संजय उवाच । (१।१)

श्रुत्वा च रथनिर्घोषं सिंहनादं च संयुगे । (१।२)

अर्जुनः प्राह गोविन्दं शीघ्रं चोदय वाजिनः ॥ (१।३)

अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा गोविन्दो ऽर्जुनम् अब्रवीत् । (२।१)

एष गच्छामि सुक्षिप्रं यत्र भीमो व्यवस्थितः ॥ (२।२)

आयान्तम् अश्वैर् हिमशङ्खवर्णैः सुवर्णमुक्तामणिजालनद्धैः । (३।१)

जम्भं जिघांसुं प्रगृहीतवज्रं जयाय देवेन्द्रम् इवोग्रमन्युम् ॥ (३।२)

रथाश्वमातङ्गपदातिसंघा बाणस्वनैर् नेमिखुरस्वनैश् च । (४।१)

संनादयन्तो वसुधां दिशश् च क्रुद्धा नृसिंहा जयम् अभ्युदीयुः ॥ (४।२)

तेषां च पार्थस्य महत् तदासीद् देहासुपाप्मक्षपणं सुयुद्धम् । (५।१)

त्रैलोक्यहेतोर् असुरैर् यथासीद् देवस्य विष्णोर् जयतां वरस्य ॥ (५।२)

तैर् अस्तम् उच्चावचम् आयुधौघम् एकः प्रचिछेद किरीटमाली । (६।१)

क्षुरार्धचन्द्रैर् निशितैश् च बाणैः शिरांसि तेषां बहुधा च बाहून् ॥ (६।२)

छत्राणि वालव्यजनानि केतून् अश्वान् रथान् पत्तिगणान् द्विपांश् च । (७।१)

ते पेतुर् उर्व्यां बहुधा विरूपा वातप्रभग्नानि यथा वनानि ॥ (७।२)

सुवर्णजालावतता महागजाः सवैजयन्तीध्वजयोधकल्पिताः । (८।१)

सुवर्णपुङ्खैर् इषुभिः समाचिताश् चकाशिरे प्रज्वलिता यथाचलाः ॥ (८।२)

विदार्य नागांश् च रथांश् च वाजिनः शरोत्तमैर् वासववज्रसंनिभैः । (९।१)

द्रुतं ययौ कर्णजिघांसया तथा यथा मरुत्वान् बलभेदने पुरा ॥ (९।२)

ततः स पुरुषव्याघ्रः सूतसैन्यम् अरिंदम । (१०।१)

प्रविवेश महाबाहुर् मकरः सागरं यथा ॥ (१०।२)

तं दृष्ट्वा तावका राजन् रथपत्तिसमन्विताः । (११।१)

गजाश्वसादिबहुलाः पाण्डवं समुपाद्रवन् ॥ (११।२)

तत्राभिद्रवतां पार्थम् आरावः सुमहान् अभूत् । (१२।१)

सागरस्येव मत्तस्य यथा स्यात् सलिलस्वनः ॥ (१२।२)

ते तु तं पुरुषव्याघ्रं व्याघ्रा इव महारथाः । (१३।१)

अभ्यद्रवन्त संग्रामे त्यक्त्वा प्राणकृतं भयम् ॥ (१३।२)

तेषाम् आपततां तत्र शरवर्षाणि मुञ्चताम् । (१४।१)

अर्जुनो व्यधमत् सैन्यं महावातो घनान् इव ॥ (१४।२)

ते ऽर्जुनं सहिता भूत्वा रथवंशैः प्रहारिणः । (१५।१)

अभियाय महेष्वासा विव्यधुर् निशितैः शरैः ॥ (१५।२)

ततो ऽर्जुनः सहस्राणि रथवारणवाजिनाम् । (१६।१)

प्रेषयामास विशिखैर् यमस्य सदनं प्रति ॥ (१६।२)

ते वध्यमानाः समरे पार्थचापच्युतैः शरैः । (१७।१)

तत्र तत्र स्म लीयन्ते भये जाते महारथाः ॥ (१७।२)

तेषां चतुःशतान् वीरान् यतमानान् महारथान् । (१८।१)

अर्जुनो निशितैर् बाणैर् अनयद् यमसादनम् ॥ (१८।२)

ते वध्यमानाः समरे नानालिङ्गैः शितैः शरैः । (१९।१)

अर्जुनं समभित्यज्य दुद्रुवुर् वै दिशो भयात् ॥ (१९।२)

तेषां शब्दो महान् आसीद् द्रवतां वाहिनीमुखे । (२०।१)

महौघस्येव भद्रं ते गिरिम् आसाद्य दीर्यतः ॥ (२०।२)

तां तु सेनां भृशं विद्ध्वा द्रावयित्वार्जुनः शरैः । (२१।१)

प्रायाद् अभिमुखः पार्थः सूतानीकानि मारिष ॥ (२१।२)

तस्य शब्दो महान् आसीत् परान् अभिमुखस्य वै । (२२।१)

गरुडस्येव पततः पन्नगार्थे यथा पुरा ॥ (२२।२)

तं तु शब्दम् अभिश्रुत्य भीमसेनो महाबलः । (२३।१)

बभूव परमप्रीतः पार्थदर्शनलालसः ॥ (२३।२)

श्रुत्वैव पार्थम् आयान्तं भीमसेनः प्रतापवान् । (२४।१)

त्यक्त्वा प्राणान् महाराज सेनां तव ममर्द ह ॥ (२४।२)

स वायुवेगप्रतिमो वायुवेगसमो जवे । (२५।१)

वायुवद् व्यचरद् भीमो वायुपुत्रः प्रतापवान् ॥ (२५।२)

तेनार्द्यमाना राजेन्द्र सेना तव विशां पते । (२६।१)

व्यभ्राम्यत महाराज भिन्ना नौर् इव सागरे ॥ (२६।२)

तां तु सेनां तदा भीमो दर्शयन् पाणिलाघवम् । (२७।१)

शरैर् अवचकर्तोग्रैः प्रेषयिष्यन् यमक्षयम् ॥ (२७।२)

तत्र भारत भीमस्य बलं दृष्ट्वातिमानुषम् । (२८।१)

व्यत्रस्यन्त रणे योधाः कालस्येव युगक्षये ॥ (२८।२)

तथार्दितान् भीमबलान् भीमसेनेन भारत । (२९।१)

दृष्ट्वा दुर्योधनो राजा इदं वचनम् अब्रवीत् ॥ (२९।२)

सैनिकान् स महेष्वासो योधांश् च भरतर्षभ । (३०।१)

समादिशद् रणे सर्वान् हत भीमम् इति स्म ह । (३०।२)

तस्मिन् हते हतं मन्ये सर्वसैन्यम् अशेषतः ॥ (३०।३)

प्रतिगृह्य च ताम् आज्ञां तव पुत्रस्य पार्थिवाः । (३१।१)

भीमं प्रच्छादयामासुः शरवर्षैः समन्ततः ॥ (३१।२)

गजाश् च बहुला राजन् नराश् च जयगृद्धिनः । (३२।१)

रथा हयाश् च राजेन्द्र परिवव्रुर् वृकोदरम् ॥ (३२।२)

स तैः परिवृतः शूरैः शूरो राजन् समन्ततः । (३३।१)

शुशुभे भरतश्रेष्ठ नक्षत्रैर् इव चन्द्रमाः ॥ (३३।२)

स रराज तथा संख्ये दर्शनीयो नरोत्तमः । (३४।१)

निर्विशेषं महाराज यथा हि विजयस् तथा ॥ (३४।२)

तत्र ते पार्थिवाः सर्वे शरवृष्टीः समासृजन् । (३५।१)

क्रोधरक्तेक्षणाः क्रूरा हन्तुकामा वृकोदरम् ॥ (३५।२)

स विदार्य महासेनां शरैः संनतपर्वभिः । (३६।१)

निश्चक्राम रणाद् भीमो मत्स्यो जालाद् इवाम्भसि ॥ (३६।२)

हत्वा दश सहस्राणि गजानाम् अनिवर्तिनाम् । (३७।१)

