महाभारतMahābhārata

MBh, 8, 52

1202 of 1995 · 70 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

स केशवस्य बीभत्सुः श्रुत्वा भारत भाषितम् । (१।२)

sa keśavasya bībhatsuḥ śrutvā bhārata bhāṣitam |

1.3१.३

विशोकः सम्प्रहृष्टश् च क्षणेन समपद्यत ॥ (१।३)

viśokaḥ samprahṛṣṭaś ca kṣaṇena samapadyata ||

2.1२.१

ततो ज्याम् अनुमृज्याशु व्याक्षिपद् गाण्डिवं धनुः । (२।१)

tato jyām anumṛjyāśu vyākṣipad gāṇḍivaṃ dhanuḥ |

2.2२.२

दध्रे कर्णविनाशाय केशवं चाभ्यभाषत ॥ (२।२)

dadhre karṇavināśāya keśavaṃ cābhyabhāṣata ||

3.1३.१

त्वया नाथेन गोविन्द ध्रुव एष जयो मम । (३।१)

tvayā nāthena govinda dhruva eṣa jayo mama |

3.2३.२

प्रसन्नो यस्य मे ऽद्य त्वं भूतभव्यभवत्प्रभुः ॥ (३।२)

prasanno yasya me 'dya tvaṃ bhūtabhavyabhavatprabhuḥ ||

4.1४.१

त्वत्सहायो ह्य् अहं कृष्ण त्रींल् लोकान् वै समागतान् । (४।१)

tvatsahāyo hy ahaṃ kṛṣṇa trīṃl lokān vai samāgatān |

4.2४.२

प्रापयेयं परं लोकं किमु कर्णं महारणे ॥ (४।२)

prāpayeyaṃ paraṃ lokaṃ kimu karṇaṃ mahāraṇe ||

5.1५.१

पश्यामि द्रवतीं सेनां पाञ्चालानां जनार्दन । (५।१)

paśyāmi dravatīṃ senāṃ pāñcālānāṃ janārdana |

5.2५.२

पश्यामि कर्णं समरे विचरन्तम् अभीतवत् ॥ (५।२)

paśyāmi karṇaṃ samare vicarantam abhītavat ||

6.1६.१

भार्गवास्त्रं च पश्यामि विचरन्तं समन्ततः । (६।१)

bhārgavāstraṃ ca paśyāmi vicarantaṃ samantataḥ |

6.2६.२

सृष्टं कर्णेन वार्ष्णेय शक्रेणेव महाशनिम् ॥ (६।२)

sṛṣṭaṃ karṇena vārṣṇeya śakreṇeva mahāśanim ||

7.1७.१

अयं खलु स संग्रामो यत्र कृष्ण मया कृतम् । (७।१)

ayaṃ khalu sa saṃgrāmo yatra kṛṣṇa mayā kṛtam |

7.2७.२

कथयिष्यन्ति भूतानि यावद् भूमिर् धरिष्यति ॥ (७।२)

kathayiṣyanti bhūtāni yāvad bhūmir dhariṣyati ||

8.1८.१

अद्य कृष्ण विकर्णा मे कर्णं नेष्यन्ति मृत्यवे । (८।१)

adya kṛṣṇa vikarṇā me karṇaṃ neṣyanti mṛtyave |

8.2८.२

गाण्डीवमुक्ताः क्षिण्वन्तो मम हस्तप्रचोदिताः ॥ (८।२)

gāṇḍīvamuktāḥ kṣiṇvanto mama hastapracoditāḥ ||

9.1९.१

अद्य राजा धृतराष्ट्रः स्वां बुद्धिम् अवमंस्यते । (९।१)

adya rājā dhṛtarāṣṭraḥ svāṃ buddhim avamaṃsyate |

9.2९.२

दुर्योधनम् अराज्यार्हं यया राज्ये ऽभ्यषेचयत् ॥ (९।२)

duryodhanam arājyārhaṃ yayā rājye 'bhyaṣecayat ||

10.1१०.१

अद्य राज्यात् सुखाच् चैव श्रियो राष्ट्रात् तथा पुरात् । (१०।१)

adya rājyāt sukhāc caiva śriyo rāṣṭrāt tathā purāt |

10.2१०.२

पुत्रेभ्यश् च महाबाहो धृतराष्ट्रो वियोक्ष्यते ॥ (१०।२)

putrebhyaś ca mahābāho dhṛtarāṣṭro viyokṣyate ||

11.1११.१

अद्य दुर्योधनो राजा जीविताच् च निराशकः । (११।१)

adya duryodhano rājā jīvitāc ca nirāśakaḥ |

11.2११.२

भविष्यति हते कर्णे कृष्ण सत्यं ब्रवीमि ते ॥ (११।२)

bhaviṣyati hate karṇe kṛṣṇa satyaṃ bravīmi te ||

12.1१२.१

अद्य दृष्ट्वा मया कर्णं शरैर् विशकलीकृतम् । (१२।१)

adya dṛṣṭvā mayā karṇaṃ śarair viśakalīkṛtam |

12.2१२.२

स्मरतां तव वाक्यानि शमं प्रति जनेश्वरः ॥ (१२।२)

smaratāṃ tava vākyāni śamaṃ prati janeśvaraḥ ||

13.1१३.१

अद्यासौ सौबलः कृष्ण ग्लहं जानातु वै शरान् । (१३।१)

adyāsau saubalaḥ kṛṣṇa glahaṃ jānātu vai śarān |

13.2१३.२

दुरोदरं च गाण्डीवं मण्डलं च रथं मम ॥ (१३।२)

durodaraṃ ca gāṇḍīvaṃ maṇḍalaṃ ca rathaṃ mama ||

14.1१४.१

यो ऽसौ रणे नरं नान्यं पृथिव्याम् अभिमन्यते । (१४।१)

yo 'sau raṇe naraṃ nānyaṃ pṛthivyām abhimanyate |

14.2१४.२

तस्याद्य सूतपुत्रस्य भूमिः पास्यति शोणितम् । (१४।२)

tasyādya sūtaputrasya bhūmiḥ pāsyati śoṇitam |

14.3१४.३

गाण्डीवसृष्टा दास्यन्ति कर्णस्य परमां गतिम् ॥ (१४।३)

gāṇḍīvasṛṣṭā dāsyanti karṇasya paramāṃ gatim ||

15.1१५.१

अद्य तप्स्यति राधेयः पाञ्चालीं यत् तदाब्रवीत् । (१५।१)

adya tapsyati rādheyaḥ pāñcālīṃ yat tadābravīt |

15.2१५.२

सभामध्ये वचः क्रूरं कुत्सयन् पाण्डवान् प्रति ॥ (१५।२)

sabhāmadhye vacaḥ krūraṃ kutsayan pāṇḍavān prati ||

16.1१६.१

ये वै षण्ढतिलास् तत्र भवितारो ऽद्य ते तिलाः । (१६।१)

ye vai ṣaṇḍhatilās tatra bhavitāro 'dya te tilāḥ |

16.2१६.२

हते वैकर्तने कर्णे सूतपुत्रे दुरात्मनि ॥ (१६।२)

hate vaikartane karṇe sūtaputre durātmani ||

17.1१७.१

अहं वः पाण्डुपुत्रेभ्यस् त्रास्यामीति यद् अब्रवीत् । (१७।१)

ahaṃ vaḥ pāṇḍuputrebhyas trāsyāmīti yad abravīt |

17.2१७.२

अनृतं तत् करिष्यन्ति मामका निशिताः शराः ॥ (१७।२)

anṛtaṃ tat kariṣyanti māmakā niśitāḥ śarāḥ ||

18.1१८.१

हन्ताहं पाण्डवान् सर्वान् सपुत्रान् इति यो ऽब्रवीत् । (१८।१)

