महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 73

1908 of 1995 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

त्रिगर्तैर् अभवद् युद्धं कृतवैरैः किरीटिनः । (१।२)

trigartair abhavad yuddhaṃ kṛtavairaiḥ kirīṭinaḥ |

1.3१.३

महारथसमाज्ञातैर् हतानां पुत्रनप्तृभिः ॥ (१।३)

mahārathasamājñātair hatānāṃ putranaptṛbhiḥ ||

2.1२.१

ते समाज्ञाय सम्प्राप्तं यज्ञियं तुरगोत्तमम् । (२।१)

te samājñāya samprāptaṃ yajñiyaṃ turagottamam |

2.2२.२

विषयान्ते ततो वीरा दंशिताः पर्यवारयन् ॥ (२।२)

viṣayānte tato vīrā daṃśitāḥ paryavārayan ||

3.1३.१

रथिनो बद्धतूणीराः सदश्वैः समलंकृतैः । (३।१)

rathino baddhatūṇīrāḥ sadaśvaiḥ samalaṃkṛtaiḥ |

3.2३.२

परिवार्य हयं राजन् ग्रहीतुं सम्प्रचक्रमुः ॥ (३।२)

parivārya hayaṃ rājan grahītuṃ sampracakramuḥ ||

4.1४.१

ततः किरीटी संचिन्त्य तेषां राज्ञां चिकीर्षितम् । (४।१)

tataḥ kirīṭī saṃcintya teṣāṃ rājñāṃ cikīrṣitam |

4.2४.२

वारयामास तान् वीरान् सान्त्वपूर्वम् अरिंदमः ॥ (४।२)

vārayāmāsa tān vīrān sāntvapūrvam ariṃdamaḥ ||

5.1५.१

तम् अनादृत्य ते सर्वे शरैर् अभ्यहनंस्तदा । (५।१)

tam anādṛtya te sarve śarair abhyahanaṃstadā |

5.2५.२

तमोरजोभ्यां संछन्नांस्तान् किरीटी न्यवारयत् ॥ (५।२)

tamorajobhyāṃ saṃchannāṃstān kirīṭī nyavārayat ||

6.1६.१

अब्रवीच्च ततो जिष्णुः प्रहसन्न् इव भारत । (६।१)

abravīcca tato jiṣṇuḥ prahasann iva bhārata |

6.2६.२

निवर्तध्वम् अधर्मज्ञाः श्रेयो जीवितम् एव वः ॥ (६।२)

nivartadhvam adharmajñāḥ śreyo jīvitam eva vaḥ ||

7.1७.१

स हि वीरः प्रयास्यन् वै धर्मराजेन वारितः । (७।१)

sa hi vīraḥ prayāsyan vai dharmarājena vāritaḥ |

7.2७.२

हतबान्धवा न ते पार्थ हन्तव्याः पार्थिवा इति ॥ (७।२)

hatabāndhavā na te pārtha hantavyāḥ pārthivā iti ||

8.1८.१

स तदा तद् वचः श्रुत्वा धर्मराजस्य धीमतः । (८।१)

sa tadā tad vacaḥ śrutvā dharmarājasya dhīmataḥ |

8.2८.२

तान्निवर्तध्वम् इत्याह न न्यवर्तन्त चापि ते ॥ (८।२)

tānnivartadhvam ityāha na nyavartanta cāpi te ||

9.1९.१

ततस्त्रिगर्तराजानं सूर्यवर्माणम् आहवे । (९।१)

tatastrigartarājānaṃ sūryavarmāṇam āhave |

9.2९.२

वितत्य शरजालेन प्रजहास धनंजयः ॥ (९।२)

vitatya śarajālena prajahāsa dhanaṃjayaḥ ||

10.1१०.१

ततस्ते रथघोषेण खुरनेमिस्वनेन च । (१०।१)

tataste rathaghoṣeṇa khuranemisvanena ca |

10.2१०.२

पूरयन्तो दिशः सर्वा धनंजयम् उपाद्रवन् ॥ (१०।२)

pūrayanto diśaḥ sarvā dhanaṃjayam upādravan ||

11.1११.१

सूर्यवर्मा ततः पार्थे शराणां नतपर्वणाम् । (११।१)

sūryavarmā tataḥ pārthe śarāṇāṃ nataparvaṇām |

11.2११.२

शतान्यमुञ्चद् राजेन्द्र लघ्वस्त्रम् अभिदर्शयन् ॥ (११।२)