नृणां शतसहस्रे द्वे द्वे शते चैव भारत ॥ (३७।२)

पञ्च चाश्वसहस्राणि रथानां शतम् एव च । (३८।१)

हत्वा प्रास्यन्दयद् भीमो नदीं शोणितकर्दमाम् ॥ (३८।२)

शोणितोदां रथावर्तां हस्तिग्राहसमाकुलाम् । (३९।१)

नरमीनाम् अश्वनक्रां केशशैवलशाद्वलाम् ॥ (३९।२)

संछिन्नभुजनागेन्द्रां बहुरत्नापहारिणीम् । (४०।१)

ऊरुग्राहां मज्जपङ्कां शीर्षोपलसमाकुलाम् ॥ (४०।२)

धनुष्काशां शरावापां गदापरिघकेतनाम् । (४१।१)

योधव्रातवतीं संख्ये वहन्तीं यमसादनम् ॥ (४१।२)

क्षणेन पुरुषव्याघ्रः प्रावर्तयत निम्नगाम् । (४२।१)

यथा वैतरणीम् उग्रां दुस्तराम् अकृतात्मभिः ॥ (४२।२)

यतो यतः पाण्डवेयः प्रवृत्तो रथसत्तमः । (४३।१)

ततस् ततो ऽपातयत योधाञ् शतसहस्रशः ॥ (४३।२)

एवं दृष्ट्वा कृतं कर्म भीमसेनेन संयुगे । (४४।१)

दुर्योधनो महाराज शकुनिं वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (४४।२)

जय मातुल संग्रामे भीमसेनं महाबलम् । (४५।१)

अस्मिञ् जिते जितं मन्ये पाण्डवेयं महाबलम् ॥ (४५।२)

ततः प्रायान् महाराज सौबलेयः प्रतापवान् । (४६।१)

रणाय महते युक्तो भ्रातृभिः परिवारितः ॥ (४६।२)

स समासाद्य संग्रामे भीमं भीमपराक्रमम् । (४७।१)

वारयामास तं वीरो वेलेव मकरालयम् । (४७।२)

स न्यवर्तत तं भीमो वार्यमाणः शितैः शरैः ॥ (४७।३)

शकुनिस् तस्य राजेन्द्र वामे पार्श्वे स्तनान्तरे । (४८।१)

प्रेषयामास नाराचान् रुक्मपुङ्खाञ् शिलाशितान् ॥ (४८।२)

वर्म भित्त्वा तु सौवर्णं बाणास् तस्य महात्मनः । (४९।१)

न्यमज्जन्त महाराज कङ्कबर्हिणवाससः ॥ (४९।२)

सो ऽतिविद्धो रणे भीमः शरं हेमविभूषितम् । (५०।१)

प्रेषयामास सहसा सौबलं प्रति भारत ॥ (५०।२)

तम् आयान्तं शरं घोरं शकुनिः शत्रुतापनः । (५१।१)

चिछेद शतधा राजन् कृतहस्तो महाबलः ॥ (५१।२)

तस्मिन् निपतिते भूमौ भीमः क्रुद्धो विशां पते । (५२।१)

धनुश् चिछेद भल्लेन सौबलस्य हसन्न् इव ॥ (५२।२)

तद् अपास्य धनुश् छिन्नं सौबलेयः प्रतापवान् । (५३।१)

अन्यद् आदत्त वेगेन धनुर् भल्लांश् च षोडश ॥ (५३।२)

तैस् तस्य तु महाराज भल्लैः संनतपर्वभिः । (५४।१)

चतुर्भिः सारथिं ह्य् आर्छद् भीमं पञ्चभिर् एव च ॥ (५४।२)

ध्वजम् एकेन चिछेद छत्रं द्वाभ्यां विशां पते । (५५।१)

चतुर्भिश् चतुरो वाहान् विव्याध सुबलात्मजः ॥ (५५।२)

ततः क्रुद्धो महाराज भीमसेनः प्रतापवान् । (५६।१)

शक्तिं चिक्षेप समरे रुक्मदण्डाम् अयस्मयीम् ॥ (५६।२)

सा भीमभुजनिर्मुक्ता नागजिह्वेव चञ्चला । (५७।१)

निपपात रथे तूर्णं सौबलस्य महात्मनः ॥ (५७।२)

ततस् ताम् एव संगृह्य शक्तिं कनकभूषणाम् । (५८।१)

भीमसेनाय चिक्षेप क्रुद्धरूपो विशां पते ॥ (५८।२)

सा निर्भिद्य भुजं सव्यं पाण्डवस्य महात्मनः । (५९।१)

पपात च ततो भूमौ यथा विद्युन् नभश्च्युता ॥ (५९।२)

अथोत्क्रुष्टं महाराज धार्तराष्ट्रैः समन्ततः । (६०।१)

न तु तं ममृषे भीमः सिंहनादं तरस्विनाम् ॥ (६०।२)

स संगृह्य धनुः सज्यं त्वरमाणो महारथः । (६१।१)

मुहूर्ताद् इव राजेन्द्र छादयामास सायकैः । (६१।२)

सौबलस्य बलं संख्ये त्यक्त्वात्मानं महाबलः ॥ (६१।३)

तस्याश्वांश् चतुरो हत्वा सूतं चैव विशां पते । (६२।१)

ध्वजं चिछेद भल्लेन त्वरमाणः पराक्रमी ॥ (६२।२)

हताश्वं रथम् उत्सृज्य त्वरमाणो नरोत्तमः । (६३।१)

तस्थौ विस्फारयंश् चापं क्रोधरक्तेक्षणः श्वसन् । (६३।२)

शरैश् च बहुधा राजन् भीमम् आर्छत् समन्ततः ॥ (६३।३)

प्रतिहत्य तु वेगेन भीमसेनः प्रतापवान् । (६४।१)

धनुश् चिछेद संक्रुद्धो विव्याध च शितैः शरैः ॥ (६४।२)

सो ऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुकर्शनः । (६५।१)

निपपात ततो भूमौ किंचित् प्राणो नराधिप ॥ (६५।२)

ततस् तं विह्वलं ज्ञात्वा पुत्रस् तव विशां पते । (६६।१)

अपोवाह रथेनाजौ भीमसेनस्य पश्यतः ॥ (६६।२)

रथस्थे तु नरव्याघ्रे धार्तराष्ट्राः पराङ्मुखाः । (६७।१)

प्रदुद्रुवुर् दिशो भीता भीमाज् जाते महाभये ॥ (६७।२)

सौबले निर्जिते राजन् भीमसेनेन धन्विना । (६८।१)

भयेन महता भग्नः पुत्रो दुर्योधनस् तव । (६८।२)

अपायाज् जवनैर् अश्वैः सापेक्षो मातुलं प्रति ॥ (६८।३)

पराङ्मुखं तु राजानं दृष्ट्वा सैन्यानि भारत । (६९।१)

विप्रजग्मुः समुत्सृज्य द्वैरथानि समन्ततः ॥ (६९।२)

तान् दृष्ट्वातिरथान् सर्वान् धार्तराष्ट्रान् पराङ्मुखान् । (७०।१)

जवेनाभ्यपतद् भीमः किरञ् शरशतान् बहून् ॥ (७०।२)

ते वध्यमाना भीमेन धार्तराष्ट्राः पराङ्मुखाः । (७१।१)

कर्णम् आसाद्य समरे स्थिता राजन् समन्ततः । (७१।२)

स हि तेषां महावीर्यो द्वीपो ऽभूत् सुमहाबलः ॥ (७१।३)

भिन्ननौका यथा राजन् द्वीपम् आसाद्य निर्वृताः । (७२।१)

भवन्ति पुरुषव्याघ्र नाविकाः कालपर्यये ॥ (७२।२)

तथा कर्णं समासाद्य तावका भरतर्षभ । (७३।१)

समाश्वस्ताः स्थिता राजन् सम्प्रहृष्टाः परस्परम् । (७३।२)

समाजग्मुश् च युद्धाय मृत्युं कृत्वा निवर्तनम् ॥ (७३।३)