युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

अभिमन्यौ हते बाले द्रौपद्यास्तनयेषु च । (१।२)

धृष्टद्युम्ने विराटे च द्रुपदे च महीपतौ ॥ (१।३)

वसुषेणे च धर्मज्ञे धृष्टकेतौ च पार्थिवे । (२।१)

तथान्येषु नरेन्द्रेषु नानादेश्येषु संयुगे ॥ (२।२)

न विमुञ्चति मां शोको ज्ञातिघातिनम् आतुरम् । (३।१)

राज्यकामुकम् अत्युग्रं स्ववंशोच्छेदकारकम् ॥ (३।२)

यस्याङ्के क्रीडमानेन मया वै परिवर्तितम् । (४।१)

स मया राज्यलुब्धेन गाङ्गेयो विनिपातितः ॥ (४।२)

यदा ह्येनं विघूर्णन्तम् अपश्यं पार्थसायकैः । (५।१)

कम्पमानं यथा वज्रैः प्रेक्षमाणं शिखण्डिनम् ॥ (५।२)

जीर्णं सिंहम् इव प्रांशुं नरसिंहं पितामहम् । (६।१)

कीर्यमाणं शरैस्तीक्ष्णैर् दृष्ट्वा मे व्यथितं मनः ॥ (६।२)

प्राङ्मुखं सीदमानं च रथाद् अपच्युतं शरैः । (७।१)

घूर्णमानं यथा शैलं तदा मे कश्मलो ऽभवत् ॥ (७।२)

यः स बाणधनुष्पाणिर् योधयामास भार्गवम् । (८।१)

बहून्यहानि कौरव्यः कुरुक्षेत्रे महामृधे ॥ (८।२)

समेतं पार्थिवं क्षत्रं वाराणस्यां नदीसुतः । (९।१)

कन्यार्थम् आह्वयद् वीरो रथेनैकेन संयुगे ॥ (९।२)

येन चोग्रायुधो राजा चक्रवर्ती दुरासदः । (१०।१)

दग्धः शस्त्रप्रतापेन स मया युधि घातितः ॥ (१०।२)

स्वयं मृत्युं रक्षमाणः पाञ्चाल्यं यः शिखण्डिनम् । (११।१)

न बाणैः पातयामास सो ऽर्जुनेन निपातितः ॥ (११।२)

यदैनं पतितं भूमावपश्यं रुधिरोक्षितम् । (१२।१)

तदैवाविशद् अत्युग्रो ज्वरो मे मुनिसत्तम । (१२।२)

येन संवर्धिता बाला येन स्म परिरक्षिताः ॥ (१२।३)

स मया राज्यलुब्धेन पापेन गुरुघातिना । (१३।१)

अल्पकालस्य राज्यस्य कृते मूढेन घातितः ॥ (१३।२)

आचार्यश्च महेष्वासः सर्वपार्थिवपूजितः । (१४।१)

अभिगम्य रणे मिथ्या पापेनोक्तः सुतं प्रति ॥ (१४।२)

तन्मे दहति गात्राणि यन्मां गुरुर् अभाषत । (१५।१)

सत्यवाक्यो हि राजंस्त्वं यदि जीवति मे सुतः । (१५।२)

सत्यं मा मर्शयन् विप्रो मयि तत् परिपृष्टवान् ॥ (१५।३)

कुञ्जरं चान्तरं कृत्वा मिथ्योपचरितं मया । (१६।१)

सुभृशं राज्यलुब्धेन पापेन गुरुघातिना ॥ (१६।२)

सत्यकञ्चुकम् आस्थाय मयोक्तो गुरुर् आहवे । (१७।१)

अश्वत्थामा हत इति कुञ्जरे विनिपातिते । (१७।२)

कान्नु लोकान् गमिष्यामि कृत्वा तत् कर्म दारुणम् ॥ (१७।३)

अघातयं च यत् कर्णं समरेष्वपलायिनम् । (१८।१)

ज्येष्ठं भ्रातरम् अत्युग्रं को मत्तः पापकृत्तमः ॥ (१८।२)

अभिमन्युं च यद् बालं जातं सिंहम् इवाद्रिषु । (१९।१)

प्रावेशयम् अहं लुब्धो वाहिनीं द्रोणपालिताम् ॥ (१९।२)

तदाप्रभृति बीभत्सुं न शक्नोमि निरीक्षितुम् । (२०।१)

कृष्णं च पुण्डरीकाक्षं किल्बिषी भ्रूणहा यथा ॥ (२०।२)

द्रौपदीं चाप्यदुःखार्हां पञ्चपुत्रविनाकृताम् । (२१।१)

शोचामि पृथिवीं हीनां पञ्चभिः पर्वतैर् इव ॥ (२१।२)

सो ऽहम् आगस्करः पापः पृथिवीनाशकारकः । (२२।१)

आसीन एवम् एवेदं शोषयिष्ये कलेवरम् ॥ (२२।२)

प्रायोपविष्टं जानीध्वम् अद्य मां गुरुघातिनम् । (२३।१)

जातिष्वन्यास्वपि यथा न भवेयं कुलान्तकृत् ॥ (२३।२)

न भोक्ष्ये न च पानीयम् उपयोक्ष्ये कथंचन । (२४।१)

शोषयिष्ये प्रियान् प्राणान् इहस्थो ऽहं तपोधन ॥ (२४।२)

यथेष्टं गम्यतां कामम् अनुजाने प्रसाद्य वः । (२५।१)

सर्वे माम् अनुजानीत त्यक्ष्यामीदं कलेवरम् ॥ (२५।२)

वैशंपायन उवाच । (२६।१)

तम् एवंवादिनं पार्थं बन्धुशोकेन विह्वलम् । (२६।२)

मैवम् इत्यब्रवीद् व्यासो निगृह्य मुनिसत्तमः ॥ (२६।३)

अतिवेलं महाराज न शोकं कर्तुम् अर्हसि । (२७।१)

पुनर् उक्तं प्रवक्ष्यामि दिष्टम् एतद् इति प्रभो ॥ (२७।२)

संयोगा विप्रयोगाश्च जातानां प्राणिनां ध्रुवम् । (२८।१)

बुद्बुदा इव तोयेषु भवन्ति न भवन्ति च ॥ (२८।२)

सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः । (२९।१)

संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् ॥ (२९।२)

सुखं दुःखान्तम् आलस्यं दाक्ष्यं दुःखं सुखोदयम् । (३०।१)

भूतिः श्रीर् ह्रीर् धृतिः सिद्धिर् नादक्षे निवसन्त्युत ॥ (३०।२)

नालं सुखाय सुहृदो नालं दुःखाय दुर्हृदः । (३१।१)

न च प्रज्ञालम् अर्थेभ्यो न सुखेभ्यो ऽप्यलं धनम् ॥ (३१।२)

यथा सृष्टो ऽसि कौन्तेय धात्रा कर्मसु तत् कुरु । (३२।१)

अत एव हि सिद्धिस्ते नेशस्त्वम् आत्मना नृप ॥ (३२।२)