सूत उवाच । (१।१)

जनमेजयः पारिक्षितः सह भ्रातृभिः कुरुक्षेत्रे दीर्घसत्रम् उपास्ते । (१।२)

तस्य भ्रातरस् त्रयः श्रुतसेन उग्रसेनो भीमसेन इति ॥ (१।३)

तेषु तत् सत्रम् उपासीनेषु तत्र श्वाभ्यागच्छत् सारमेयः । (२।१)

स जनमेजयस्य भ्रातृभिर् अभिहतो रोरूयमाणो मातुः समीपम् उपागच्छत् ॥ (२।२)

तं माता रोरूयमाणम् उवाच । (३।१)

किं रोदिषि । (३।२)

केनास्यभिहत इति ॥ (३।३)

स एवम् उक्तो मातरं प्रत्युवाच । (४।१)

जनमेजयस्य भ्रातृभिर् अभिहतो ऽस्मीति ॥ (४।२)

तं माता प्रत्युवाच । (५।१)

व्यक्तं त्वया तत्रापराद्धं येनास्य् अभिहत इति ॥ (५।२)

स तां पुनर् उवाच । (६।१)

नापराध्यामि किंचित् । (६।२)

नावेक्षे हवींषि नावलिह इति ॥ (६।३)

तच्छ्रुत्वा तस्य माता सरमा पुत्रशोकार्ता तत् सत्रम् उपागच्छद् यत्र स जनमेजयः सह भ्रातृभिर् दीर्घसत्रम् उपास्ते ॥ (७।१)

स तया क्रुद्धया तत्रोक्तः । (८।१)

अयं मे पुत्रो न किंचिद् अपराध्यति । (८।२)

किमर्थम् अभिहत इति । (८।३)

यस्माच्चायम् अभिहतो ऽनपकारी तस्माद् अदृष्टं त्वां भयम् आगमिष्यतीति ॥ (८।४)

स जनमेजय एवम् उक्तो देवशुन्या सरमया दृढं संभ्रान्तो विषण्णश् चासीत् ॥ (९।१)

स तस्मिन् सत्रे समाप्ते हास्तिनपुरं प्रत्येत्य पुरोहितम् अनुरूपम् अन्विच्छमानः परं यत्नम् अकरोद् यो मे पापकृत्यां शमयेद् इति ॥ (१०।१)

स कदाचिन्मृगयां यातः पारिक्षितो जनमेजयः कस्मिंश्चित् स्वविषयोद्देशे आश्रमम् अपश्यत् ॥ (११।१)

तत्र कश्चिद् ऋषिर् आसांचक्रे श्रुतश्रवा नाम । (१२।१)

तस्याभिमतः पुत्र आस्ते सोमश्रवा नाम ॥ (१२।२)

तस्य तं पुत्रम् अभिगम्य जनमेजयः पारिक्षितः पौरोहित्याय वव्रे ॥ (१३।१)

स नमस्कृत्य तम् ऋषिम् उवाच । (१४।१)

भगवन्न् अयं तव पुत्रो मम पुरोहितो ऽस्त्व् इति ॥ (१४।२)

स एवम् उक्तः प्रत्युवाच । (१५।१)

भो जनमेजय पुत्रो ऽयं मम सर्प्यां जातः । (१५।२)

महातपस्वी स्वाध्यायसम्पन्नो मत्तपोवीर्यसंभृतो मच्छुक्रं पीतवत्यास् तस्याः कुक्षौ संवृद्धः । (१५।३)

समर्थो ऽयं भवतः सर्वाः पापकृत्याः शमयितुम् अन्तरेण महादेवकृत्याम् । (१५।४)

अस्य त्व् एकम् उपांशुव्रतम् । (१५।५)

यद् एनं कश्चिद् ब्राह्मणः कंचिद् अर्थम् अभियाचेत् तं तस्मै दद्याद् अयम् । (१५।६)

यद्य् एतद् उत्सहसे ततो नयस्वैनम् इति ॥ (१५।७)

तेनैवम् उक्तो जनमेजयस् तं प्रत्युवाच । (१६।१)

भगवंस् तथा भविष्यतीति ॥ (१६।२)

स तं पुरोहितम् उपादायोपावृत्तो भ्रातॄन् उवाच । (१७।१)

मयायं वृत उपाध्यायः । (१७।२)

यद् अयं ब्रूयात् तत् कार्यम् अविचारयद्भिर् इति ॥ (१७।३)

तेनैवम् उक्ता भ्रातरस् तस्य तथा चक्रुः । (१८।१)

स तथा भ्रातॄन् संदिश्य तक्षशिलां प्रत्यभिप्रतस्थे । (१८।२)

तं च देशं वशे स्थापयामास ॥ (१८।३)

एतस्मिन्न् अन्तरे कश्चिद् ऋषिर् धौम्यो नामायोदः । (१९।१)

तस्य शिष्यास् त्रयो बभूवुर् उपमन्युर् आरुणिर् वेदश् चेति ॥ (१९।२)

स एकं शिष्यम् आरुणिं पाञ्चाल्यं प्रेषयामास । (२०।१)

गच्छ केदारखण्डं बधानेति ॥ (२०।२)

स उपाध्यायेन संदिष्ट आरुणिः पाञ्चाल्यस् तत्र गत्वा तत् केदारखण्डं बद्धुं नाशक्नोत् । (२१।१)

स क्लिश्यमानो ऽपश्यद् उपायम् । (२१।२)

भवत्व् एवं करिष्यामीति ॥ (२१।३)

स तत्र संविवेश केदारखण्डे । (२२।१)

शयाने तस्मिंस् तद् उदकं तस्थौ ॥ (२२।२)

ततः कदाचिद् उपाध्याय आयोदो धौम्यः शिष्यान् अपृच्छत् । (२३।१)

क्व आरुणिः पाञ्चाल्यो गत इति ॥ (२३।२)

ते प्रत्यूचुः । (२४।१)

भगवतैव प्रेषितो गच्छ केदारखण्डं बधानेति ॥ (२४।२)

स एवम् उक्तस् ताञ्शिष्यान् प्रत्युवाच । (२५।१)

तस्मात् सर्वे तत्र गच्छामो यत्र स इति ॥ (२५।२)

स तत्र गत्वा तस्याह्वानाय शब्दं चकार । (२६।१)

भो आरुणे पाञ्चाल्य क्वासि । (२६।२)

वत्सैहीति ॥ (२६।३)

स तच्छ्रुत्वा आरुणिर् उपाध्यायवाक्यं तस्मात् केदारखण्डात् सहसोत्थाय तम् उपाध्यायम् उपतस्थे । (२७।१)

प्रोवाच चैनम् । (२७।२)

अयम् अस्म्य् अत्र केदारखण्डे निःसरमाणम् उदकम् अवारणीयं संरोद्धुं संविष्टो भगवच्छब्दं श्रुत्वैव सहसा विदार्य केदारखण्डं भवन्तम् उपस्थितः । (२७।३)

तद् अभिवादये भगवन्तम् । (२७।४)

आज्ञापयतु भवान् । (२७।५)

किं करवाणीति ॥ (२७।६)

तम् उपाध्यायो ऽब्रवीत् । (२८।१)

यस्माद् भवान् केदारखण्डम् अवदार्योत्थितस् तस्माद् भवान् उद्दालक एव नाम्ना भविष्यतीति ॥ (२८।२)

स उपाध्यायेनानुगृहीतः । (२९।१)

यस्मात् त्वया मद्वचो ऽनुष्ठितं तस्माच्छ्रेयो ऽवाप्स्यसीति । (२९।२)

सर्वे च ते वेदाः प्रतिभास्यन्ति सर्वाणि च धर्मशास्त्राणीति ॥ (२९।३)

स एवम् उक्त उपाध्यायेनेष्टं देशं जगाम ॥ (३०।१)

अथापरः शिष्यस् तस्यैवायोदस्य धौम्यस्योपमन्युर् नाम ॥ (३१।१)

तम् उपाध्यायः प्रेषयामास । (३२।१)

वत्सोपमन्यो गा रक्षस्वेति ॥ (३२।२)

स उपाध्यायवचनाद् अरक्षद् गाः । (३३।१)

स चाहनि गा रक्षित्वा दिवसक्षये ऽभ्यागम्योपाध्यायस्याग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ (३३।२)

तम् उपाध्यायः पीवानम् अपश्यत् । (३४।१)

उवाच चैनम् । (३४।२)

वत्सोपमन्यो केन वृत्तिं कल्पयसि । (३४।३)

पीवान् असि दृढम् इति ॥ (३४।४)

स उपाध्यायं प्रत्युवाच । (३५।१)

भैक्षेण वृत्तिं कल्पयामीति ॥ (३५।२)

तम् उपाध्यायः प्रत्युवाच । (३६।१)

ममानिवेद्य भैक्षं नोपयोक्तव्यम् इति ॥ (३६।२)

स तथेत्य् उक्त्वा पुनर् अरक्षद् गाः । (३७।१)

रक्षित्वा चागम्य तथैवोपाध्यायस्याग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ (३७।२)

तम् उपाध्यायस् तथापि पीवानम् एव दृष्ट्वोवाच । (३८।१)

वत्सोपमन्यो सर्वम् अशेषतस् ते भैक्षं गृह्णामि । (३८।२)

केनेदानीं वृत्तिं कल्पयसीति ॥ (३८।३)

स एवम् उक्त उपाध्यायेन प्रत्युवाच । (३९।१)

भगवते निवेद्य पूर्वम् अपरं चरामि । (३९।२)

तेन वृत्तिं कल्पयामीति ॥ (३९।३)

तम् उपाध्यायः प्रत्युवाच । (४०।१)

नैषा न्याय्या गुरुवृत्तिः । (४०।२)

अन्येषाम् अपि वृत्त्युपरोधं करोष्य् एवं वर्तमानः ॥ (४०।३)

लुब्धो ऽसीति ॥ (४१।१)

स तथेत्य् उक्त्वा गा अरक्षत् । (४२।१)

रक्षित्वा च पुनर् उपाध्यायगृहम् आगम्योपाध्यायस्याग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ (४२।२)

तम् उपाध्यायस् तथापि पीवानम् एव दृष्ट्वा पुनर् उवाच । (४३।१)

अहं ते सर्वं भैक्षं गृह्णामि न चान्यच् चरसि । (४३।२)

पीवान् असि । (४३।३)

केन वृत्तिं कल्पयसीति ॥ (४३।४)

स उपाध्यायं प्रत्युवाच । (४४।१)

भो एतासां गवां पयसा वृत्तिं कल्पयामीति ॥ (४४।२)

तम् उपाध्यायः प्रत्युवाच । (४५।१)

नैतन् न्याय्यं पय उपयोक्तुं भवतो मयाननुज्ञातम् इति ॥ (४५।२)

स तथेति प्रतिज्ञाय गा रक्षित्वा पुनर् उपाध्यायगृहान् एत्य गुरोर् अग्रतः स्थित्वा नमश्चक्रे ॥ (४६।१)

तम् उपाध्यायः पीवानम् एवापश्यत् । (४७।१)

उवाच चैनम् । (४७।२)

भैक्षं नाश्नासि न चान्यच् चरसि । (४७।३)

पयो न पिबसि । (४७।४)

पीवान् असि । (४७।५)

केन वृत्तिं कल्पयसीति ॥ (४७।६)

स एवम् उक्त उपाध्यायं प्रत्युवाच । (४८।१)

भोः फेनं पिबामि यम् इमे वत्सा मातॄणां स्तनं पिबन्त उद्गिरन्तीति ॥ (४८।२)

तम् उपाध्यायः प्रत्युवाच । (४९।१)

एते त्वदनुकम्पया गुणवन्तो वत्साः प्रभूततरं फेनम् उद्गिरन्ति । (४९।२)

तद् एवम् अपि वत्सानां वृत्त्युपरोधं करोष्य् एवं वर्तमानः । (४९।३)

फेनम् अपि भवान् न पातुम् अर्हतीति ॥ (४९।४)

स तथेति प्रतिज्ञाय निराहारस् ता गा अरक्षत् । (५०।१)

तथा प्रतिषिद्धो भैक्षं नाश्नाति न चान्यच्चरति । (५०।२)

पयो न पिबति । (५०।३)

फेनं नोपयुङ्क्ते ॥ (५०।४)

स कदाचिद् अरण्ये क्षुधार्तो ऽर्कपत्राण्यभक्षयत् ॥ (५१।१)

स तैर् अर्कपत्रैर् भक्षितैः क्षारकटूष्णविपाकिभिश् चक्षुष्युपहतो ऽन्धो ऽभवत् । (५२।१)

सो ऽन्धो ऽपि चङ्क्रम्यमाणः कूपे ऽपतत् ॥ (५२।२)

अथ तस्मिन्न् अनागच्छत्युपाध्यायः शिष्यान् अवोचत् । (५३।१)

मयोपमन्युः सर्वतः प्रतिषिद्धः । (५३।२)

स नियतं कुपितः । (५३।३)

ततो नागच्छति चिरगतश् चेति ॥ (५३।४)

स एवम् उक्त्वा गत्वारण्यम् उपमन्योर् आह्वानं चक्रे । (५४।१)

भो उपमन्यो क्वासि । (५४।२)

वत्सैहीति ॥ (५४।३)

स तदाह्वानम् उपाध्यायाच्छ्रुत्वा प्रत्युवाचोच्चैः । (५५।१)

अयम् अस्मि भो उपाध्याय कूपे पतित इति ॥ (५५।२)

तम् उपाध्यायः प्रत्युवाच । (५६।१)

कथम् असि कूपे पतित इति ॥ (५६।२)

स तं प्रत्युवाच । (५७।१)

अर्कपत्राणि भक्षयित्वान्धीभूतो ऽस्मि । (५७।२)

