃ vai kathayatyarisūdana |

22.2२२.२

अभिमन्योर् वचः कृष्ण प्रियत्वात् ते न संशयः ॥ (२२।२)

abhimanyor vacaḥ kṛṣṇa priyatvāt te na saṃśayaḥ ||

23.1२३.१

अब्रवीत् किल दाशार्ह वैराटीम् आर्जुनिः पुरा । (२३।१)

abravīt kila dāśārha vairāṭīm ārjuniḥ purā |

23.2२३.२

मातुलस्य कुलं भद्रे तव पुत्रो गमिष्यति ॥ (२३।२)

mātulasya kulaṃ bhadre tava putro gamiṣyati ||

24.1२४.१

गत्वा वृष्ण्यन्धककुलं धनुर्वेदं ग्रहीष्यति । (२४।१)

gatvā vṛṣṇyandhakakulaṃ dhanurvedaṃ grahīṣyati |

24.2२४.२

अस्त्राणि च विचित्राणि नीतिशास्त्रं च केवलम् ॥ (२४।२)

astrāṇi ca vicitrāṇi nītiśāstraṃ ca kevalam ||

25.1२५.१

इत्येतत् प्रणयात् तात सौभद्रः परवीरहा । (२५।१)

ityetat praṇayāt tāta saubhadraḥ paravīrahā |

25.2२५.२

कथयामास दुर्धर्षस्तथा चैतन्न संशयः ॥ (२५।२)

kathayāmāsa durdharṣastathā caitanna saṃśayaḥ ||

26.1२६.१

तास्त्वां वयं प्रणम्येह याचामो मधुसूदन । (२६।१)

tāstvāṃ vayaṃ praṇamyeha yācāmo madhusūdana |

26.2२६.२

कुलस्यास्य हितार्थं त्वं कुरु कल्याणम् उत्तमम् ॥ (२६।२)

kulasyāsya hitārthaṃ tvaṃ kuru kalyāṇam uttamam ||

27.1२७.१

एवम् उक्त्वा तु वार्ष्णेयं पृथा पृथुललोचना । (२७।१)

evam uktvā tu vārṣṇeyaṃ pṛthā pṛthulalocanā |

27.2२७.२

उच्छ्रित्य बाहू दुःखार्ता ताश्चान्याः प्रापतन् भुवि ॥ (२७।२)

ucchritya bāhū duḥkhārtā tāścānyāḥ prāpatan bhuvi ||

28.1२८.१

अब्रुवंश्च महाराज सर्वाः सास्राविलेक्षणाः । (२८।१)

abruvaṃśca mahārāja sarvāḥ sāsrāvilekṣaṇāḥ |

28.2२८.२

स्वस्रीयो वासुदेवस्य मृतो जात इति प्रभो ॥ (२८।२)

svasrīyo vāsudevasya mṛto jāta iti prabho ||

29.1२९.१

एवम् उक्ते ततः कुन्तीं प्रत्यगृह्णाज्जनार्दनः । (२९।१)

evam ukte tataḥ kuntīṃ pratyagṛhṇājjanārdanaḥ |

29.2२९.२

भूमौ निपतितां चैनां सान्त्वयामास भारत ॥ (२९।२)

bhūmau nipatitāṃ caināṃ sāntvayāmāsa bhārata ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 65

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit