MBh, 3, 18
Select a line for its word-by-word analysis.
दंशितैर् हरिभिर् युक्तं रथम् आस्थाय काञ्चनम् ॥ (१।३)
daṃśitair haribhir yuktaṃ ratham āsthāya kāñcanam ||
उच्छ्रित्य मकरं केतुं व्यात्ताननम् अलंकृतम् । (२।१)
ucchritya makaraṃ ketuṃ vyāttānanam alaṃkṛtam |
उत्पतद्भिर् इवाकाशं तैर् हयैर् अन्वयात् परान् ॥ (२।२)
utpatadbhir ivākāśaṃ tair hayair anvayāt parān ||
विक्षिपन् नादयंश् चापि धनुःश्रेष्ठं महाबलः । (३।१)
vikṣipan nādayaṃś cāpi dhanuḥśreṣṭhaṃ mahābalaḥ |
स विद्युच्चलितं चापं विहरन् वै तलात् तलम् । (४।१)
sa vidyuccalitaṃ cāpaṃ viharan vai talāt talam |
अन्तरं ददृशे कश्चिन् निघ्नतः शात्रवान् रणे ॥ (५।२)
antaraṃ dadṛśe kaścin nighnataḥ śātravān raṇe ||
मुखस्य वर्णो न विकल्पते ऽस्य चेलुश् च गात्राणि न चापि तस्य । (६।१)
mukhasya varṇo na vikalpate 'sya celuś ca gātrāṇi na cāpi tasya |
सिंहोन्नतं चाप्य् अभिगर्जतो ऽस्य शुश्राव लोको ऽद्भुतरूपम् अग्र्यम् ॥ (६।२)
siṃhonnataṃ cāpy abhigarjato 'sya śuśrāva loko 'dbhutarūpam agryam ||
जलेचरः काञ्चनयष्टिसंस्थो व्यात्ताननः सर्वतिमिप्रमाथी । (७।१)
jalecaraḥ kāñcanayaṣṭisaṃstho vyāttānanaḥ sarvatimipramāthī |
वित्रासयन् राजति वाहमुख्ये शाल्वस्य सेनाप्रमुखे ध्वजाग्र्यः ॥ (७।२)
vitrāsayan rājati vāhamukhye śālvasya senāpramukhe dhvajāgryaḥ ||
ततः स तूर्णं निष्पत्य प्रद्युम्नः शत्रुकर्शनः । (८।१)
tataḥ sa tūrṇaṃ niṣpatya pradyumnaḥ śatrukarśanaḥ |
नामर्षयत संक्रुद्धः शाल्वः कुरुकुलोद्वह ॥ (९।२)
nāmarṣayata saṃkruddhaḥ śālvaḥ kurukulodvaha ||
प्रद्युम्नं योधयामास शाल्वः परपुरंजयः ॥ (१०।२)
pradyumnaṃ yodhayāmāsa śālvaḥ parapuraṃjayaḥ ||
तयोः सुतुमुलं युद्धं शाल्ववृष्णिप्रवीरयोः । (११।१)
tayoḥ sutumulaṃ yuddhaṃ śālvavṛṣṇipravīrayoḥ |
स तं रथवरं श्रीमान् समारुह्य किल प्रभो । (१३।१)
sa taṃ rathavaraṃ śrīmān samāruhya kila prabho |
मुमोच बाणान् कौरव्य प्रद्युम्नाय महाबलः ॥ (१३।२)
mumoca bāṇān kauravya pradyumnāya mahābalaḥ ||
प्रद्युम्नो भुजवेगेन शाल्वं संमोहयन्न् इव ॥ (१४।२)
pradyumno bhujavegena śālvaṃ saṃmohayann iva ||
स तैर् अभिहतः संख्ये नामर्षयत सौभराट् । (१५।१)
sa tair abhihataḥ saṃkhye nāmarṣayata saubharāṭ |
स शाल्वबाणै राजेन्द्र विद्धो रुक्मिणिनन्दनः । (१६।१)
sa śālvabāṇai rājendra viddho rukmiṇinandanaḥ |
तस्य वर्म विभिद्याशु स बाणो मत्सुतेरितः । (१७।१)
tasya varma vibhidyāśu sa bāṇo matsuteritaḥ |
सम्प्राद्रवन् दानवेन्द्रा दारयन्तो वसुंधराम् ॥ (१८।२)
samprādravan dānavendrā dārayanto vasuṃdharām ||
हाहाकृतम् अभूत् सैन्यं शाल्वस्य पृथिवीपते । (१९।१)
hāhākṛtam abhūt sainyaṃ śālvasya pṛthivīpate |
तेन विद्धो महाबाहुः प्रद्युम्नः समरे स्थितः । (२१।१)
tena viddho mahābāhuḥ pradyumnaḥ samare sthitaḥ |
जत्रुदेशे भृशं वीरो व्यवासीदद् रथे तदा ॥ (२१।२)
jatrudeśe bhṛśaṃ vīro vyavāsīdad rathe tadā ||
तं स विद्ध्वा महाराज शाल्वो रुक्मिणिनन्दनम् । (२२।१)
taṃ sa viddhvā mahārāja śālvo rukmiṇinandanam |
मुमोच बाणांस् त्वरितः पुनर् अन्यान् दुरासदान् ॥ (२३।२)
mumoca bāṇāṃs tvaritaḥ punar anyān durāsadān ||
स तैर् अभिहतो बाणैर् बहुभिस् तेन मोहितः । (२४।१)
sa tair abhihato bāṇair bahubhis tena mohitaḥ |
निश्चेष्टः कौरवश्रेष्ठ प्रद्युम्नो ऽभूद् रणाजिरे ॥ (२४।२)
niśceṣṭaḥ kauravaśreṣṭha pradyumno 'bhūd raṇājire ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.