महाभारतMahābhārata

MBh, 12, 80

1408 of 1995 · 46 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

क्वसमुत्थाः कथंशीला ऋत्विजः स्युः पितामह । (१।२)

kvasamutthāḥ kathaṃśīlā ṛtvijaḥ syuḥ pitāmaha |

1.3१.३

कथंविधाश्च राजेन्द्र तद् ब्रूहि वदतां वर ॥ (१।३)

kathaṃvidhāśca rājendra tad brūhi vadatāṃ vara ||

2.1२.१

भीष्म उवाच । (२।१)

bhīṣma uvāca

2.2२.२

प्रतिकर्म पुराचार ऋत्विजां स्म विधीयते । (२।२)

pratikarma purācāra ṛtvijāṃ sma vidhīyate |

2.3२.३

आदौ छन्दांसि विज्ञाय द्विजानां श्रुतम् एव च ॥ (२।३)

ādau chandāṃsi vijñāya dvijānāṃ śrutam eva ca ||

3.1३.१

ये त्वेकरतयो नित्यं धीरा नाप्रियवादिनः । (३।१)

ye tvekaratayo nityaṃ dhīrā nāpriyavādinaḥ |

3.2३.२

परस्परस्य सुहृदः संमताः समदर्शिनः ॥ (३।२)

parasparasya suhṛdaḥ saṃmatāḥ samadarśinaḥ ||

4.1४.१

येष्वानृशंस्यं सत्यं चाप्यहिंसा तप आर्जवम् । (४।१)

yeṣvānṛśaṃsyaṃ satyaṃ cāpyahiṃsā tapa ārjavam |

4.2४.२

अद्रोहो नाभिमानश्च ह्रीस्तितिक्षा दमः शमः ॥ (४।२)

adroho nābhimānaśca hrīstitikṣā damaḥ śamaḥ ||

5.1५.१

ह्रीमान् सत्यधृतिर् दान्तो भूतानाम् अविहिंसकः । (५।१)

hrīmān satyadhṛtir dānto bhūtānām avihiṃsakaḥ |

5.2५.२

अकामद्वेषसंयुक्तस्त्रिभिः शुक्लैः समन्वितः ॥ (५।२)

akāmadveṣasaṃyuktastribhiḥ śuklaiḥ samanvitaḥ ||

6.1६.१

अहिंसको ज्ञानतृप्तः स ब्रह्मासनम् अर्हति । (६।१)

ahiṃsako jñānatṛptaḥ sa brahmāsanam arhati |

6.2६.२

एते महर्त्विजस्तात सर्वे मान्या यथातथम् ॥ (६।२)

ete mahartvijastāta sarve mānyā yathātatham ||

7.1७.१

युधिष्ठिर उवाच । (७।१)

yudhiṣṭhira uvāca

7.2७.२

यद् इदं वेदवचनं दक्षिणासु विधीयते । (७।२)

yad idaṃ vedavacanaṃ dakṣiṇāsu vidhīyate |

7.3७.३

इदं देयम् इदं देयं न क्वचिद् व्यवतिष्ठते ॥ (७।३)

idaṃ deyam idaṃ deyaṃ na kvacid vyavatiṣṭhate ||

8.1८.१

नेदं प्रति धनं शास्त्रम् आपद्धर्मम् अशास्त्रतः । (८।१)

nedaṃ prati dhanaṃ śāstram āpaddharmam aśāstrataḥ |

8.2८.२

आज्ञा शास्त्रस्य घोरेयं न शक्तिं समवेक्षते ॥ (८।२)

ājñā śāstrasya ghoreyaṃ na śaktiṃ samavekṣate ||

9.1९.१

श्रद्धाम् आरभ्य यष्टव्यम् इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । (९।१)

śraddhām ārabhya yaṣṭavyam ityeṣā vaidikī śrutiḥ |

9.2९.२

मिथ्योपेतस्य यज्ञस्य किमु श्रद्धा करिष्यति ॥ (९।२)

mithyopetasya yajñasya kimu śraddhā kariṣyati ||

10.1१०.१

भीष्म उवाच । (१०।१)

bhīṣma uvāca

10.2१०.२

न वेदानां परिभवान्न शाठ्येन न मायया । (१०।२)

na vedānāṃ paribhavānna śāṭhyena na māyayā |

10.3१०.३

कश्चिन्महद् अवाप्नोति मा ते भूद् बुद्धिर् ईदृशी ॥ (१०।३)

kaścinmahad avāpnoti mā te bhūd buddhir īdṛśī ||

11.1११.१

यज्ञाङ्गं दक्षिणास्तात वेदानां परिबृंहणम् । (११।१)

yajñāṅgaṃ dakṣiṇāstāta vedānāṃ paribṛṃhaṇam |

11.2११.२

न मन्त्रा दक्षिणाहीनास्तारयन्ति कथंचन ॥ (११।२)

na mantrā dakṣiṇāhīnāstārayanti kathaṃcana ||

12.1१२.१

शक्तिस्तु पूर्णपात्रेण संमितानवमा भवेत् । (१२।१)

śaktistu pūrṇapātreṇa saṃmitānavamā bhavet |

12.2१२.२

अवश्यं तात यष्टव्यं त्रिभिर् वर्णैर् यथाविधि ॥ (१२।२)

avaśyaṃ tāta yaṣṭavyaṃ tribhir varṇair yathāvidhi ||

13.1१३.१

सोमो राजा ब्राह्मणानाम् इत्येषा वैदिकी श्रुतिः । (१३।१)

somo rājā brāhmaṇānām ityeṣā vaidikī śrutiḥ |

13.2१३.२

तं च विक्रेतुम् इच्छन्ति न वृथा वृत्तिर् इष्यते । (१३।२)

taṃ ca vikretum icchanti na vṛthā vṛttir iṣyate |

13.3१३.३

तेन क्रीतेन धर्मेण ततो यज्ञः प्रतायते ॥ (१३।३)

tena krītena dharmeṇa tato yajñaḥ pratāyate ||

14.1१४.१

इत्येवं धर्मतः ख्यातम् ऋषिभिर् धर्मवादिभिः । (१४।१)

ityevaṃ dharmataḥ khyātam ṛṣibhir dharmavādibhiḥ |

14.2१४.२

पुमान् यज्ञश्च सोमश्च न्यायवृत्तो यथा भवेत् । (१४।२)

pumān yajñaśca somaśca nyāyavṛtto yathā bhavet |

14.3१४.३

अन्यायवृत्तः पुरुषो न परस्य न चात्मनः ॥ (१४।३)

anyāyavṛttaḥ puruṣo na parasya na cātmanaḥ ||

15.1१५.१

शरीरं यज्ञपात्राणि इत्येषा श्रूयते श्रुतिः । (१५।१)

śarīraṃ yajñapātrāṇi ityeṣā śrūyate śrutiḥ |

15.2१५.२

तानि सम्यक् प्रणीतानि ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ (१५।२)

tāni samyak praṇītāni brāhmaṇānāṃ mahātmanām ||

16.1१६.१

तपो यज्ञाद् अपि श्रेष्ठम् इत्येषा परमा श्रुतिः । (१६।१)

tapo yajñād api śreṣṭham ityeṣā paramā śrutiḥ |

16.2१६.२

तत् ते तपः प्रवक्ष्यामि विद्वंस्तद् अपि मे शृणु ॥ (१६।२)

tat te tapaḥ pravakṣyāmi vidvaṃstad api me śṛṇu ||

17.1१७.१

अहिंसा सत्यवचनम् आनृशंस्यं दमो घृणा । (१७।१)

ahiṃsā satyavacanam ānṛśaṃsyaṃ damo ghṛṇā |

17.2१७.२

एतत् तपो विदुर् धीरा न शरीरस्य शोषणम् ॥ (१७।२)

etat tapo vidur dhīrā na śarīrasya śoṣaṇam ||

18.1१८.१

अप्रामाण्यं च वेदानां शास्त्राणां चातिलङ्घनम् । (१८।१)

aprāmāṇyaṃ ca vedānāṃ śāstrāṇāṃ cātilaṅghanam |

18.2१८.२

अव्यवस्था च सर्वत्र तद् वै नाशनम् आत्मनः ॥ (१८।२)

avyavasthā ca sarvatra tad vai nāśanam ātmanaḥ ||

19.1१९.१

निबोध दशहोतॄणां विधानं पार्थ यादृशम् । (१९।१)

nibodha daśahotṝṇāṃ vidhānaṃ pārtha yādṛśam |

19.2१९.२

चित्तिः स्रुक् चित्तम् आज्यं च पवित्रं ज्ञानम् उत्तमम् ॥ (१९।२)

cittiḥ sruk cittam ājyaṃ ca pavitraṃ jñānam uttamam ||

20.1२०.१

सर्वं जिह्मं मृत्युपदम् आर्जवं ब्रह्मणः पदम् । (२०।१)

sarvaṃ jihmaṃ mṛtyupadam ārjavaṃ brahmaṇaḥ padam |

20.2२०.२

एतावाञ् ज्ञानविषयः किं प्रलापः करिष्यति ॥ (२०।२)

etāvāñ jñānaviṣayaḥ kiṃ pralāpaḥ kariṣyati ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 12, 80

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit