महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 141

439 of 1995 · 66 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

अन्तर्हितानि भूतानि रक्षांसि बलवन्ति च । (१।२)

antarhitāni bhūtāni rakṣāṃsi balavanti ca |

1.3१.३

अग्निना तपसा चैव शक्यं गन्तुं वृकोदर ॥ (१।३)

agninā tapasā caiva śakyaṃ gantuṃ vṛkodara ||

2.1२.१

संनिवर्तय कौन्तेय क्षुत्पिपासे बलान्वयात् । (२।१)

saṃnivartaya kaunteya kṣutpipāse balānvayāt |

2.2२.२

ततो बलं च दाक्ष्यं च संश्रयस्व कुरूद्वह ॥ (२।२)

tato balaṃ ca dākṣyaṃ ca saṃśrayasva kurūdvaha ||

3.1३.१

ऋषेस् त्वया श्रुतं वाक्यं कैलासं पर्वतं प्रति । (३।१)

ṛṣes tvayā śrutaṃ vākyaṃ kailāsaṃ parvataṃ prati |

3.2३.२

बुद्ध्या प्रपश्य कौन्तेय कथं कृष्णा गमिष्यति ॥ (३।२)

buddhyā prapaśya kaunteya kathaṃ kṛṣṇā gamiṣyati ||

4.1४.१

अथ वा सहदेवेन धौम्येन च सहाभिभो । (४।१)

atha vā sahadevena dhaumyena ca sahābhibho |

4.2४.२

सूदैः पौरोगवैश् चैव सर्वैश् च परिचारकैः ॥ (४।२)

sūdaiḥ paurogavaiś caiva sarvaiś ca paricārakaiḥ ||

5.1५.१

रथैर् अश्वैश् च ये चान्ये विप्राः क्लेशासहाः पथि । (५।१)

rathair aśvaiś ca ye cānye viprāḥ kleśāsahāḥ pathi |

5.2५.२

सर्वैस् त्वं सहितो भीम निवर्तस्वायतेक्षण ॥ (५।२)

sarvais tvaṃ sahito bhīma nivartasvāyatekṣaṇa ||

6.1६.१

त्रयो वयं गमिष्यामो लघ्वाहारा यतव्रताः । (६।१)

trayo vayaṃ gamiṣyāmo laghvāhārā yatavratāḥ |

6.2६.२

अहं च नकुलश् चैव लोमशश् च महातपाः ॥ (६।२)

ahaṃ ca nakulaś caiva lomaśaś ca mahātapāḥ ||

7.1७.१

ममागमनम् आकाङ्क्षन् गङ्गाद्वारे समाहितः । (७।१)

mamāgamanam ākāṅkṣan gaṅgādvāre samāhitaḥ |

7.2७.२

वसेह द्रौपदीं रक्षन् यावदागमनं मम ॥ (७।२)

vaseha draupadīṃ rakṣan yāvadāgamanaṃ mama ||

8.1८.१

भीम उवाच । (८।१)

bhīma uvāca

8.2८.२

राजपुत्री श्रमेणार्ता दुःखार्ता चैव भारत । (८।२)

rājaputrī śrameṇārtā duḥkhārtā caiva bhārata |

8.3८.३

व्रजत्येव हि कल्याणी श्वेतवाहदिदृक्षया ॥ (८।३)

vrajatyeva hi kalyāṇī śvetavāhadidṛkṣayā ||

9.1९.१

तव चाप्यरतिस् तीव्रा वर्धते तम् अपश्यतः । (९।१)

tava cāpyaratis tīvrā vardhate tam apaśyataḥ |

9.2९.२

किं पुनः सहदेवं च मां च कृष्णां च भारत ॥ (९।२)

kiṃ punaḥ sahadevaṃ ca māṃ ca kṛṣṇāṃ ca bhārata ||

10.1१०.१

रथाः कामं निवर्तन्तां सर्वे च परिचारकाः । (१०।१)

rathāḥ kāmaṃ nivartantāṃ sarve ca paricārakāḥ |

10.2१०.२

सूदाः पौरोगवाश् चैव मन्यते यत्र नो भवान् ॥ (१०।२)

sūdāḥ paurogavāś caiva manyate yatra no bhavān ||

11.1११.१

न ह्यहं हातुम् इच्छामि भवन्तम् इह कर्हिचित् । (११।१)

na hyahaṃ hātum icchāmi bhavantam iha karhicit |

11.2११.२

शैले ऽस्मिन् राक्षसाकीर्णे दुर्गेषु विषमेषु च ॥ (११।२)