hantāhaṃ pāṇḍavān sarvān saputrān iti yo 'bravīt |

18.2१८.२

तम् अद्य कर्णं हन्तास्मि मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥ (१८।२)

tam adya karṇaṃ hantāsmi miṣatāṃ sarvadhanvinām ||

19.1१९.१

यस्य वीर्ये समाश्वस्य धार्तराष्ट्रो बृहन्मनाः । (१९।१)

yasya vīrye samāśvasya dhārtarāṣṭro bṛhanmanāḥ |

19.2१९.२

अवामन्यत दुर्बुद्धिर् नित्यम् अस्मान् दुरात्मवान् । (१९।२)

avāmanyata durbuddhir nityam asmān durātmavān |

19.3१९.३

तम् अद्य कर्णं राधेयं हन्तास्मि मधुसूदन ॥ (१९।३)

tam adya karṇaṃ rādheyaṃ hantāsmi madhusūdana ||

20.1२०.१

अद्य कर्णे हते कृष्ण धार्तराष्ट्राः सराजकाः । (२०।१)

adya karṇe hate kṛṣṇa dhārtarāṣṭrāḥ sarājakāḥ |

20.2२०.२

विद्रवन्तु दिशो भीताः सिंहत्रस्ता मृगा इव ॥ (२०।२)

vidravantu diśo bhītāḥ siṃhatrastā mṛgā iva ||

21.1२१.१

अद्य दुर्योधनो राजा पृथिवीम् अन्ववेक्षताम् । (२१।१)

adya duryodhano rājā pṛthivīm anvavekṣatām |

21.2२१.२

हते कर्णे मया संख्ये सपुत्रे ससुहृज्जने ॥ (२१।२)

hate karṇe mayā saṃkhye saputre sasuhṛjjane ||

22.1२२.१

अद्य कर्णं हतं दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रो ऽत्यमर्षणः । (२२।१)

adya karṇaṃ hataṃ dṛṣṭvā dhārtarāṣṭro 'tyamarṣaṇaḥ |

22.2२२.२

जानातु मां रणे कृष्ण प्रवरं सर्वधन्विनाम् ॥ (२२।२)

jānātu māṃ raṇe kṛṣṇa pravaraṃ sarvadhanvinām ||

23.1२३.१

अद्याहम् अनृणः कृष्ण भविष्यामि धनुर्भृताम् । (२३।१)

adyāham anṛṇaḥ kṛṣṇa bhaviṣyāmi dhanurbhṛtām |

23.2२३.२

क्रोधस्य च कुरूणां च शराणां गाण्डिवस्य च ॥ (२३।२)

krodhasya ca kurūṇāṃ ca śarāṇāṃ gāṇḍivasya ca ||

24.1२४.१

अद्य दुःखम् अहं मोक्ष्ये त्रयोदशसमार्जितम् । (२४।१)

adya duḥkham ahaṃ mokṣye trayodaśasamārjitam |

24.2२४.२

हत्वा कर्णं रणे कृष्ण शम्बरं मघवान् इव ॥ (२४।२)

hatvā karṇaṃ raṇe kṛṣṇa śambaraṃ maghavān iva ||

25.1२५.१

अद्य कर्णे हते युद्धे सोमकानां महारथाः । (२५।१)

adya karṇe hate yuddhe somakānāṃ mahārathāḥ |

25.2२५.२

कृतं कार्यं च मन्यन्तां मित्रकार्येप्सवो युधि ॥ (२५।२)

kṛtaṃ kāryaṃ ca manyantāṃ mitrakāryepsavo yudhi ||

26.1२६.१

न जाने च कथं प्रीतिः शैनेयस्याद्य माधव । (२६।१)

na jāne ca kathaṃ prītiḥ śaineyasyādya mādhava |

26.2२६.२

भविष्यति हते कर्णे मयि चापि जयाधिके ॥ (२६।२)

bhaviṣyati hate karṇe mayi cāpi jayādhike ||

27.1२७.१

अहं हत्वा रणे कर्णं पुत्रं चास्य महारथम् । (२७।१)

ahaṃ hatvā raṇe karṇaṃ putraṃ cāsya mahāratham |

27.2२७.२

प्रीतिं दास्यामि भीमस्य यमयोः सात्यकेर् अपि ॥ (२७।२)

prītiṃ dāsyāmi bhīmasya yamayoḥ sātyaker api ||

28.1२८.१

धृष्टद्युम्नशिखण्डिभ्यां पाञ्चालानां च माधव । (२८।१)

dhṛṣṭadyumnaśikhaṇḍibhyāṃ pāñcālānāṃ ca mādhava |

28.2२८.२

अध्यानृण्यं गमिष्यामि हत्वा कर्णं महारणे ॥ (२८।२)

adhyānṛṇyaṃ gamiṣyāmi hatvā karṇaṃ mahāraṇe ||

29.1२९.१

अद्य पश्यन्तु संग्रामे धनंजयम् अमर्षणम् । (२९।१)

adya paśyantu saṃgrāme dhanaṃjayam amarṣaṇam |

29.2२९.२

युध्यन्तं कौरवान् संख्ये पातयन्तं च सूतजम् । (२९।२)

yudhyantaṃ kauravān saṃkhye pātayantaṃ ca sūtajam |

29.3२९.३

भवत्सकाशे वक्ष्ये च पुनर् एवात्मसंस्तवम् ॥ (२९।३)

bhavatsakāśe vakṣye ca punar evātmasaṃstavam ||

30.1३०.१

धनुर्वेदे मत्समो नास्ति लोके पराक्रमे वा मम को ऽस्ति तुल्यः । (३०।१)

dhanurvede matsamo nāsti loke parākrame vā mama ko 'sti tulyaḥ |

30.2३०.२

को वाप्य् अन्यो मत्समो ऽस्ति क्षमायां तथा क्रोधे सदृशो ऽन्यो न मे ऽस्ति ॥ (३०।२)

ko vāpy anyo matsamo 'sti kṣamāyāṃ tathā krodhe sadṛśo 'nyo na me 'sti ||

31.1३१.१

अहं धनुष्मान् असुरान् सुरांश् च सर्वाणि भूतानि च संगतानि । (३१।१)

ahaṃ dhanuṣmān asurān surāṃś ca sarvāṇi bhūtāni ca saṃgatāni |

31.2३१.२

स्वबाहुवीर्याद् गमये पराभवं मत्पौरुषं विद्धि परः परेभ्यः ॥ (३१।२)

svabāhuvīryād gamaye parābhavaṃ matpauruṣaṃ viddhi paraḥ parebhyaḥ ||

32.1३२.१

शरार्चिषा गाण्डिवेनाहम् एकः सर्वान् कुरून् बाह्लिकांश् चाभिपत्य । (३२।१)

śarārciṣā gāṇḍivenāham ekaḥ sarvān kurūn bāhlikāṃś cābhipatya |

32.2३२.२

हिमात्यये कक्षगतो यथाग्निस् तहा दहेयं सगणान् प्रसह्य ॥ (३२।२)

himātyaye kakṣagato yathāgnis tahā daheyaṃ sagaṇān prasahya ||

33.1३३.१

पाणौ पृषत्का लिखिता ममैते धनुश् च सव्ये निहितं सबाणम् । (३३।१)

pāṇau pṛṣatkā likhitā mamaite dhanuś ca savye nihitaṃ sabāṇam |

33.2३३.२

पादौ च मे सरथौ सध्वजौ च न मादृशं युद्धगतं जयन्ति ॥ (३३।२)

pādau ca me sarathau sadhvajau ca na mādṛśaṃ yuddhagataṃ jayanti ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 8, 52

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit