महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 27

1862 of 1995 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ब्राह्मण उवाच । (१।१)

brāhmaṇa uvāca

1.2१.२

संकल्पदंशमशकं शोकहर्षहिमातपम् । (१।२)

saṃkalpadaṃśamaśakaṃ śokaharṣahimātapam |

1.3१.३

मोहान्धकारतिमिरं लोभव्यालसरीसृपम् ॥ (१।३)

mohāndhakāratimiraṃ lobhavyālasarīsṛpam ||

2.1२.१

विषयैकात्ययाध्वानं कामक्रोधविरोधकम् । (२।१)

viṣayaikātyayādhvānaṃ kāmakrodhavirodhakam |

2.2२.२

तद् अतीत्य महादुर्गं प्रविष्टो ऽस्मि महद् वनम् ॥ (२।२)

tad atītya mahādurgaṃ praviṣṭo 'smi mahad vanam ||

3.1३.१

ब्राह्मण्युवाच । (३।१)

brāhmaṇyuvāca |

3.2३.२

क्व तद् वनं महाप्राज्ञ के वृक्षाः सरितश्च काः । (३।२)

kva tad vanaṃ mahāprājña ke vṛkṣāḥ saritaśca kāḥ |

3.3३.३

गिरयः पर्वताश्चैव कियत्यध्वनि तद् वनम् ॥ (३।३)

girayaḥ parvatāścaiva kiyatyadhvani tad vanam ||

4.1४.१

ब्राह्मण उवाच । (४।१)

brāhmaṇa uvāca

4.2४.२

न तद् अस्ति पृथग्भावे किंचिद् अन्यत् ततः समम् । (४।२)

na tad asti pṛthagbhāve kiṃcid anyat tataḥ samam |

4.3४.३

न तद् अस्त्यपृथग्भावे किंचिद् दूरतरं ततः ॥ (४।३)

na tad astyapṛthagbhāve kiṃcid dūrataraṃ tataḥ ||

5.1५.१

तस्माद्ध्रस्वतरं नास्ति न ततो ऽस्ति बृहत्तरम् । (५।१)

tasmāddhrasvataraṃ nāsti na tato 'sti bṛhattaram |

5.2५.२

नास्ति तस्माद् दुःखतरं नास्त्यन्यत् तत्समं सुखम् ॥ (५।२)

nāsti tasmād duḥkhataraṃ nāstyanyat tatsamaṃ sukham ||

6.1६.१

न तत् प्रविश्य शोचन्ति न प्रहृष्यन्ति च द्विजाः । (६।१)

na tat praviśya śocanti na prahṛṣyanti ca dvijāḥ |

6.2६.२

न च बिभ्यति केषांचित् तेभ्यो बिभ्यति केचन ॥ (६।२)

na ca bibhyati keṣāṃcit tebhyo bibhyati kecana ||

7.1७.१

तस्मिन् वने सप्त महाद्रुमाश्च फलानि सप्तातिथयश्च सप्त । (७।१)

tasmin vane sapta mahādrumāśca phalāni saptātithayaśca sapta |

7.2७.२

सप्ताश्रमाः सप्त समाधयश्च दीक्षाश्च सप्तैतद् अरण्यरूपम् ॥ (७।२)

saptāśramāḥ sapta samādhayaśca dīkṣāśca saptaitad araṇyarūpam ||

8.1८.१

पञ्चवर्णानि दिव्यानि पुष्पाणि च फलानि च । (८।१)

pañcavarṇāni divyāni puṣpāṇi ca phalāni ca |

8.2८.२

सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद् वनम् ॥ (८।२)

sṛjantaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tad vanam ||

9.1९.१

सुवर्णानि द्विवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च । (९।१)

suvarṇāni dvivarṇāni puṣpāṇi ca phalāni ca |

9.2९.२

सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद् वनम् ॥ (९।२)

sṛjantaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tad vanam ||

10.1१०.१

चतुर्वर्णानि दिव्यानि पुष्पाणि च फलानि च । (१०।१)

caturvarṇāni divyāni puṣpāṇi ca phalāni ca |

10.2१०.२

सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद् वनम् ॥ (१०।२)

sṛjantaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tad vanam ||

11.1११.१

शंकराणि त्रिवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च । (११।१)

