शुक उवाच । (१।१)

वर्तमानस्तथैवात्र वानप्रस्थाश्रमे यथा । (१।२)

योक्तव्यो ऽऽत्मा यथाशक्त्या परं वै काङ्क्षता पदम् ॥ (१।३)

व्यास उवाच । (२।१)

प्राप्य संस्कारम् एताभ्याम् आश्रमाभ्यां ततः परम् । (२।२)

यत् कार्यं परमार्थार्थं तद् इहैकमनाः शृणु ॥ (२।३)

कषायं पाचयित्वा तु श्रेणिस्थानेषु च त्रिषु । (३।१)

प्रव्रजेच्च परं स्थानं परिव्रज्याम् अनुत्तमाम् ॥ (३।२)

तद् भवान् एवम् अभ्यस्य वर्ततां श्रूयतां तथा । (४।१)

एक एव चरेन्नित्यं सिद्ध्यर्थम् असहायवान् ॥ (४।२)

एकश्चरति यः पश्यन्न जहाति न हीयते । (५।१)

अनग्निर् अनिकेतः स्याद् ग्रामम् अन्नार्थम् आश्रयेत् ॥ (५।२)

अश्वस्तनविधानः स्यान्मुनिर् भावसमन्वितः । (६।१)

लघ्वाशी नियताहारः सकृद् अन्ननिषेविता ॥ (६।२)

कपालं वृक्षमूलानि कुचेलम् असहायता । (७।१)

उपेक्षा सर्वभूतानाम् एतावद् भिक्षुलक्षणम् ॥ (७।२)

यस्मिन् वाचः प्रविशन्ति कूपे प्राप्ताः शिला इव । (८।१)

न वक्तारं पुनर् यान्ति स कैवल्याश्रमे वसेत् ॥ (८।२)

नैव पश्येन्न शृणुयाद् अवाच्यं जातु कस्यचित् । (९।१)

ब्राह्मणानां विशेषेण नैव ब्रूयात् कथंचन ॥ (९।२)

यद् ब्राह्मणस्य कुशलं तद् एव सततं वदेत् । (१०।१)

तूष्णीम् आसीत निन्दायां कुर्वन् भेषजम् आत्मनः ॥ (१०।२)

येन पूर्णम् इवाकाशं भवत्येकेन सर्वदा । (११।१)

शून्यं येन जनाकीर्णं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ (११।२)

येन केनचिद् आच्छन्नो येन केनचिद् आशितः । (१२।१)

यत्रक्वचनशायी च तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ (१२।२)

अहेर् इव गणाद् भीतः सौहित्यान्नरकाद् इव । (१३।१)

कुणपाद् इव च स्त्रीभ्यस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ (१३।२)

न क्रुध्येन्न प्रहृष्येच्च मानितो ऽमानितश्च यः । (१४।१)

सर्वभूतेष्व् अभयदस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ (१४।२)

नाभिनन्देत मरणं नाभिनन्देत जीवितम् । (१५।१)

कालम् एव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा ॥ (१५।२)

अनभ्याहतचित्तः स्याद् अनभ्याहतवाक् तथा । (१६।१)

निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यो निरमित्रस्य किं भयम् ॥ (१६।२)

अभयं सर्वभूतेभ्यो भूतानाम् अभयं यतः । (१७।१)

तस्य देहाद् विमुक्तस्य भयं नास्ति कुतश्चन ॥ (१७।२)

यथा नागपदे ऽन्यानि पदानि पदगामिनाम् । (१८।१)

सर्वाण्येवापिधीयन्ते पदजातानि कौञ्जरे ॥ (१८।२)

एवं सर्वम् अहिंसायां धर्मार्थम् अपिधीयते । (१९।१)

अमृतः स नित्यं वसति यो ऽहिंसां प्रतिपद्यते ॥ (१९।२)

अहिंसकः समः सत्यो धृतिमान्नियतेन्द्रियः । (२०।१)

शरण्यः सर्वभूतानां गतिम् आप्नोत्यनुत्तमाम् ॥ (२०।२)

एवं प्रज्ञानतृप्तस्य निर्भयस्य मनीषिणः । (२१।१)

