MBh, 12, 80
Select a line for its word-by-word analysis.
क्वसमुत्थाः कथंशीला ऋत्विजः स्युः पितामह । (१।२)
kvasamutthāḥ kathaṃśīlā ṛtvijaḥ syuḥ pitāmaha |
कथंविधाश्च राजेन्द्र तद् ब्रूहि वदतां वर ॥ (१।३)
kathaṃvidhāśca rājendra tad brūhi vadatāṃ vara ||
आदौ छन्दांसि विज्ञाय द्विजानां श्रुतम् एव च ॥ (२।३)
ādau chandāṃsi vijñāya dvijānāṃ śrutam eva ca ||
येष्वानृशंस्यं सत्यं चाप्यहिंसा तप आर्जवम् । (४।१)
yeṣvānṛśaṃsyaṃ satyaṃ cāpyahiṃsā tapa ārjavam |
अद्रोहो नाभिमानश्च ह्रीस्तितिक्षा दमः शमः ॥ (४।२)
adroho nābhimānaśca hrīstitikṣā damaḥ śamaḥ ||
ह्रीमान् सत्यधृतिर् दान्तो भूतानाम् अविहिंसकः । (५।१)
hrīmān satyadhṛtir dānto bhūtānām avihiṃsakaḥ |
अकामद्वेषसंयुक्तस्त्रिभिः शुक्लैः समन्वितः ॥ (५।२)
akāmadveṣasaṃyuktastribhiḥ śuklaiḥ samanvitaḥ ||
इदं देयम् इदं देयं न क्वचिद् व्यवतिष्ठते ॥ (७।३)
idaṃ deyam idaṃ deyaṃ na kvacid vyavatiṣṭhate ||
नेदं प्रति धनं शास्त्रम् आपद्धर्मम् अशास्त्रतः । (८।१)
nedaṃ prati dhanaṃ śāstram āpaddharmam aśāstrataḥ |
आज्ञा शास्त्रस्य घोरेयं न शक्तिं समवेक्षते ॥ (८।२)
ājñā śāstrasya ghoreyaṃ na śaktiṃ samavekṣate ||
श्रद्धाम् आरभ्य यष्टव्यम् इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । (९।१)
śraddhām ārabhya yaṣṭavyam ityeṣā vaidikī śrutiḥ |
मिथ्योपेतस्य यज्ञस्य किमु श्रद्धा करिष्यति ॥ (९।२)
mithyopetasya yajñasya kimu śraddhā kariṣyati ||
कश्चिन्महद् अवाप्नोति मा ते भूद् बुद्धिर् ईदृशी ॥ (१०।३)
kaścinmahad avāpnoti mā te bhūd buddhir īdṛśī ||
यज्ञाङ्गं दक्षिणास्तात वेदानां परिबृंहणम् । (११।१)
yajñāṅgaṃ dakṣiṇāstāta vedānāṃ paribṛṃhaṇam |
शक्तिस्तु पूर्णपात्रेण संमितानवमा भवेत् । (१२।१)
śaktistu pūrṇapātreṇa saṃmitānavamā bhavet |
अवश्यं तात यष्टव्यं त्रिभिर् वर्णैर् यथाविधि ॥ (१२।२)
avaśyaṃ tāta yaṣṭavyaṃ tribhir varṇair yathāvidhi ||
सोमो राजा ब्राह्मणानाम् इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । (१३।१)
somo rājā brāhmaṇānām ityeṣā vaidikī śrutiḥ |
तं च विक्रेतुम् इच्छन्ति न वृथा वृत्तिर् इष्यते । (१३।२)
taṃ ca vikretum icchanti na vṛthā vṛttir iṣyate |
तेन क्रीतेन धर्मेण ततो यज्ञः प्रतायते ॥ (१३।३)
tena krītena dharmeṇa tato yajñaḥ pratāyate ||
इत्येवं धर्मतः ख्यातम् ऋषिभिर् धर्मवादिभिः । (१४।१)
ityevaṃ dharmataḥ khyātam ṛṣibhir dharmavādibhiḥ |
पुमान् यज्ञश्च सोमश्च न्यायवृत्तो यथा भवेत् । (१४।२)
pumān yajñaśca somaśca nyāyavṛtto yathā bhavet |
शरीरं यज्ञपात्राणि इत्येषा श्रूयते श्रुतिः । (१५।१)
śarīraṃ yajñapātrāṇi ityeṣā śrūyate śrutiḥ |
तानि सम्यक् प्रणीतानि ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ (१५।२)
tāni samyak praṇītāni brāhmaṇānāṃ mahātmanām ||
तपो यज्ञाद् अपि श्रेष्ठम् इत्येषा परमा श्रुतिः । (१६।१)
tapo yajñād api śreṣṭham ityeṣā paramā śrutiḥ |
तत् ते तपः प्रवक्ष्यामि विद्वंस्तद् अपि मे शृणु ॥ (१६।२)
tat te tapaḥ pravakṣyāmi vidvaṃstad api me śṛṇu ||
अप्रामाण्यं च वेदानां शास्त्राणां चातिलङ्घनम् । (१८।१)
aprāmāṇyaṃ ca vedānāṃ śāstrāṇāṃ cātilaṅghanam |
अव्यवस्था च सर्वत्र तद् वै नाशनम् आत्मनः ॥ (१८।२)
avyavasthā ca sarvatra tad vai nāśanam ātmanaḥ ||
चित्तिः स्रुक् चित्तम् आज्यं च पवित्रं ज्ञानम् उत्तमम् ॥ (१९।२)
cittiḥ sruk cittam ājyaṃ ca pavitraṃ jñānam uttamam ||
सर्वं जिह्मं मृत्युपदम् आर्जवं ब्रह्मणः पदम् । (२०।१)
sarvaṃ jihmaṃ mṛtyupadam ārjavaṃ brahmaṇaḥ padam |
एतावाञ् ज्ञानविषयः किं प्रलापः करिष्यति ॥ (२०।२)
etāvāñ jñānaviṣayaḥ kiṃ pralāpaḥ kariṣyati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.