युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

यद् वरं सर्वतीर्थानां तद् ब्रवीहि पितामह । (१।२)

यत्र वै परमं शौचं तन्मे व्याख्यातुम् अर्हसि ॥ (१।३)

भीष्म उवाच । (२।१)

सर्वाणि खलु तीर्थानि गुणवन्ति मनीषिणाम् । (२।२)

यत् तु तीर्थं च शौचं च तन्मे शृणु समाहितः ॥ (२।३)

अगाधे विमले शुद्धे सत्यतोये धृतिह्रदे । (३।१)

स्नातव्यं मानसे तीर्थे सत्त्वम् आलम्ब्य शाश्वतम् ॥ (३।२)

तीर्थशौचम् अनर्थित्वमार्दवं सत्यम् आर्जवम् । (४।१)

अहिंसा सर्वभूतानाम् आनृशंस्यं दमः शमः ॥ (४।२)

निर्ममा निरहंकारा निर्द्वंद्वा निष्परिग्रहाः । (५।१)

शुचयस्तीर्थभूतास्ते ये भैक्षम् उपभुञ्जते ॥ (५।२)

तत्त्ववित् त्वनहंबुद्धिस्तीर्थं परमम् उच्यते । (६।१)

शौचलक्षणम् एतत् ते सर्वत्रैवान्ववेक्षणम् ॥ (६।२)

रजस्तमः सत्त्वम् अथो येषां निर्धौतम् आत्मनः । (७।१)

शौचाशौचे न ते सक्ताः स्वकार्यपरिमार्गिणः ॥ (७।२)

सर्वत्यागेष्वभिरताः सर्वज्ञाः सर्वदर्शिनः । (८।१)

शौचेन वृत्तशौचार्थास्ते तीर्थाः शुचयश्च ते ॥ (८।२)

नोदकक्लिन्नगात्रस्तु स्नात इत्यभिधीयते । (९।१)

स स्नातो यो दमस्नातः सबाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥ (९।२)

अतीतेष्वनपेक्षा ये प्राप्तेष्वर्थेषु निर्ममाः । (१०।१)

शौचम् एव परं तेषां येषां नोत्पद्यते स्पृहा ॥ (१०।२)

प्रज्ञानं शौचम् एवेह शरीरस्य विशेषतः । (११।१)

तथा निष्किंचनत्वं च मनसश्च प्रसन्नता ॥ (११।२)

वृत्तशौचं मनःशौचं तीर्थशौचं परं हितम् । (१२।१)

ज्ञानोत्पन्नं च यच्छौचं तच्छौचं परमं मतम् ॥ (१२।२)

मनसाथ प्रदीपेन ब्रह्मज्ञानबलेन च । (१३।१)

स्नाता ये मानसे तीर्थे तज्ज्ञाः क्षेत्रज्ञदर्शिनः ॥ (१३।२)

समारोपितशौचस्तु नित्यं भावसमन्वितः । (१४।१)

केवलं गुणसम्पन्नः शुचिर् एव नरः सदा ॥ (१४।२)

शरीरस्थानि तीर्थानि प्रोक्तान्येतानि भारत । (१५।१)

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यानि शृणु तान्यपि ॥ (१५।२)

यथा शरीरस्योद्देशाः शुचयः परिनिर्मिताः । (१६।१)

तथा पृथिव्या भागाश्च पुण्यानि सलिलानि च ॥ (१६।२)

प्रार्थनाच्चैव तीर्थस्य स्नानाच्च पितृतर्पणात् । (१७।१)

धुनन्ति पापं तीर्थेषु पूता यान्ति दिवं सुखम् ॥ (१७।२)

परिग्रहाच्च साधूनां पृथिव्याश्चैव तेजसा । (१८।१)

अतीव पुण्यास्ते भागाः सलिलस्य च तेजसा ॥ (१८।२)

मनसश्च पृथिव्याश्च पुण्यतीर्थास्तथापरे । (१९।१)

उभयोर् एव यः स्नातः स सिद्धिं शीघ्रम् आप्नुयात् ॥ (१९।२)

यथा बलं क्रियाहीनं क्रिया वा बलवर्जिता । (२०।१)

नेह साधयते कार्यं समायुक्तस्तु सिध्यति ॥ (२०।२)

एवं शरीरशौचेन तीर्थशौचेन चान्वितः । (२१।१)

ततः सिद्धिम् अवाप्नोति द्विविधं शौचम् उत्तमम् ॥ (२१।२)