śatānyamuñcad rājendra laghvastram abhidarśayan ||

12.1१२.१

तथैवान्ये महेष्वासा ये तस्यैवानुयायिनः । (१२।१)

tathaivānye maheṣvāsā ye tasyaivānuyāyinaḥ |

12.2१२.२

मुमुचुः शरवर्षाणि धनंजयवधैषिणः ॥ (१२।२)

mumucuḥ śaravarṣāṇi dhanaṃjayavadhaiṣiṇaḥ ||

13.1१३.१

स ताञ् ज्यापुङ्खनिर्मुक्तैर् बहुभिः सुबहूञ् शरान् । (१३।१)

sa tāñ jyāpuṅkhanirmuktair bahubhiḥ subahūñ śarān |

13.2१३.२

चिछेद पाण्डवो राजंस्ते भूमौ न्यपतंस्तदा ॥ (१३।२)

cicheda pāṇḍavo rājaṃste bhūmau nyapataṃstadā ||

14.1१४.१

केतुवर्मा तु तेजस्वी तस्यैवावरजो युवा । (१४।१)

ketuvarmā tu tejasvī tasyaivāvarajo yuvā |

14.2१४.२

युयुधे भ्रातुर् अर्थाय पाण्डवेन महात्मना ॥ (१४।२)

yuyudhe bhrātur arthāya pāṇḍavena mahātmanā ||

15.1१५.१

तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य केतुवर्माणम् आहवे । (१५।१)

tam āpatantaṃ samprekṣya ketuvarmāṇam āhave |

15.2१५.२

अभ्यघ्नन्निशितैर् बाणैर् बीभत्सुः परवीरहा ॥ (१५।२)

abhyaghnanniśitair bāṇair bībhatsuḥ paravīrahā ||

16.1१६.१

केतुवर्मण्यभिहते धृतवर्मा महारथः । (१६।१)

ketuvarmaṇyabhihate dhṛtavarmā mahārathaḥ |

16.2१६.२

रथेनाशु समावृत्य शरैर् जिष्णुम् अवाकिरत् ॥ (१६।२)

rathenāśu samāvṛtya śarair jiṣṇum avākirat ||

17.1१७.१

तस्य तां शीघ्रताम् ईक्ष्य तुतोषातीव वीर्यवान् । (१७।१)

tasya tāṃ śīghratām īkṣya tutoṣātīva vīryavān |

17.2१७.२

गुडाकेशो महातेजा बालस्य धृतवर्मणः ॥ (१७।२)

guḍākeśo mahātejā bālasya dhṛtavarmaṇaḥ ||

18.1१८.१

न संदधानं ददृशे नाददानं च तं तदा । (१८।१)

na saṃdadhānaṃ dadṛśe nādadānaṃ ca taṃ tadā |

18.2१८.२

किरन्तम् एव स शरान् ददृशे पाकशासनिः ॥ (१८।२)

kirantam eva sa śarān dadṛśe pākaśāsaniḥ ||

19.1१९.१

स तु तं पूजयामास धृतवर्माणम् आहवे । (१९।१)

sa tu taṃ pūjayāmāsa dhṛtavarmāṇam āhave |

19.2१९.२

मनसा स मुहूर्तं वै रणे समभिहर्षयन् ॥ (१९।२)

manasā sa muhūrtaṃ vai raṇe samabhiharṣayan ||

20.1२०.१

तं पन्नगम् इव क्रुद्धं कुरुवीरः स्मयन्न् इव । (२०।१)

taṃ pannagam iva kruddhaṃ kuruvīraḥ smayann iva |

20.2२०.२

प्रीतिपूर्वं महाराज प्राणैर् न व्यपरोपयत् ॥ (२०।२)

prītipūrvaṃ mahārāja prāṇair na vyaparopayat ||

21.1२१.१

स तथा रक्ष्यमाणो वै पार्थेनामिततेजसा । (२१।१)

sa tathā rakṣyamāṇo vai pārthenāmitatejasā |

21.2२१.२

धृतवर्मा शरं तीक्ष्णं मुमोच विजये तदा ॥ (२१।२)

dhṛtavarmā śaraṃ tīkṣṇaṃ mumoca vijaye tadā ||

22.1२२.१

स तेन विजयस्तूर्णम् अस्यन् विद्धः करे भृशम् । (२२।१)

sa tena vijayastūrṇam asyan viddhaḥ kare bhṛśam |

22.2२२.२

मुमोच गाण्डीवं दुःखात् तत् पपाताथ भूतले ॥ (२२।२)

mumoca gāṇḍīvaṃ duḥkhāt tat papātātha bhūtale ||

23.1२३.१

धनुषः पततस्तस्य सव्यसाचिकराद् विभो । (२३।१)

dhanuṣaḥ patatastasya savyasācikarād vibho |

23.2२३.२

इन्द्रस्येवायुधस्यासीद् रूपं भरतसत्तम ॥ (२३।२)

indrasyevāyudhasyāsīd rūpaṃ bharatasattama ||

24.1२४.१

तस्मिन्निपतिते दिव्ये महाधनुषि पार्थिव । (२४।१)

tasminnipatite divye mahādhanuṣi pārthiva |

24.2२४.२

जहास सस्वनं हासं धृतवर्मा महाहवे ॥ (२४।२)

jahāsa sasvanaṃ hāsaṃ dhṛtavarmā mahāhave ||

25.1२५.१

ततो रोषान्वितो जिष्णुः प्रमृज्य रुधिरं करात् । (२५।१)

tato roṣānvito jiṣṇuḥ pramṛjya rudhiraṃ karāt |

25.2२५.२

धनुर् आदत्त तद् दिव्यं शरवर्षं ववर्ष च ॥ (२५।२)

dhanur ādatta tad divyaṃ śaravarṣaṃ vavarṣa ca ||

26.1२६.१

ततो हलहलाशब्दो दिवस्पृग् अभवत् तदा । (२६।१)

tato halahalāśabdo divaspṛg abhavat tadā |

26.2२६.२

नानाविधानां भूतानां तत् कर्मातीव शंसताम् ॥ (२६।२)

nānāvidhānāṃ bhūtānāṃ tat karmātīva śaṃsatām ||

27.1२७.१

ततः सम्प्रेक्ष्य तं क्रुद्धं कालान्तकयमोपमम् । (२७।१)

tataḥ samprekṣya taṃ kruddhaṃ kālāntakayamopamam |

27.2२७.२

जिष्णुं त्रैगर्तका योधास्त्वरिताः पर्यवारयन् ॥ (२७।२)

jiṣṇuṃ traigartakā yodhāstvaritāḥ paryavārayan ||

28.1२८.१

अभिसृत्य परीप्सार्थं ततस्ते धृतवर्मणः । (२८।१)

abhisṛtya parīpsārthaṃ tataste dhṛtavarmaṇaḥ |

28.2२८.२

परिवव्रुर् गुडाकेशं तत्राक्रुध्यद् धनंजयः ॥ (२८।२)

parivavrur guḍākeśaṃ tatrākrudhyad dhanaṃjayaḥ ||

29.1२९.१

ततो योधाञ् जघानाशु तेषां स दश चाष्ट च । (२९।१)

tato yodhāñ jaghānāśu teṣāṃ sa daśa cāṣṭa ca |

29.2२९.२

महेन्द्रवज्रप्रतिमैर् आयसैर् निशितैः शरैः ॥ (२९।२)

mahendravajrapratimair āyasair niśitaiḥ śaraiḥ ||

30.1३०.१

तांस्तु प्रभग्नान् सम्प्रेक्ष्य त्वरमाणो धनंजयः । (३०।१)

tāṃstu prabhagnān samprekṣya tvaramāṇo dhanaṃjayaḥ |

30.2३०.२

शरैर् आशीविषाकारैर् जघान स्वनवद्धसन् ॥ (३०।२)

śarair āśīviṣākārair jaghāna svanavaddhasan ||

31.1३१.१

ते भग्नमनसः सर्वे त्रैगर्तकमहारथाः । (३१।१)

te bhagnamanasaḥ sarve traigartakamahārathāḥ |

31.2३१.२

दिशो विदुद्रुवुः सर्वा धनंजयशरार्दिताः ॥ (३१।२)

diśo vidudruvuḥ sarvā dhanaṃjayaśarārditāḥ ||

32.1३२.१

त ऊचुः पुरुषव्याघ्रं संशप्तकनिषूदनम् । (३२।१)

ta ūcuḥ puruṣavyāghraṃ saṃśaptakaniṣūdanam |

32.2३२.२

तव स्म किंकराः सर्वे सर्वे च वशगास्तव ॥ (३२।२)

tava sma kiṃkarāḥ sarve sarve ca vaśagāstava ||

33.1३३.१

आज्ञापयस्व नः पार्थ प्रह्वान् प्रेष्यान् अवस्थितान् । (३३।१)

ājñāpayasva naḥ pārtha prahvān preṣyān avasthitān |

33.2३३.२

करिष्यामः प्रियं सर्वं तव कौरवनन्दन ॥ (३३।२)

kariṣyāmaḥ priyaṃ sarvaṃ tava kauravanandana ||

34.1३४.१

एतद् आज्ञाय वचनं सर्वांस्तान् अब्रवीत् तदा । (३४।१)

etad ājñāya vacanaṃ sarvāṃstān abravīt tadā |

34.2३४.२

जीवितं रक्षत नृपाः शासनं गृह्यताम् इति ॥ (३४।२)

jīvitaṃ rakṣata nṛpāḥ śāsanaṃ gṛhyatām iti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 73

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit