ब्राह्मण उवाच । (१।१)

अमर्षी द्रुपदो राजा कर्मसिद्धान् द्विजर्षभान् । (१।२)

द्रोणेन वैरं द्रुपदो न सुष्वाप स्मरंस्तदा । (१।३)

अन्विच्छन् परिचक्राम ब्राह्मणावसथान् बहून् ॥ (१।४)

पुत्रजन्म परीप्सन् वै शोकोपहतचेतनः । (२।१)

नास्ति श्रेष्ठं ममापत्यम् इति नित्यम् अचिन्तयत् ॥ (२।२)

जातान् पुत्रान् स निर्वेदाद् धिग् बन्धून् इति चाब्रवीत् । (३।१)

निःश्वासपरमश्चासीद् द्रोणं प्रतिचिकीर्षया ॥ (३।२)

प्रभावं विनयं शिक्षां द्रोणस्य चरितानि च । (४।१)

क्षात्रेण च बलेनास्य चिन्तयन् नान्वपद्यत । (४।२)

प्रतिकर्तुं नृपश्रेष्ठो यतमानो ऽपि भारत ॥ (४।३)

अभितः सो ऽथ कल्माषीं गङ्गाकूले परिभ्रमन् । (५।१)

ब्राह्मणावसथं पुण्यम् आससाद महीपतिः ॥ (५।२)

तत्र नास्नातकः कश्चिन् न चासीद् अव्रती द्विजः । (६।१)

तथैव नामहाभागः सो ऽपश्यत् संशितव्रतौ ॥ (६।२)

याजोपयाजौ ब्रह्मर्षी शाम्यन्तौ पृषतात्मजः । (७।१)

संहिताध्ययने युक्तौ गोत्रतश्चापि काश्यपौ ॥ (७।२)

तारणे युक्तरूपौ तौ ब्राह्मणाव् ऋषिसत्तमौ । (८।१)

स तावामन्त्रयामास सर्वकामैर् अतन्द्रितः ॥ (८।२)

बुद्ध्वा तयोर् बलं बुद्धिं कनीयांसम् उपह्वरे । (९।१)

प्रपेदे छन्दयन् कामैर् उपयाजं धृतव्रतम् ॥ (९।२)

पादशुश्रूषणे युक्तः प्रियवाक् सर्वकामदः । (१०।१)

अर्हयित्वा यथान्यायम् उपयाजम् उवाच सः ॥ (१०।२)

येन मे कर्मणा ब्रह्मन् पुत्रः स्याद् द्रोणमृत्यवे । (११।१)

अर्जुनस्य तथा भार्या भवेद् वा वरवर्णिनी । (११।२)

उपयाज कृते तस्मिन् गवां दातास्मि ते ऽर्बुदम् ॥ (११।३)

यद् वा ते ऽन्यद् द्विजश्रेष्ठ मनसः सुप्रियं भवेत् । (१२।१)

सर्वं तत् ते प्रदाताहं न हि मे ऽस्त्यत्र संशयः ॥ (१२।२)

इत्युक्तो नाहम् इत्येवं तम् ऋषिः प्रत्युवाच ह । (१३।१)

आराधयिष्यन् द्रुपदः स तं पर्यचरत् पुनः ॥ (१३।२)

ततः संवत्सरस्यान्ते द्रुपदं स द्विजोत्तमः । (१४।१)

उपयाजो ऽब्रवीद् राजन् काले मधुरया गिरा ॥ (१४।२)

ज्येष्ठो भ्राता ममागृह्णाद् विचरन् वननिर्झरे । (१५।१)

अपरिज्ञातशौचायां भूमौ निपतितं फलम् ॥ (१५।२)

तद् अपश्यम् अहं भ्रातुर् असांप्रतम् अनुव्रजन् । (१६।१)

विमर्शं संकरादाने नायं कुर्यात् कथंचन ॥ (१६।२)

दृष्ट्वा फलस्य नापश्यद् दोषा ये ऽस्यानुबन्धिकाः । (१७।१)

विविनक्ति न शौचं यः सो ऽन्यत्रापि कथं भवेत् ॥ (१७।२)

संहिताध्ययनं कुर्वन् वसन् गुरुकुले च यः । (१८।१)

भैक्षम् उच्छिष्टम् अन्येषां भुङ्क्ते चापि सदा सदा । (१८।२)

कीर्तयन् गुणम् अन्नानाम् अघृणी च पुनः पुनः ॥ (१८।३)

तम् अहं फलार्थिनं मन्ये भ्रातरं तर्कचक्षुषा । (१९।१)

तं वै गच्छस्व नृपते स त्वां संयाजयिष्यति ॥ (१९।२)

जुगुप्समानो नृपतिर् मनसेदं विचिन्तयन् । (२०।१)

उपयाजवचः श्रुत्वा नृपतिः सर्वधर्मवित् । (२०।२)

अभिसंपूज्य पूजार्हम् ऋषिं याजम् उवाच ह ॥ (२०।३)

अयुतानि ददान्यष्टौ गवां याजय मां विभो । (२१।१)

द्रोणवैराभिसंतप्तं त्वं ह्लादयितुम् अर्हसि ॥ (२१।२)

स हि ब्रह्मविदां श्रेष्ठो ब्रह्मास्त्रे चाप्यनुत्तमः । (२२।१)

तस्माद् द्रोणः पराजैषीन् मां वै स सखिविग्रहे ॥ (२२।२)

क्षत्रियो नास्ति तुल्यो ऽस्य पृथिव्यां कश्चिद् अग्रणीः । (२३।१)

कौरवाचार्यमुख्यस्य भारद्वाजस्य धीमतः ॥ (२३।२)

द्रोणस्य शरजालानि प्राणिदेहहराणि च । (२४।१)

षडरत्नि धनुश्चास्य दृश्यते ऽप्रतिमं महत् ॥ (२४।२)

स हि ब्राह्मणवेगेन क्षात्रं वेगम् असंशयम् । (२५।१)

प्रतिहन्ति महेष्वासो भारद्वाजो महामनाः ॥ (२५।२)

क्षत्रोच्छेदाय विहितो जामदग्न्य इवास्थितः । (२६।१)

तस्य ह्यस्त्रबलं घोरम् अप्रसह्यं नरैर् भुवि ॥ (२६।२)

ब्राह्मम् उच्चारयंस्तेजो हुताहुतिर् इवानलः । (२७।१)

समेत्य स दहत्याजौ क्षत्रं ब्रह्मपुरःसरः । (२७।२)

ब्रह्मक्षत्रे च विहिते ब्रह्मतेजो विशिष्यते ॥ (२७।३)

सो ऽहं क्षत्रबलाद्धीनो ब्रह्मतेजः प्रपेदिवान् । (२८।१)

द्रोणाद् विशिष्टम् आसाद्य भवन्तं ब्रह्मवित्तमम् ॥ (२८।२)

द्रोणान्तकम् अहं पुत्रं लभेयं युधि दुर्जयम् । (२९।१)

तत् कर्म कुरु मे याज निर्वपाम्यर्बुदं गवाम् ॥ (२९।२)

तथेत्युक्त्वा तु तं याजो याज्यार्थम् उपकल्पयत् । (३०।१)

गुर्वर्थ इति चाकामम् उपयाजम् अचोदयत् । (३०।२)

याजस्तु यजतां श्रेष्ठो हव्यवाहम् अतर्पयत् । (३०।३)

याजो द्रोणविनाशाय प्रतिजज्ञे तथा च सः । (३०।४)

पाण्डोः स्नुषार्थं कन्या च भवेद् इति मतिर् मम । (३०।५)

तथेत्युक्त्वा तु तं राज्ञः पुत्रकामीयम् आरभत् ॥ (३०।६)

ततस्तस्य नरेन्द्रस्य उपयाजो महातपाः । (३१।१)

आचख्यौ कर्म वैतानं तदा पुत्रफलाय वै । (३१।२)

यथोक्तं कल्पयामास राजा विप्रेण तं क्रतुम् ॥ (३१।३)

स च पुत्रो महावीर्यो महातेजा महाबलः । (३२।१)

इष्यते यद्विधो राजन् भविता ते तथाविधः ॥ (३२।२)

भारद्वाजस्य हन्तारं सो ऽभिसंधाय भूमिपः । (३३।१)

आजह्रे तत् तथा सर्वं द्रुपदः कर्मसिद्धये ॥ (३३।२)

याजस्तु हवनस्यान्ते देवीम् आह्वापयत् तदा । (३४।१)

प्रैहि मां राज्ञि पृषति मिथुनं त्वाम् उपस्थितम् । (३४।२)

कुमारश्च कुमारी च पतिवंशविवृद्धये ॥ (३४।३)

देव्युवाच । (३५।१)

अवलिप्तं मे मुखं ब्रह्मन् पुण्यान् गन्धान् बिभर्मि च । (३५।२)

सुतार्थेनोपरुद्धास्मि तिष्ठ याज मम प्रिये । (३५।३)

राज्ञा चैवम् अभिहितो याजो राज्ञीम् उवाच ह । (३५।४)

तत् सर्वं सहमानश्च ब्रह्मतेजोनिधिः स्वयम् ॥ (३५।५)

याज उवाच । (३६।१)

याजेन श्रपितं हव्यम् उपयाजेन मन्त्रितम् । (३६।२)

कथं कामं न संदध्यात् सा त्वं विप्रैहि तिष्ठ वा ॥ (३६।३)

ब्राह्मण उवाच । (३७।१)

एवम् उक्ते तु याजेन हुते हविषि संस्कृते । (३७।२)

उत्तस्थौ पावकात् तस्मात् कुमारो देवसंनिभः ॥ (३७।३)

ज्वालावर्णो घोररूपः किरीटी वर्म चोत्तमम् । (३८।१)

बिभ्रत् सखड्गः सशरो धनुष्मान् विनदन् मुहुः ॥ (३८।२)

सो ऽध्यारोहद् रथवरं तेन च प्रययौ तदा । (३९।१)

ततः प्रणेदुः पाञ्चालाः प्रहृष्टाः साधु साध्विति । (३९।२)

