संजय उवाच । (१।१)

वर्तमाने तथा युद्धे घोररूपे भयावहे । (१।२)

तमसा संवृते लोके रजसा च महीपते । (१।३)

नापश्यन्त रणे योधाः परस्परम् अवस्थिताः ॥ (१।४)

अनुमानेन संज्ञाभिर् युद्धं तद् ववृते महत् । (२।१)

नरनागाश्वमथनं परमं लोमहर्षणम् ॥ (२।२)

द्रोणकर्णकृपा वीरा भीमपार्षतसात्यकाः । (३।१)

अन्योन्यं क्षोभयामासुः सैन्यानि नृपसत्तम ॥ (३।२)

वध्यमानानि सैन्यानि समन्तात् तैर् महारथैः । (४।१)

तमसा रजसा चैव समन्ताद् विप्रदुद्रुवुः ॥ (४।२)

ते सर्वतो विद्रवन्तो योधा वित्रस्तचेतसः । (५।१)

अहन्यन्त महाराज धावमानाश्च संयुगे ॥ (५।२)

महारथसहस्राणि जघ्नुर् अन्योन्यम् आहवे । (६।१)

अन्धे तमसि मूढानि पुत्रस्य तव मन्त्रिते ॥ (६।२)

ततः सर्वाणि सैन्यानि सेनागोपाश्च भारत । (७।१)

व्यमुह्यन्त रणे तत्र तमसा संवृते सति ॥ (७।२)

धृतराष्ट्र उवाच । (८।१)

तेषां संलोड्यमानानां पाण्डवैर् निहतौजसाम् । (८।२)

अन्धे तमसि मग्नानाम् आसीत् का वो मतिस्तदा ॥ (८।३)

कथं प्रकाशस्तेषां वा मम सैन्येषु वा पुनः । (९।१)

बभूव लोके तमसा तथा संजय संवृते ॥ (९।२)

संजय उवाच । (१०।१)

ततः सर्वाणि सैन्यानि हतशिष्टानि यानि वै । (१०।२)

सेनागोप्तॄन् अथादिश्य पुनर् व्यूहम् अकल्पयत् ॥ (१०।३)

द्रोणः पुरस्ताज्जघने तु शल्यस् तथा द्रौणिः पार्श्वतः सौबलश्च । (११।१)

स्वयं तु सर्वाणि बलानि राजन् राजाभ्ययाद् गोपयन् वै निशायाम् ॥ (११।२)

उवाच सर्वांश्च पदातिसंघान् दुर्योधनः पार्थिव सान्त्वपूर्वम् । (१२।१)

उत्सृज्य सर्वे परमायुधानि गृह्णीत हस्तैर् ज्वलितान् प्रदीपान् ॥ (१२।२)

ते चोदिताः पार्थिवसत्तमेन ततः प्रहृष्टा जगृहुः प्रदीपान् । (१३।१)

सा भूय एव ध्वजिनी विभक्ता व्यरोचताग्निप्रभया निशायाम् ॥ (१३।२)

महाधनैर् आभरणैश्च दिव्यैः शस्त्रैः प्रदीप्तैर् अभिसंपतद्भिः । (१४।१)

क्षणेन सर्वे विहिताः प्रदीपा व्यदीपयंश्च ध्वजिनीं तदाशु ॥ (१४।२)

सर्वास्तु सेना व्यतिसेव्यमानाः पदातिभिः पावकतैलहस्तैः । (१५।१)

प्रकाश्यमाना ददृशुर् निशायां यथान्तरिक्षे जलदास् तडिद्भिः ॥ (१५।२)

प्रकाशितायां तु तथा ध्वजिन्यां द्रोणो ऽग्निकल्पः प्रतपन् समन्तात् । (१६।१)

रराज राजेन्द्र सुवर्णवर्मा मध्यं गतः सूर्य इवांशुमाली ॥ (१६।२)

जाम्बूनदेष्वाभरणेषु चैव निष्केषु शुद्धेषु शरावरेषु । (१७।१)

पीतेषु शस्त्रेषु च पावकस्य प्रतिप्रभास्तत्र ततो बभूवुः ॥ (१७।२)

गदाश्च शैक्याः परिघाश्च शुभ्रा रथेषु शक्त्यश्च विवर्तमानाः । (१८।१)

प्रतिप्रभा रश्मिभिर् आजमीढ पुनः पुनः संजनयन्ति दीप्ताः ॥ (१८।२)

छत्राणि बालव्यजनानुषङ्गा दीप्ता महोल्काश्च तथैव राजन् । (१९।१)

व्याघूर्णमानाश्च सुवर्णमाला व्यायच्छतां तत्र तदा विरेजुः ॥ (१९।२)

शस्त्रप्रभाभिश्च विराजमानं दीपप्रभाभिश्च तदा बलं तत् । (२०।१)

प्रकाशितं चाभरणप्रभाभिर् भृशं प्रकाशं नृपते बभूव ॥ (२०।२)

पीतानि शस्त्राण्यसृगुक्षितानि वीरावधूतानि तनुद्रुहाणि । (२१।१)

दीप्तां प्रभां प्राजनयन्त तत्र तपात्यये विद्युद् इवान्तरिक्षे ॥ (२१।२)

प्रकम्पितानाम् अभिघातवेगैर् अभिघ्नतां चापततां जवेन । (२२।१)

वक्त्राण्यशोभन्त तदा नराणां वाय्वीरितानीव महाम्बुजानि ॥ (२२।२)

महावने दाव इव प्रदीप्ते यथा प्रभा भास्करस्यापि नश्येत् । (२३।१)

तथा तवासीद् ध्वजिनी प्रदीप्ता महाभये भारत भीमरूपा ॥ (२३।२)

तत् संप्रदीप्तं बलम् अस्मदीयं निशाम्य पार्थास्त्वरितास्तथैव । (२४।१)

सर्वेषु सैन्येषु पदातिसंघान् अचोदयंस्ते ऽथ चक्रुः प्रदीपान् ॥ (२४।२)

गजे गजे सप्त कृताः प्रदीपा रथे रथे चैव दश प्रदीपाः । (२५।१)

द्वावश्वपृष्ठे परिपार्श्वतो ऽन्ये ध्वजेषु चान्ये जघनेषु चान्ये ॥ (२५।२)

सेनासु सर्वासु च पार्श्वतो ऽन्ये पश्चात् पुरस्ताच्च समन्ततश्च । (२६।१)

मध्ये तथान्ये ज्वलिताग्निहस्ताः सेनाद्वये ऽपि स्म नरा विचेरुः ॥ (२६।२)

सर्वेषु सैन्येषु पदातिसंघा व्यामिश्रिता हस्तिरथाश्ववृन्दैः । (२७।१)

मध्ये तथान्ये ज्वलिताग्निहस्ता व्यदीपयन् पाण्डुसुतस्य सेनाम् ॥ (२७।२)

तेन प्रदीप्तेन तथा प्रदीप्तं बलं तद् आसीद् बलवद् बलेन । (२८।१)

भाः कुर्वता भानुमता ग्रहेण दिवाकरेणाग्निर् इवाभितप्तः ॥ (२८।२)

तयोः प्रभाः पृथिवीम् अन्तरिक्षं सर्वा व्यतिक्रम्य दिशश्च वृद्धाः । (२९।१)

तेन प्रकाशेन भृशं प्रकाशं बभूव तेषां तव चैव सैन्यम् ॥ (२९।२)

तेन प्रकाशेन दिवंगमेन संबोधिता देवगणाश्च राजन् । (३०।१)

गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसंघाः समागमन्न् अप्सरसश्च सर्वाः ॥ (३०।२)

तद् देवगन्धर्वसमाकुलं च यक्षासुरेन्द्राप्सरसां गणैश्च । (३१।१)

हतैश्च वीरैर् दिवम् आरुहद्भिर् आयोधनं दिव्यकल्पं बभूव ॥ (३१।२)

रथाश्वनागाकुलदीपदीप्तं संरब्धयोधाहतविद्रुताश्वम् । (३२।१)

महद् बलं व्यूढरथाश्वनागं सुरासुरव्यूहसमं बभूव ॥ (३२।२)

तच्छक्तिसंघाकुलचण्डवातं महारथाभ्रं रथवाजिघोषम् । (३३।१)

शस्त्रौघवर्षं रुधिराम्बुधारं निशि प्रवृत्तं नरदेवयुद्धम् ॥ (३३।२)

तस्मिन्महाग्निप्रतिमो महात्मा संतापयन् पाण्डवान् विप्रमुख्यः । (३४।१)

गभस्तिभिर् मध्यगतो यथार्को वर्षात्यये तद्वद् अभून्नरेन्द्र ॥ (३४।२)