अतः कूपे पतित इति ॥ (५७।३)

तम् उपाध्यायः प्रत्युवाच । (५८।१)

अश्विनौ स्तुहि । (५८।२)

तौ त्वां चक्षुष्मन्तं करिष्यतो देवभिषजाव् इति ॥ (५८।३)

स एवम् उक्त उपाध्यायेन स्तोतुं प्रचक्रमे देवाव् अश्विनौ वाग्भिर् ऋग्भिः ॥ (५९।१)

प्र पूर्वगौ पूर्वजौ चित्रभानू गिरा वा शंसामि तपनाव् अनन्तौ । (६०।१)

दिव्यौ सुपर्णौ विरजौ विमानाव् अधिक्षियन्तौ भुवनानि विश्वा ॥ (६०।२)

हिरण्मयौ शकुनी सांपरायौ नासत्यदस्रौ सुनसौ वैजयन्तौ । (६१।१)

शुक्रं वयन्तौ तरसा सुवेमाव् अभिव्ययन्ताव् असितं विवस्वत् ॥ (६१।२)

ग्रस्तां सुपर्णस्य बलेन वर्तिकाम् अमुञ्चताम् अश्विनौ सौभगाय । (६२।१)

तावत् सुवृत्ताव् अनमन्त मायया सत्तमा गा अरुणा उदावहन् ॥ (६२।२)

षष्टिश् च गावस् त्रिशताश् च धेनव एकं वत्सं सुवते तं दुहन्ति । (६३।१)

नानागोष्ठा विहिता एकदोहनास् तावश्विनौ दुहतो घर्मम् उक्थ्यम् ॥ (६३।२)

एकां नाभिं सप्तशता अराः श्रिताः प्रधिष्वन्या विंशतिर् अर्पिता अराः । (६४।१)

अनेमि चक्रं परिवर्तते ऽजरं मायाश्विनौ समनक्ति चर्षणी ॥ (६४।२)

एकं चक्रं वर्तते द्वादशारं प्रधिषण्णाभिम् एकाक्षम् अमृतस्य धारणम् । (६५।१)

यस्मिन् देवा अधि विश्वे विषक्तास् तावश्विनौ मुञ्चतो मा विषीदतम् ॥ (६५।२)

अश्विनाव् इन्द्रम् अमृतं वृत्तभूयौ तिरोधत्ताम् अश्विनौ दासपत्नी । (६६।१)

भित्त्वा गिरिम् अश्विनौ गाम् उदाचरन्तौ तद्वृष्टमह्ना प्रथिता वलस्य ॥ (६६।२)

युवां दिशो जनयथो दशाग्रे समानं मूर्ध्नि रथया वियन्ति । (६७।१)

तासां यातम् ऋषयो ऽनुप्रयान्ति देवा मनुष्याः क्षितिम् आचरन्ति ॥ (६७।२)

युवां वर्णान् विकुरुथो विश्वरूपांस् ते ऽधिक्षियन्ति भुवनानि विश्वा । (६८।१)

ते भानवो ऽप्य् अनुसृताश् चरन्ति देवा मनुष्याः क्षितिम् आचरन्ति ॥ (६८।२)

तौ नासत्याव् अश्विनाव् आमहे वां स्रजं च यां बिभृथः पुष्करस्य । (६९।१)

तौ नासत्याव् अमृतावृतावृधाव् ऋते देवास् तत् प्रपदेन सूते ॥ (६९।२)

मुखेन गर्भं लभतां युवानौ गतासुर् एतत् प्रपदेन सूते । (७०।१)

सद्यो जातो मातरम् अत्ति गर्भस् तावश्विनौ मुञ्चथो जीवसे गाः ॥ (७०।२)

एवं तेनाभिष्टुताव् अश्विनाव् आजग्मतुः । (७१।१)

आहतुश् चैनम् । (७१।२)

प्रीतौ स्वः । (७१।३)

एष ते ऽपूपः । (७१।४)

अशानैनम् इति ॥ (७१।५)

स एवम् उक्तः प्रत्युवाच । (७२।१)

नानृतम् ऊचतुर् भवन्तौ । (७२।२)

न त्व् अहम् एतम् अपूपम् उपयोक्तुम् उत्सहे अनिवेद्य गुरव इति ॥ (७२।३)

ततस् तम् अश्विनाव् ऊचतुः । (७३।१)

आवाभ्यां पुरस्ताद् भवत उपाध्यायेनैवम् एवाभिष्टुताभ्याम् अपूपः प्रीताभ्यां दत्तः । (७३।२)

उपयुक्तश् च स तेनानिवेद्य गुरवे । (७३।३)

त्वम् अपि तथैव कुरुष्व यथा कृतम् उपाध्यायेनेति ॥ (७३।४)

स एवम् उक्तः पुनर् एव प्रत्युवाचैतौ । (७४।१)

प्रत्यनुनये भवन्ताव् अश्विनौ । (७४।२)

नोत्सहे ऽहम् अनिवेद्योपाध्यायायोपयोक्तुम् इति ॥ (७४।३)

तम् अश्विनाव् आहतुः । (७५।१)

प्रीतौ स्वस् तवानया गुरुवृत्त्या । (७५।२)

उपाध्यायस्य ते कार्ष्णायसा दन्ताः । (७५।३)

भवतो हिरण्मया भविष्यन्ति । (७५।४)

चक्षुष्मांश् च भविष्यसि । (७५।५)

श्रेयश् चावाप्स्यसीति ॥ (७५।६)

स एवम् उक्तो ऽश्विभ्यां लब्धचक्षुर् उपाध्यायसकाशम् आगम्योपाध्यायम् अभिवाद्याचचक्षे । (७६।१)

स चास्य प्रीतिमान् अभूत् ॥ (७६।२)

आह चैनम् । (७७।१)

यथाश्विनाव् आहतुस् तथा त्वं श्रेयो ऽवाप्स्यसीति । (७७।२)

सर्वे च ते वेदाः प्रतिभास्यन्तीति ॥ (७७।३)

एषा तस्यापि परीक्षोपमन्योः ॥ (७८।१)

अथापरः शिष्यस् तस्यैवायोदस्य धौम्यस्य वेदो नाम ॥ (७९।१)

तम् उपाध्यायः संदिदेश । (८०।१)

वत्स वेद इहास्यताम् । (८०।२)

भवता मद्गृहे कंचित् कालं शुश्रूषमाणेन भवितव्यम् । (८०।३)

श्रेयस् ते भविष्यतीति ॥ (८०।४)

स तथेत्य् उक्त्वा गुरुकुले दीर्घकालं गुरुशुश्रूषणपरो ऽवसत् । (८१।१)

गौर् इव नित्यं गुरुषु धूर्षु नियुज्यमानः शीतोष्णक्षुत्तृष्णादुःखसहः सर्वत्राप्रतिकूलः ॥ (८१।२)

तस्य महता कालेन गुरुः परितोषं जगाम । (८२।१)

तत्परितोषाच्च श्रेयः सर्वज्ञतां चावाप । (८२।२)

एषा तस्यापि परीक्षा वेदस्य ॥ (८२।३)

स उपाध्यायेनानुज्ञातः समावृत्तस् तस्माद् गुरुकुलवासाद् गृहाश्रमं प्रत्यपद्यत । (८३।१)

तस्यापि स्वगृहे वसतस् त्रयः शिष्या बभूवुः ॥ (८३।२)

स शिष्यान् न किंचिद् उवाच । (८४।१)

कर्म वा क्रियतां गुरुशुश्रूषा वेति । (८४।२)

दुःखाभिज्ञो हि गुरुकुलवासस्य शिष्यान् परिक्लेशेन योजयितुं नेयेष ॥ (८४।३)

अथ कस्यचित् कालस्य वेदं ब्राह्मणं जनमेजयः पौष्यश्च क्षत्रियावुपेत्योपाध्यायं वरयांचक्रतुः ॥ (८५।१)

स कदाचिद् याज्यकार्येणाभिप्रस्थित उत्तङ्कं नाम शिष्यं नियोजयामास । (८६।१)

भो उत्तङ्क यत् किंचिद् अस्मद्गृहे परिहीयते तद् इच्छाम्यहम् अपरिहीणं भवता क्रियमाणम् इति ॥ (८६।२)

स एवं प्रतिसमादिश्योत्तङ्कं वेदः प्रवासं जगाम ॥ (८७।१)

अथोत्तङ्को गुरुशुश्रूषुर् गुरुनियोगम् अनुतिष्ठमानस् तत्र गुरुकुले वसति स्म ॥ (८८।१)

स वसंस् तत्रोपाध्यायस्त्रीभिः सहिताभिर् आहूयोक्तः । (८९।१)

उपाध्यायिनी ते ऋतुमती । (८९।२)

उपाध्यायश् च प्रोषितः । (८९।३)

अस्या यथायम् ऋतुर् वन्ध्यो न भवति तथा क्रियताम् । (८९।४)

एतद् विषीदतीति ॥ (८९।५)

स एवम् उक्तस् ताः स्त्रियः प्रत्युवाच । (९०।१)

न मया स्त्रीणां वचनाद् इदम् अकार्यं कार्यम् । (९०।२)

न ह्य् अहम् उपाध्यायेन संदिष्टः । (९०।३)

अकार्यम् अपि त्वया कार्यम् इति ॥ (९०।४)

तस्य पुनर् उपाध्यायः कालान्तरेण गृहान् उपजगाम तस्मात् प्रवासात् । (९१।१)

स तद्वृत्तं तस्याशेषम् उपलभ्य प्रीतिमान् अभूत् ॥ (९१।२)

उवाच चैनम् । (९२।१)

वत्सोत्तङ्क किं ते प्रियं करवाणीति । (९२।२)

धर्मतो हि शुश्रूषितो ऽस्मि भवता । (९२।३)

तेन प्रीतिः परस्परेण नौ संवृद्धा । (९२।४)

तद् अनुजाने भवन्तम् । (९२।५)

सर्वाम् एव सिद्धिं प्राप्स्यसि । (९२।६)

गम्यताम् इति ॥ (९२।७)

स एवम् उक्तः प्रत्युवाच । (९३।१)

किं ते प्रियं करवाणीति । (९३।२)

एवं ह्य् आहुः ॥ (९३।३)

यश् चाधर्मेण विब्रूयाद् यश् चाधर्मेण पृच्छति ॥ (९४।१)

तयोर् अन्यतरः प्रैति विद्वेषं चाधिगच्छति । (९५।१)

सो ऽहम् अनुज्ञातो भवता इच्छामीष्टं ते गुर्वर्थम् उपहर्तुम् इति ॥ (९५।२)

तेनैवम् उक्त उपाध्यायः प्रत्युवाच । (९६।१)

वत्सोत्तङ्क उष्यतां तावद् इति ॥ (९६।२)

स कदाचित् तम् उपाध्यायम् आहोत्तङ्कः । (९७।१)

आज्ञापयतु भवान् । (९७।२)

किं ते प्रियम् उपहरामि गुर्वर्थम् इति ॥ (९७।३)

तम् उपाध्यायः प्रत्युवाच । (९८।१)

वत्सोत्तङ्क बहुशो मां चोदयसि गुर्वर्थम् उपहरेयम् इति । (९८।२)

तद् गच्छ । (९८।३)

एनां प्रविश्योपाध्यायिनीं पृच्छ किम् उपहरामीति । (९८।४)

एषा यद् ब्रवीति तद् उपहरस्वेति ॥ (९८।५)

स एवम् उक्त उपाध्यायेनोपाध्यायिनीम् अपृच्छत् । (९९।१)

भवत्य् उपाध्यायेनास्म्य् अनुज्ञातो गृहं गन्तुम् । (९९।२)

तद् इच्छामीष्टं ते गुर्वर्थम् उपहृत्यानृणो गन्तुम् । (९९।३)

तद् आज्ञापयतु भवती । (९९।४)

किम् उपहरामि गुर्वर्थम् इति ॥ (९९।५)

सैवम् उक्तोपाध्यायिन्य् उत्तङ्कं प्रत्युवाच । (१००।१)

गच्छ पौष्यं राजानम् । (१००।२)

भिक्षस्व तस्य क्षत्रियया पिनद्धे कुण्डले । (१००।३)

ते आनयस्व । (१००।४)

इतश् चतुर्थे ऽहनि पुण्यकं भविता । (१००।५)

ताभ्याम् आबद्धाभ्यां ब्राह्मणान् परिवेष्टुम् इच्छामि । (१००।६)

शोभमाना यथा ताभ्यां कुण्डलाभ्यां तस्मिन्न् अहनि संपादयस्व । (१००।७)

श्रेयो हि ते स्यात् क्षणं कुर्वत इति ॥ (१००।८)

स एवम् उक्त उपाध्यायिन्या प्रातिष्ठतोत्तङ्कः । (१०१।१)

स पथि गच्छन्न् अपश्यद् ऋषभम् अतिप्रमाणं तम् अधिरूढं च पुरुषम् अतिप्रमाणम् एव ॥ (१०१।२)

स पुरुष उत्तङ्कम् अभ्यभाषत । (१०२।१)

उत्तङ्कैतत् पुरीषम् अस्य ऋषभस्य भक्षयस्वेति ॥ (१०२।२)

स एवम् उक्तो नैच्छत् ॥ (१०३।१)

तम् आह पुरुषो भूयः । (१०४।१)

भक्षयस्वोत्तङ्क । (१०४।२)

मा विचारय । (१०४।३)

उपाध्यायेनापि ते भक्षितं पूर्वम् इति ॥ (१०४।४)

स एवम् उक्तो बाढम् इत्य् उक्त्वा तदा तद् ऋषभस्य पुरीषं मूत्रं च भक्षयित्वोत्तङ्कः प्रतस्थे यत्र स क्षत्रियः पौष्यः ॥ (१०५।१)