हर्षाविष्टांस्ततश्चैतान् नेयं सेहे वसुंधरा ॥ (३९।३)

भयापहो राजपुत्रः पाञ्चालानां यशस्करः । (४०।१)

राज्ञः शोकापहो जात एष द्रोणवधाय वै । (४०।२)

इत्युवाच महद् भूतम् अदृश्यं खेचरं तदा ॥ (४०।३)

कुमारी चापि पाञ्चाली वेदिमध्यात् समुत्थिता । (४१।१)

सुभगा दर्शनीयाङ्गी वेदिमध्या मनोरमा ॥ (४१।२)

श्यामा पद्मपलाशाक्षी नीलकुञ्चितमूर्धजा । (४२।१)

ताम्रतुङ्गनखी सुभ्रूश्चारुपीनपयोधरा । (४२।२)

मानुषं विग्रहं कृत्वा साक्षाद् अमरवर्णिनी ॥ (४२।३)

नीलोत्पलसमो गन्धो यस्याः क्रोशात् प्रवायति । (४३।१)

या बिभर्ति परं रूपं यस्या नास्त्युपमा भुवि । (४३।२)

देवदानवयक्षाणाम् ईप्सिता देवरूपिणी । (४३।३)

सदृशी पाण्डुपुत्रस्य अर्जुनस्येति भारत । (४३।४)

ऊचुः प्रहृष्टमनसो राजभक्तिपुरस्कृताः ॥ (४३।५)

तां चापि जातां सुश्रोणीं वाग् उवाचाशरीरिणी । (४४।१)

सर्वयोषिद्वरा कृष्णा क्षयं क्षत्रं निनीषति ॥ (४४।२)

सुरकार्यम् इयं काले करिष्यति सुमध्यमा । (४५।१)

अस्या हेतोः क्षत्रियाणां महद् उत्पत्स्यते भयम् ॥ (४५।२)

तच्छ्रुत्वा सर्वपाञ्चालाः प्रणेदुः सिंहसंघवत् । (४६।१)

पाञ्चालराजस्तां दृष्ट्वा हर्षाद् अश्रूण्यवर्तयत् । (४६।२)

परिष्वज्य सुतां कृष्णां स्नुषां पाण्डोर् इति ब्रुवन् । (४६।३)

अङ्कम् आरोप्य पाञ्चालीं राजा हर्षम् अवाप सः । (४६।४)

न चैतान् हर्षसम्पूर्णान् इयं सेहे वसुंधरा ॥ (४६।५)

तौ दृष्ट्वा पृषती याजं प्रपेदे वै सुतार्थिनी । (४७।१)

न वै मद् अन्यां जननीं जानीयाताम् इमाविति ॥ (४७।२)

तथेत्युवाच तां याजो राज्ञः प्रियचिकीर्षया । (४८।१)

तयोश्च नामनी चक्रुर् द्विजाः सम्पूर्णमानसाः ॥ (४८।२)

धृष्टत्वाद् अतिधृष्णुत्वाद् धर्माद् द्युत्संभवाद् अपि । (४९।१)

धृष्टद्युम्नः कुमारो ऽयं द्रुपदस्य भवत्विति ॥ (४९।२)

कृष्णेत्येवाब्रुवन् कृष्णां कृष्णाभूत् सा हि वर्णतः । (५०।१)

निषण्णकर्षणाद् भूमे रसाच्च हविषो ऽभवत् । (५०।२)

तथा तन् मिथुनं जज्ञे द्रुपदस्य महामखे । (५०।३)

क्रियासु चैव सर्वासु कृतवान् द्रुपदेन ह । (५०।४)

वैदिकाध्ययने पारं धृष्टद्युम्नो गतः परम् । (५०।५)

धृष्टद्युम्नस्तु पाञ्चालान् सिंहनादेन नादयन् । (५०।६)

सो ऽध्यारोहद् रथवरं तेन सम्प्रययौ गृहम् । (५०।७)

कृष्णा च शिबिकां प्राप्य प्रविवेश निवेशनम् ॥ (५०।८)

धृष्टद्युम्नं तु पाञ्चाल्यम् आनीय स्वं निवेशनम् । (५१।१)

द्रोणः संपूजयामास सख्युः पुत्रम् उदारधीः । (५१।२)

द्रोणं सम्पूज्य विधिवद् गुरुर् इत्येव धर्मतः । (५१।३)

परिदाय तु तं शिष्यं धृष्टद्युम्नं तु सोमकः । (५१।४)

अहो राज्ञः प्रसीदेति प्राब्रुवन् प्रियवादिनः । (५१।५)

महाप्रभावो ब्रह्मर्षिर् ज्ञात्वा तस्य च संभवम् । (५१।६)

उपाकरोद् अस्त्रहेतोर् भारद्वाजः प्रतापवान् ॥ (५१।७)

अमोक्षणीयं दैवं हि भावि मत्वा महामतिः । (५२।१)

तथा तत् कृतवान् द्रोण आत्मकीर्त्यनुरक्षणात् । (५२।२)

सर्वास्त्राणि स तु क्षिप्रम् आप्तवान् दृष्टमात्रतः ॥ (५२।३)