śaile 'smin rākṣasākīrṇe durgeṣu viṣameṣu ca ||

12.1१२.१

इयं चापि महाभागा राजपुत्री यतव्रता । (१२।१)

iyaṃ cāpi mahābhāgā rājaputrī yatavratā |

12.2१२.२

त्वाम् ऋते पुरुषव्याघ्र नोत्सहेद् विनिवर्तितुम् ॥ (१२।२)

tvām ṛte puruṣavyāghra notsahed vinivartitum ||

13.1१३.१

तथैव सहदेवो ऽयं सततं त्वाम् अनुव्रतः । (१३।१)

tathaiva sahadevo 'yaṃ satataṃ tvām anuvrataḥ |

13.2१३.२

न जातु विनिवर्तेत मतज्ञो ह्यहम् अस्य वै ॥ (१३।२)

na jātu vinivarteta matajño hyaham asya vai ||

14.1१४.१

अपि चात्र महाराज सव्यसाचिदिदृक्षया । (१४।१)

api cātra mahārāja savyasācididṛkṣayā |

14.2१४.२

सर्वे लालसभूताः स्म तस्माद् यास्यामहे सह ॥ (१४।२)

sarve lālasabhūtāḥ sma tasmād yāsyāmahe saha ||

15.1१५.१

यद्यशक्यो रथैर् गन्तुं शैलो ऽयं बहुकन्दरः । (१५।१)

yadyaśakyo rathair gantuṃ śailo 'yaṃ bahukandaraḥ |

15.2१५.२

पद्भिर् एव गमिष्यामो मा राजन् विमना भव ॥ (१५।२)

padbhir eva gamiṣyāmo mā rājan vimanā bhava ||

16.1१६.१

अहं वहिष्ये पाञ्चालीं यत्र यत्र न शक्ष्यति । (१६।१)

ahaṃ vahiṣye pāñcālīṃ yatra yatra na śakṣyati |

16.2१६.२

इति मे वर्तते बुद्धिर् मा राजन् विमना भव ॥ (१६।२)

iti me vartate buddhir mā rājan vimanā bhava ||

17.1१७.१

सुकुमारौ तथा वीरौ माद्रीनन्दिकरावुभौ । (१७।१)

sukumārau tathā vīrau mādrīnandikarāvubhau |

17.2१७.२

दुर्गे संतारयिष्यामि यद्यशक्तौ भविष्यतः ॥ (१७।२)

durge saṃtārayiṣyāmi yadyaśaktau bhaviṣyataḥ ||

18.1१८.१

युधिष्ठिर उवाच । (१८।१)

yudhiṣṭhira uvāca

18.2१८.२

एवं ते भाषमाणस्य बलं भीमाभिवर्धताम् । (१८।२)

evaṃ te bhāṣamāṇasya balaṃ bhīmābhivardhatām |

18.3१८.३

यस् त्वम् उत्सहसे वोढुं द्रौपदीं विपुले ऽध्वनि ॥ (१८।३)

yas tvam utsahase voḍhuṃ draupadīṃ vipule 'dhvani ||

19.1१९.१

यमजौ चापि भद्रं ते नैतद् अन्यत्र विद्यते । (१९।१)

yamajau cāpi bhadraṃ te naitad anyatra vidyate |

19.2१९.२

बलं च ते यशश् चैव धर्मः कीर्तिश् च वर्धताम् ॥ (१९।२)

balaṃ ca te yaśaś caiva dharmaḥ kīrtiś ca vardhatām ||

20.1२०.१

यस् त्वम् उत्सहसे नेतुं भ्रातरौ सह कृष्णया । (२०।१)

yas tvam utsahase netuṃ bhrātarau saha kṛṣṇayā |

20.2२०.२

मा ते ग्लानिर् महाबाहो मा च ते ऽस्तु पराभवः ॥ (२०।२)

mā te glānir mahābāho mā ca te 'stu parābhavaḥ ||

21.1२१.१

वैशम्पायन उवाच । (२१।१)

vaiśampāyana uvāca

21.2२१.२

ततः कृष्णाब्रवीद् वाक्यं प्रहसन्ती मनोरमा । (२१।२)

tataḥ kṛṣṇābravīd vākyaṃ prahasantī manoramā |

21.3२१.३

गमिष्यामि न संतापः कार्यो मां प्रति भारत ॥ (२१।३)

gamiṣyāmi na saṃtāpaḥ kāryo māṃ prati bhārata ||

22.1२२.१

लोमश उवाच । (२२।१)

lomaśa uvāca

22.2२२.२

तपसा शक्यते गन्तुं पर्वतो गन्धमादनः । (२२।२)

tapasā śakyate gantuṃ parvato gandhamādanaḥ |

22.3२२.३

तपसा चैव कौन्तेय सर्वे योक्ष्यामहे वयम् ॥ (२२।३)

tapasā caiva kaunteya sarve yokṣyāmahe vayam ||

23.1२३.१

नकुलः सहदेवश् च भीमसेनश् च पार्थिव । (२३।१)

nakulaḥ sahadevaś ca bhīmasenaś ca pārthiva |

23.2२३.२

अहं च त्वं च कौन्तेय द्रक्ष्यामः श्वेतवाहनम् ॥ (२३।२)

ahaṃ ca tvaṃ ca kaunteya drakṣyāmaḥ śvetavāhanam ||

24.1२४.१

वैशम्पायन उवाच । (२४।१)

vaiśampāyana uvāca

24.2२४.२

एवं सम्भाषमाणास् ते सुबाहोर् विषयं महत् । (२४।२)

evaṃ sambhāṣamāṇās te subāhor viṣayaṃ mahat |

24.3२४.३

ददृशुर् मुदिता राजन् प्रभूतगजवाजिमत् ॥ (२४।३)

dadṛśur muditā rājan prabhūtagajavājimat ||

25.1२५.१

किराततङ्गणाकीर्णं कुणिन्दशतसंकुलम् । (२५।१)

kirātataṅgaṇākīrṇaṃ kuṇindaśatasaṃkulam |

25.2२५.२

हिमवत्यमरैर् जुष्टं बह्वाश्चर्यसमाकुलम् ॥ (२५।२)

himavatyamarair juṣṭaṃ bahvāścaryasamākulam ||

26.1२६.१

सुबाहुश्चापि तान् दृष्ट्वा पूजया प्रत्यगृह्णत । (२६।१)

subāhuścāpi tān dṛṣṭvā pūjayā pratyagṛhṇata |

26.2२६.२

विषयान्ते कुणिन्दानाम् ईश्वरः प्रीतिपूर्वकम् ॥ (२६।२)

viṣayānte kuṇindānām īśvaraḥ prītipūrvakam ||

27.1२७.१

तत्र ते पूजितास्तेन सर्व एव सुखोषिताः । (२७।१)

tatra te pūjitāstena sarva eva sukhoṣitāḥ |

27.2२७.२

प्रतस्थुर् विमले सूर्ये हिमवन्तं गिरिं प्रति ॥ (२७।२)

pratasthur vimale sūrye himavantaṃ giriṃ prati ||

28.1२८.१

इन्द्रसेनमुखांश् चैव भृत्यान् पौरोगवांस् तथा । (२८।१)

indrasenamukhāṃś caiva bhṛtyān paurogavāṃs tathā |

28.2२८.२

सूदांश् च परिबर्हं च द्रौपद्याः सर्वशो नृप ॥ (२८।२)

sūdāṃś ca paribarhaṃ ca draupadyāḥ sarvaśo nṛpa ||

29.1२९.१

राज्ञः कुणिन्दाधिपतेः परिदाय महारथाः । (२९।१)

rājñaḥ kuṇindādhipateḥ paridāya mahārathāḥ |

29.2२९.२

पद्भिर् एव महावीर्या ययुः कौरवनन्दनाः ॥ (२९।२)

padbhir eva mahāvīryā yayuḥ kauravanandanāḥ ||

30.1३०.१

ते शनैः प्राद्रवन् सर्वे कृष्णया सह पाण्डवाः । (३०।१)

te śanaiḥ prādravan sarve kṛṣṇayā saha pāṇḍavāḥ |

30.2३०.२

तस्माद् देशात् सुसंहृष्टा द्रष्टुकामा धनंजयम् ॥ (३०।२)

tasmād deśāt susaṃhṛṣṭā draṣṭukāmā dhanaṃjayam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 141

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit