पुत्र उवाच । (१।१)

कृष्णायसस्येव च ते संहत्य हृदयं कृतम् । (१।२)

मम मातस्त्वकरुणे वैरप्रज्ञे ह्यमर्षणे ॥ (१।३)

अहो क्षत्रसमाचारो यत्र माम् अपरं यथा । (२।१)

ईदृशं वचनं ब्रूयाद् भवती पुत्रम् एकजम् ॥ (२।२)

किं नु ते माम् अपश्यन्त्याः पृथिव्या अपि सर्वया । (३।१)

किम् आभरणकृत्यं ते किं भोगैर् जीवितेन वा ॥ (३।२)

मातोवाच । (४।१)

सर्वारम्भा हि विदुषां तात धर्मार्थकारणात् । (४।२)

तान् एवाभिसमीक्ष्याहं संजय त्वाम् अचूचुदम् ॥ (४।३)

स समीक्ष्यक्रमोपेतो मुख्यः कालो ऽयम् आगतः । (५।१)

अस्मिंश्चेद् आगते काले कार्यं न प्रतिपद्यसे । (५।२)

असंभावितरूपस्त्वं सुनृशंसं करिष्यसि ॥ (५।३)

तं त्वाम् अयशसा स्पृष्टं न ब्रूयां यदि संजय । (६।१)

खरीवात्सल्यम् आहुस्तन्निःसामर्थ्यम् अहेतुकम् ॥ (६।२)

सद्भिर् विगर्हितं मार्गं त्यज मूर्खनिषेवितम् । (७।१)

अविद्या वै महत्यस्ति याम् इमां संश्रिताः प्रजाः ॥ (७।२)

तव स्याद् यदि सद्वृत्तं तेन मे त्वं प्रियो भवेः । (८।१)

धर्मार्थगुणयुक्तेन नेतरेण कथंचन । (८।२)

दैवमानुषयुक्तेन सद्भिर् आचरितेन च ॥ (८।३)

यो ह्येवम् अविनीतेन रमते पुत्रनप्तृणा । (९।१)

अनुत्थानवता चापि मोघं तस्य प्रजाफलम् ॥ (९।२)

अकुर्वन्तो हि कर्माणि कुर्वन्तो निन्दितानि च । (१०।१)

सुखं नैवेह नामुत्र लभन्ते पुरुषाधमाः ॥ (१०।२)

युद्धाय क्षत्रियः सृष्टः संजयेह जयाय च । (११।१)

क्रूराय कर्मणे नित्यं प्रजानां परिपालने । (११।२)

जयन् वा वध्यमानो वा प्राप्नोतीन्द्रसलोकताम् ॥ (११।३)

न शक्रभवने पुण्ये दिवि तद् विद्यते सुखम् । (१२।१)

यद् अमित्रान् वशे कृत्वा क्षत्रियः सुखम् अश्नुते ॥ (१२।२)

मन्युना दह्यमानेन पुरुषेण मनस्विना । (१३।१)

निकृतेनेह बहुशः शत्रून् प्रतिजिगीषया ॥ (१३।२)

आत्मानं वा परित्यज्य शत्रून् वा विनिपात्य वै । (१४।१)

अतो ऽन्येन प्रकारेण शान्तिर् अस्य कुतो भवेत् ॥ (१४।२)

इह प्राज्ञो हि पुरुषः स्वल्पम् अप्रियम् इच्छति । (१५।१)

यस्य स्वल्पं प्रियं लोके ध्रुवं तस्याल्पम् अप्रियम् ॥ (१५।२)

प्रियाभावाच्च पुरुषो नैव प्राप्नोति शोभनम् । (१६।१)

ध्रुवं चाभावम् अभ्येति गत्वा गङ्गेव सागरम् ॥ (१६।२)

पुत्र उवाच । (१७।१)

नेयं मतिस्त्वया वाच्या मातः पुत्रे विशेषतः । (१७।२)

कारुण्यम् एवात्र पश्य भूत्वेह जडमूकवत् ॥ (१७।३)

मातोवाच । (१८।१)

अतो मे भूयसी नन्दिर् यद् एवम् अनुपश्यसि । (१८।२)

चोद्यं मां चोदयस्येतद् भृशं वै चोदयामि ते ॥ (१८।३)

अथ त्वां पूजयिष्यामि हत्वा वै सर्वसैन्धवान् । (१९।१)

अहं पश्यामि विजयं कृत्स्नं भाविनम् एव ते ॥ (१९।२)

पुत्र उवाच । (२०।१)

अकोशस्यासहायस्य कुतः स्विद् विजयो मम । (२०।२)

इत्यवस्थां विदित्वेमाम् आत्मनात्मनि दारुणाम् । (२०।३)

राज्याद् भावो निवृत्तो मे त्रिदिवाद् इव दुष्कृतेः ॥ (२०।४)

ईदृशं भवती कंचिद् उपायम् अनुपश्यति । (२१।१)

तन्मे परिणतप्रज्ञे सम्यक् प्रब्रूहि पृच्छते । (२१।२)

करिष्यामि हि तत् सर्वं यथावद् अनुशासनम् ॥ (२१।३)

मातोवाच । (२२।१)

पुत्रात्मा नावमन्तव्यः पूर्वाभिर् असमृद्धिभिः । (२२।२)

अभूत्वा हि भवन्त्यर्था भूत्वा नश्यन्ति चापरे ॥ (२२।३)

अमर्षेणैव चाप्यर्था नारब्धव्याः सुबालिशैः । (२३।१)

सर्वेषां कर्मणां तात फले नित्यम् अनित्यता ॥ (२३।२)

अनित्यम् इति जानन्तो न भवन्ति भवन्ति च । (२४।१)

अथ ये नैव कुर्वन्ति नैव जातु भवन्ति ते ॥ (२४।२)

ऐकगुण्यम् अनीहायाम् अभावः कर्मणां फलम् । (२५।१)

अथ द्वैगुण्यम् ईहायां फलं भवति वा न वा ॥ (२५।२)

यस्य प्राग् एव विदिता सर्वार्थानाम् अनित्यता । (२६।१)

नुदेद् वृद्धिसमृद्धी स प्रतिकूले नृपात्मज ॥ (२६।२)

उत्थातव्यं जागृतव्यं योक्तव्यं भूतिकर्मसु । (२७।१)

भविष्यतीत्येव मनः कृत्वा सततम् अव्यथैः । (२७।२)

मङ्गलानि पुरस्कृत्य ब्राह्मणैश्चेश्वरैः सह ॥ (२७।३)

प्राज्ञस्य नृपतेर् आशु वृद्धिर् भवति पुत्रक । (२८।१)

अभिवर्तति लक्ष्मीस्तं प्राचीम् इव दिवाकरः ॥ (२८।२)

निदर्शनान्युपायांश्च बहून्युद्धर्षणानि च । (२९।१)

अनुदर्शितरूपो ऽसि पश्यामि कुरु पौरुषम् । (२९।२)

पुरुषार्थम् अभिप्रेतं समाहर्तुम् इहार्हसि ॥ (२९।३)

क्रुद्धांल् लुब्धान् परिक्षीणान् अवक्षिप्तान् विमानितान् । (३०।१)

स्पर्धिनश्चैव ये केचित् तान् युक्त उपधारय ॥ (३०।२)

एतेन त्वं प्रकारेण महतो भेत्स्यसे गणान् । (३१।१)

महावेग इवोद्धूतो मातरिश्वा बलाहकान् ॥ (३१।२)

तेषाम् अग्रप्रदायी स्याः कल्योत्थायी प्रियंवदः । (३२।१)

ते त्वां प्रियं करिष्यन्ति पुरो धास्यन्ति च ध्रुवम् ॥ (३२।२)

यदैव शत्रुर् जानीयात् सपत्नं त्यक्तजीवितम् । (३३।१)

तदैवास्माद् उद्विजते सर्पाद् वेश्मगताद् इव ॥ (३३।२)

तं विदित्वा पराक्रान्तं वशे न कुरुते यदि । (३४।१)

निर्वादैर् निर्वदेद् एनम् अन्ततस्तद् भविष्यति ॥ (३४।२)

निर्वादाद् आस्पदं लब्ध्वा धनवृद्धिर् भविष्यति । (३५।१)

धनवन्तं हि मित्राणि भजन्ते चाश्रयन्ति च ॥ (३५।२)

स्खलितार्थं पुनस्तात संत्यजन्त्यपि बान्धवाः । (३६।१)

अप्यस्मिन् आश्रयन्ते च जुगुप्सन्ति च तादृशम् ॥ (३६।२)

शत्रुं कृत्वा यः सहायं विश्वासम् उपगच्छति । (३७।१)

अतः संभाव्यम् एवैतद् यद् राज्यं प्राप्नुयाद् इति ॥ (३७।२)