तम् उपेत्यापश्यद् उत्तङ्क आसीनम् । (१०६।१)

स तम् उपेत्याशीर्भिर् अभिनन्द्योवाच । (१०६।२)

अर्थी भवन्तम् उपगतो ऽस्मीति ॥ (१०६।३)

स एनम् अभिवाद्योवाच । (१०७।१)

भगवन् पौष्यः खल्व् अहम् । (१०७।२)

किं करवाणीति ॥ (१०७।३)

तम् उवाचोत्तङ्कः । (१०८।१)

गुर्वर्थे कुण्डलाभ्याम् अर्थ्य् आगतो ऽस्मीति ये ते क्षत्रियया पिनद्धे कुण्डले ते भवान् दातुम् अर्हतीति ॥ (१०८।२)

तं पौष्यः प्रत्युवाच । (१०९।१)

प्रविश्यान्तःपुरं क्षत्रिया याच्यताम् इति ॥ (१०९।२)

स तेनैवम् उक्तः प्रविश्यान्तःपुरं क्षत्रियां नापश्यत् ॥ (११०।१)

स पौष्यं पुनर् उवाच । (१११।१)

न युक्तं भवता वयम् अनृतेनोपचरितुम् । (१११।२)

न हि ते क्षत्रियान्तःपुरे संनिहिता । (१११।३)

नैनां पश्यामीति ॥ (१११।४)

स एवम् उक्तः पौष्यस् तं प्रत्युवाच । (११२।१)

संप्रति भवान् उच्छिष्टः । (११२।२)

स्मर तावत् । (११२।३)

न हि सा क्षत्रिया उच्छिष्टेनाशुचिना वा शक्या द्रष्टुम् । (११२।४)

पतिव्रतात्वाद् एषा नाशुचेर् दर्शनम् उपैतीति ॥ (११२।५)

अथैवम् उक्त उत्तङ्कः स्मृत्वोवाच । (११३।१)

अस्ति खलु मयोच्छिष्टेनोपस्पृष्टं शीघ्रं गच्छता चेति ॥ (११३।२)

तं पौष्यः प्रत्युवाच । (११४।१)

एतत् तद् एवं हि । (११४।२)

न गच्छतोपस्पृष्टं भवति न स्थितेनेति ॥ (११४।३)

अथोत्तङ्कस् तथेत्य् उक्त्वा प्राङ्मुख उपविश्य सुप्रक्षालितपाणिपादवदनो ऽशब्दाभिर् हृदयंगमाभिर् अद्भिर् उपस्पृश्य त्रिः पीत्वा द्विः परिमृज्य खान्य् अद्भिर् उपस्पृश्यान्तःपुरं प्रविश्य तां क्षत्रियाम् अपश्यत् ॥ (११५।१)

सा च दृष्ट्वैवोत्तङ्कम् अभ्युत्थायाभिवाद्योवाच । (११६।१)

स्वागतं ते भगवन् । (११६।२)

आज्ञापय किं करवाणीति ॥ (११६।३)

स ताम् उवाच । (११७।१)

एते कुण्डले गुर्वर्थं मे भिक्षिते दातुम् अर्हसीति ॥ (११७।२)

सा प्रीता तेन तस्य सद्भावेन पात्रम् अयम् अनतिक्रमणीयश्चेति मत्वा ते कुण्डले अवमुच्यास्मै प्रायच्छत् ॥ (११८।१)

आह चैनम् । (११९।१)

एते कुण्डले तक्षको नागराजः प्रार्थयति । (११९।२)

अप्रमत्तो नेतुम् अर्हसीति ॥ (११९।३)

स एवम् उक्तस् तां क्षत्रियां प्रत्युवाच । (१२०।१)

भवति सुनिर्वृता भव । (१२०।२)

न मां शक्तस् तक्षको नागराजो धर्षयितुम् इति ॥ (१२०।३)

स एवम् उक्त्वा तां क्षत्रियाम् आमन्त्र्य पौष्यसकाशम् आगच्छत् ॥ (१२१।१)

स तं दृष्ट्वोवाच । (१२२।१)

भोः पौष्य प्रीतो ऽस्मीति ॥ (१२२।२)

तं पौष्यः प्रत्युवाच । (१२३।१)

भगवंश् चिरस्य पात्रम् आसाद्यते । (१२३।२)

भवांश् च गुणवान् अतिथिः । (१२३।३)

तत् करिष्ये श्राद्धम् । (१२३।४)

क्षणः क्रियताम् इति ॥ (१२३।५)

तम् उत्तङ्कः प्रत्युवाच । (१२४।१)

कृतक्षण एवास्मि । (१२४।२)

