MBh, 3, 141
Select a line for its word-by-word analysis.
संनिवर्तय कौन्तेय क्षुत्पिपासे बलान्वयात् । (२।१)
saṃnivartaya kaunteya kṣutpipāse balānvayāt |
ततो बलं च दाक्ष्यं च संश्रयस्व कुरूद्वह ॥ (२।२)
tato balaṃ ca dākṣyaṃ ca saṃśrayasva kurūdvaha ||
ऋषेस् त्वया श्रुतं वाक्यं कैलासं पर्वतं प्रति । (३।१)
ṛṣes tvayā śrutaṃ vākyaṃ kailāsaṃ parvataṃ prati |
बुद्ध्या प्रपश्य कौन्तेय कथं कृष्णा गमिष्यति ॥ (३।२)
buddhyā prapaśya kaunteya kathaṃ kṛṣṇā gamiṣyati ||
सूदैः पौरोगवैश् चैव सर्वैश् च परिचारकैः ॥ (४।२)
sūdaiḥ paurogavaiś caiva sarvaiś ca paricārakaiḥ ||
रथैर् अश्वैश् च ये चान्ये विप्राः क्लेशासहाः पथि । (५।१)
rathair aśvaiś ca ye cānye viprāḥ kleśāsahāḥ pathi |
सर्वैस् त्वं सहितो भीम निवर्तस्वायतेक्षण ॥ (५।२)
sarvais tvaṃ sahito bhīma nivartasvāyatekṣaṇa ||
राजपुत्री श्रमेणार्ता दुःखार्ता चैव भारत । (८।२)
rājaputrī śrameṇārtā duḥkhārtā caiva bhārata |
किं पुनः सहदेवं च मां च कृष्णां च भारत ॥ (९।२)
kiṃ punaḥ sahadevaṃ ca māṃ ca kṛṣṇāṃ ca bhārata ||
रथाः कामं निवर्तन्तां सर्वे च परिचारकाः । (१०।१)
rathāḥ kāmaṃ nivartantāṃ sarve ca paricārakāḥ |
सूदाः पौरोगवाश् चैव मन्यते यत्र नो भवान् ॥ (१०।२)
sūdāḥ paurogavāś caiva manyate yatra no bhavān ||
न ह्यहं हातुम् इच्छामि भवन्तम् इह कर्हिचित् । (११।१)
na hyahaṃ hātum icchāmi bhavantam iha karhicit |
शैले ऽस्मिन् राक्षसाकीर्णे दुर्गेषु विषमेषु च ॥ (११।२)
śaile 'smin rākṣasākīrṇe durgeṣu viṣameṣu ca ||
त्वाम् ऋते पुरुषव्याघ्र नोत्सहेद् विनिवर्तितुम् ॥ (१२।२)
tvām ṛte puruṣavyāghra notsahed vinivartitum ||
तथैव सहदेवो ऽयं सततं त्वाम् अनुव्रतः । (१३।१)
tathaiva sahadevo 'yaṃ satataṃ tvām anuvrataḥ |
न जातु विनिवर्तेत मतज्ञो ह्यहम् अस्य वै ॥ (१३।२)
na jātu vinivarteta matajño hyaham asya vai ||
सर्वे लालसभूताः स्म तस्माद् यास्यामहे सह ॥ (१४।२)
sarve lālasabhūtāḥ sma tasmād yāsyāmahe saha ||
यद्यशक्यो रथैर् गन्तुं शैलो ऽयं बहुकन्दरः । (१५।१)
yadyaśakyo rathair gantuṃ śailo 'yaṃ bahukandaraḥ |
पद्भिर् एव गमिष्यामो मा राजन् विमना भव ॥ (१५।२)
padbhir eva gamiṣyāmo mā rājan vimanā bhava ||
अहं वहिष्ये पाञ्चालीं यत्र यत्र न शक्ष्यति । (१६।१)
ahaṃ vahiṣye pāñcālīṃ yatra yatra na śakṣyati |
इति मे वर्तते बुद्धिर् मा राजन् विमना भव ॥ (१६।२)
iti me vartate buddhir mā rājan vimanā bhava ||
दुर्गे संतारयिष्यामि यद्यशक्तौ भविष्यतः ॥ (१७।२)
durge saṃtārayiṣyāmi yadyaśaktau bhaviṣyataḥ ||
यस् त्वम् उत्सहसे वोढुं द्रौपदीं विपुले ऽध्वनि ॥ (१८।३)
yas tvam utsahase voḍhuṃ draupadīṃ vipule 'dhvani ||
यमजौ चापि भद्रं ते नैतद् अन्यत्र विद्यते । (१९।१)
yamajau cāpi bhadraṃ te naitad anyatra vidyate |
बलं च ते यशश् चैव धर्मः कीर्तिश् च वर्धताम् ॥ (१९।२)
balaṃ ca te yaśaś caiva dharmaḥ kīrtiś ca vardhatām ||
यस् त्वम् उत्सहसे नेतुं भ्रातरौ सह कृष्णया । (२०।१)
yas tvam utsahase netuṃ bhrātarau saha kṛṣṇayā |
मा ते ग्लानिर् महाबाहो मा च ते ऽस्तु पराभवः ॥ (२०।२)
mā te glānir mahābāho mā ca te 'stu parābhavaḥ ||
ततः कृष्णाब्रवीद् वाक्यं प्रहसन्ती मनोरमा । (२१।२)
tataḥ kṛṣṇābravīd vākyaṃ prahasantī manoramā |
गमिष्यामि न संतापः कार्यो मां प्रति भारत ॥ (२१।३)
gamiṣyāmi na saṃtāpaḥ kāryo māṃ prati bhārata ||
तपसा चैव कौन्तेय सर्वे योक्ष्यामहे वयम् ॥ (२२।३)
tapasā caiva kaunteya sarve yokṣyāmahe vayam ||
अहं च त्वं च कौन्तेय द्रक्ष्यामः श्वेतवाहनम् ॥ (२३।२)
ahaṃ ca tvaṃ ca kaunteya drakṣyāmaḥ śvetavāhanam ||
एवं सम्भाषमाणास् ते सुबाहोर् विषयं महत् । (२४।२)
evaṃ sambhāṣamāṇās te subāhor viṣayaṃ mahat |
हिमवत्यमरैर् जुष्टं बह्वाश्चर्यसमाकुलम् ॥ (२५।२)
himavatyamarair juṣṭaṃ bahvāścaryasamākulam ||
सुबाहुश्चापि तान् दृष्ट्वा पूजया प्रत्यगृह्णत । (२६।१)
subāhuścāpi tān dṛṣṭvā pūjayā pratyagṛhṇata |
विषयान्ते कुणिन्दानाम् ईश्वरः प्रीतिपूर्वकम् ॥ (२६।२)
viṣayānte kuṇindānām īśvaraḥ prītipūrvakam ||
प्रतस्थुर् विमले सूर्ये हिमवन्तं गिरिं प्रति ॥ (२७।२)
pratasthur vimale sūrye himavantaṃ giriṃ prati ||
इन्द्रसेनमुखांश् चैव भृत्यान् पौरोगवांस् तथा । (२८।१)
indrasenamukhāṃś caiva bhṛtyān paurogavāṃs tathā |
सूदांश् च परिबर्हं च द्रौपद्याः सर्वशो नृप ॥ (२८।२)
sūdāṃś ca paribarhaṃ ca draupadyāḥ sarvaśo nṛpa ||
पद्भिर् एव महावीर्या ययुः कौरवनन्दनाः ॥ (२९।२)
padbhir eva mahāvīryā yayuḥ kauravanandanāḥ ||
ते शनैः प्राद्रवन् सर्वे कृष्णया सह पाण्डवाः । (३०।१)
te śanaiḥ prādravan sarve kṛṣṇayā saha pāṇḍavāḥ |
तस्माद् देशात् सुसंहृष्टा द्रष्टुकामा धनंजयम् ॥ (३०।२)
tasmād deśāt susaṃhṛṣṭā draṣṭukāmā dhanaṃjayam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.