न मृत्युर् अतिगो भावः स मृत्युम् अधिगच्छति ॥ (२१।२)

विमुक्तं सर्वसङ्गेभ्यो मुनिम् आकाशवत् स्थितम् । (२२।१)

अस्वम् एकचरं शान्तं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ (२२।२)

जीवितं यस्य धर्मार्थं धर्मो ऽरत्यर्थम् एव च । (२३।१)

अहोरात्राश्च पुण्यार्थं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ (२३।२)

निराशिषम् अनारम्भं निर्नमस्कारम् अस्तुतिम् । (२४।१)

अक्षीणं क्षीणकर्माणं तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ (२४।२)

सर्वाणि भूतानि सुखे रमन्ते सर्वाणि दुःखस्य भृशं त्रसन्ति । (२५।१)

तेषां भयोत्पादनजातखेदः कुर्यान्न कर्माणि हि श्रद्दधानः ॥ (२५।२)

दानं हि भूताभयदक्षिणायाः सर्वाणि दानान्यधितिष्ठतीह । (२६।१)

तीक्ष्णां तनुं यः प्रथमं जहाति सो ऽनन्तम् आप्नोत्यभयं प्रजाभ्यः ॥ (२६।२)

उत्तान आस्येन हविर् जुहोति लोकस्य नाभिर् जगतः प्रतिष्ठा । (२७।१)

तस्याङ्गम् अङ्गानि कृताकृतं च वैश्वानरः सर्वम् एव प्रपेदे ॥ (२७।२)

प्रादेशमात्रे हृदि निश्रितं यत् तस्मिन् प्राणान् आत्मयाजी जुहोति । (२८।१)

तस्याग्निहोत्रं हुतम् आत्मसंस्थं सर्वेषु लोकेषु सदैवतेषु ॥ (२८।२)

दैवं त्रिधातुं त्रिवृतं सुपर्णं ये विद्युर् अग्र्यं परमार्थतां च । (२९।१)

ते सर्वलोकेषु महीयमाना देवाः समर्थाः सुकृतं व्रजन्ति ॥ (२९।२)

वेदांश्च वेद्यं च विधिं च कृत्स्नम् अथो निरुक्तं परमार्थतां च । (३०।१)

सर्वं शरीरात्मनि यः प्रवेद तस्मै स्म देवाः स्पृहयन्ति नित्यम् ॥ (३०।२)

भूमावसक्तं दिवि चाप्रमेयं हिरण्मयं यो ऽण्डजम् अण्डमध्ये । (३१।१)

पतत्रिणं पक्षिणम् अन्तरिक्षे यो वेद भोग्यात्मनि दीप्तरश्मिः ॥ (३१।२)

आवर्तमानम् अजरं विवर्तनं षण्नेमिकं द्वादशारं सुपर्व । (३२।१)

यस्येदम् आस्ये परियाति विश्वं तत् कालचक्रं निहितं गुहायाम् ॥ (३२।२)

यः संप्रसादं जगतः शरीरं सर्वान् स लोकान् अधिगच्छतीह । (३३।१)

तस्मिन् हुतं तर्पयतीह देवांस् ते वै तृप्तास्तर्पयन्त्यास्यम् अस्य ॥ (३३।२)

तेजोमयो नित्यतनुः पुराणो लोकान् अनन्तान् अभयान् उपैति । (३४।१)

भूतानि यस्मान्न त्रसन्ते कदाचित् स भूतेभ्यो न त्रसते कदाचित् ॥ (३४।२)

अगर्हणीयो न च गर्हते ऽन्यान् स वै विप्रः परमात्मानम् ईक्षेत् । (३५।१)

विनीतमोहो व्यपनीतकल्मषो न चेह नामुत्र च यो ऽर्थम् ऋच्छति ॥ (३५।२)

अरोषमोहः समलोष्टकाञ्चनः प्रहीणशोको गतसंधिविग्रहः । (३६।१)

अपेतनिन्दास्तुतिर् अप्रियाप्रियश् चरन्न् उदासीनवद् एष भिक्षुकः ॥ (३६।२)