शीघ्रम् इच्छामि यथोपपन्नम् अन्नम् उपहृतं भवतेति ॥ (१२४।३)

स तथेत्युक्त्वा यथोपपन्नेनान्नेनैनं भोजयामास ॥ (१२५।१)

अथोत्तङ्कः शीतम् अन्नं सकेशं दृष्ट्वा अशुच्य् एतद् इति मत्वा पौष्यम् उवाच । (१२६।१)

यस्मान् मे अशुच्य् अन्नं ददासि तस्माद् अन्धो भविष्यसीति ॥ (१२६।२)

तं पौष्यः प्रत्युवाच । (१२७।१)

यस्मात् त्वम् अप्य् अदुष्टम् अन्नं दूषयसि तस्माद् अनपत्यो भविष्यसीति ॥ (१२७।२)

सो ऽथ पौष्यस् तस्याशुचिभावम् अन्नस्यागमयामास ॥ (१२८।१)

अथ तदन्नं मुक्तकेश्या स्त्रियोपहृतं सकेशम् अशुचि मत्वोत्तङ्कं प्रसादयामास । (१२९।१)

भगवन्न् अज्ञानाद् एतद् अन्नं सकेशम् उपहृतं शीतं च । (१२९।२)

तत् क्षामये भवन्तम् । (१२९।३)

न भवेयम् अन्ध इति ॥ (१२९।४)

तम् उत्तङ्कः प्रत्युवाच । (१३०।१)

न मृषा ब्रवीमि । (१३०।२)

भूत्वा त्वम् अन्धो नचिराद् अनन्धो भविष्यसीति । (१३०।३)

ममापि शापो न भवेद् भवता दत्त इति ॥ (१३०।४)

तं पौष्यः प्रत्युवाच । (१३१।१)

नाहं शक्तः शापं प्रत्यादातुम् । (१३१।२)

न हि मे मन्युर् अद्याप्युपशमं गच्छति । (१३१।३)

किं चैतद् भवता न ज्ञायते यथा ॥ (१३१।४)

नावनीतं हृदयं ब्राह्मणस्य वाचि क्षुरो निहितस् तीक्ष्णधारः । (१३२।१)

विपरीतम् एतद् उभयं क्षत्रियस्य वाङ् नावनीती हृदयं तीक्ष्णधारम् ॥ (१३२।२)

इति । (१३३।१)

तद् एवं गते न शक्तो ऽहं तीक्ष्णहृदयत्वात् तं शापम् अन्यथा कर्तुम् । (१३३।२)

गम्यताम् इति ॥ (१३३।३)

तम् उत्तङ्कः प्रत्युवाच । (१३४।१)

भवताहम् अन्नस्याशुचिभावम् आगमय्य प्रत्यनुनीतः । (१३४।२)

प्राक् च ते ऽभिहितम् । (१३४।३)

यस्माद् अदुष्टम् अन्नं दूषयसि तस्माद् अनपत्यो भविष्यसीति । (१३४।४)

दुष्टे चान्ने नैष मम शापो भविष्यतीति ॥ (१३४।५)

साधयामस् तावद् इत्य् उक्त्वा प्रातिष्ठतोत्तङ्कस् ते कुण्डले गृहीत्वा ॥ (१३५।१)

सो ऽपश्यत् पथि नग्नं श्रमणम् आगच्छन्तं मुहुर् मुहुर् दृश्यमानम् अदृश्यमानं च । (१३६।१)

अथोत्तङ्कस् ते कुण्डले भूमौ निक्षिप्योदकार्थं प्रचक्रमे ॥ (१३६।२)

एतस्मिन्न् अन्तरे स श्रमणस् त्वरमाण उपसृत्य ते कुण्डले गृहीत्वा प्राद्रवत् । (१३७।१)

तम् उत्तङ्को ऽभिसृत्य जग्राह । (१३७।२)

स तद् रूपं विहाय तक्षकरूपं कृत्वा सहसा धरण्यां विवृतं महाबिलं विवेश ॥ (१३७।३)

प्रविश्य च नागलोकं स्वभवनम् अगच्छत् । (१३८।१)

तम् उत्तङ्को ऽन्वाविवेश तेनैव बिलेन । (१३८।२)

प्रविश्य च नागान् अस्तुवद् एभिः श्लोकैः ॥ (१३८।३)

य ऐरावतराजानः सर्पाः समितिशोभनाः । (१३९।१)

वर्षन्त इव जीमूताः सविद्युत्पवनेरिताः ॥ (१३९।२)

सुरूपाश् च विरूपाश् च तथा कल्माषकुण्डलाः । (१४०।१)

आदित्यवन् नाकपृष्ठे रेजुर् ऐरावतोद्भवाः ॥ (१४०।२)