śaṃkarāṇi trivarṇāni puṣpāṇi ca phalāni ca |

11.2११.२

सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद् वनम् ॥ (११।२)

sṛjantaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tad vanam ||

12.1१२.१

सुरभीण्येकवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च । (१२।१)

surabhīṇyekavarṇāni puṣpāṇi ca phalāni ca |

12.2१२.२

सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद् वनम् ॥ (१२।२)

sṛjantaḥ pādapāstatra vyāpya tiṣṭhanti tad vanam ||

13.1१३.१

बहून्यव्यक्तवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च । (१३।१)

bahūnyavyaktavarṇāni puṣpāṇi ca phalāni ca |

13.2१३.२

विसृजन्तौ महावृक्षौ तद् वनं व्याप्य तिष्ठतः ॥ (१३।२)

visṛjantau mahāvṛkṣau tad vanaṃ vyāpya tiṣṭhataḥ ||

14.1१४.१

एको ह्यग्निः सुमना ब्राह्मणो ऽत्र पञ्चेन्द्रियाणि समिधश्चात्र सन्ति । (१४।१)

eko hyagniḥ sumanā brāhmaṇo 'tra pañcendriyāṇi samidhaścātra santi |

14.2१४.२

तेभ्यो मोक्षाः सप्त भवन्ति दीक्षा गुणाः फलान्यतिथयः फलाशाः ॥ (१४।२)

tebhyo mokṣāḥ sapta bhavanti dīkṣā guṇāḥ phalānyatithayaḥ phalāśāḥ ||

15.1१५.१

आतिथ्यं प्रतिगृह्णन्ति तत्र सप्त महर्षयः । (१५।१)

ātithyaṃ pratigṛhṇanti tatra sapta maharṣayaḥ |

15.2१५.२

अर्चितेषु प्रलीनेषु तेष्वन्यद् रोचते वनम् ॥ (१५।२)

arciteṣu pralīneṣu teṣvanyad rocate vanam ||

16.1१६.१

प्रतिज्ञावृक्षम् अफलं शान्तिच्छायासमन्वितम् । (१६।१)

pratijñāvṛkṣam aphalaṃ śānticchāyāsamanvitam |

16.2१६.२

ज्ञानाश्रयं तृप्तितोयम् अन्तःक्षेत्रज्ञभास्करम् ॥ (१६।२)

jñānāśrayaṃ tṛptitoyam antaḥkṣetrajñabhāskaram ||

17.1१७.१

ये ऽधिगच्छन्ति तत् सन्तस्तेषां नास्ति भयं पुनः । (१७।१)

ye 'dhigacchanti tat santasteṣāṃ nāsti bhayaṃ punaḥ |

17.2१७.२

ऊर्ध्वं चावाक् च तिर्यक् च तस्य नान्तो ऽधिगम्यते ॥ (१७।२)

ūrdhvaṃ cāvāk ca tiryak ca tasya nānto 'dhigamyate ||

18.1१८.१

सप्त स्त्रियस्तत्र वसन्ति सद्यो ऽवाङ्मुखा भानुमत्यो जनित्र्यः । (१८।१)

sapta striyastatra vasanti sadyo 'vāṅmukhā bhānumatyo janitryaḥ |

18.2१८.२

ऊर्ध्वं रसानां ददते प्रजाभ्यः सर्वान् यथा सर्वम् अनित्यतां च ॥ (१८।२)

ūrdhvaṃ rasānāṃ dadate prajābhyaḥ sarvān yathā sarvam anityatāṃ ca ||

19.1१९.१

तत्रैव प्रतितिष्ठन्ति पुनस्तत्रोदयन्ति च । (१९।१)

tatraiva pratitiṣṭhanti punastatrodayanti ca |

19.2१९.२

सप्त सप्तर्षयः सिद्धा वसिष्ठप्रमुखाः सह ॥ (१९।२)

sapta saptarṣayaḥ siddhā vasiṣṭhapramukhāḥ saha ||

20.1२०.१

यशो वर्चो भगश्चैव विजयः सिद्धितेजसी । (२०।१)

yaśo varco bhagaścaiva vijayaḥ siddhitejasī |

20.2२०.२

एवम् एवानुवर्तन्ते सप्त ज्योतींषि भास्करम् ॥ (२०।२)

evam evānuvartante sapta jyotīṃṣi bhāskaram ||

21.1२१.१

गिरयः पर्वताश्चैव सन्ति तत्र समासतः । (२१।१)

girayaḥ parvatāścaiva santi tatra samāsataḥ |

21.2२१.२

नद्यश्च सरितो वारि वहन्त्यो ब्रह्मसंभवम् ॥ (२१।२)

nadyaśca sarito vāri vahantyo brahmasaṃbhavam ||

22.1२२.१

नदीनां संगमस्तत्र वैतानः समुपह्वरे । (२२।१)

nadīnāṃ saṃgamastatra vaitānaḥ samupahvare |

22.2२२.२

स्वात्मतृप्ता यतो यान्ति साक्षाद् दान्ताः पितामहम् ॥ (२२।२)

svātmatṛptā yato yānti sākṣād dāntāḥ pitāmaham ||

23.1२३.१

कृशाशाः सुव्रताशाश्च तपसा दग्धकिल्बिषाः । (२३।१)

kṛśāśāḥ suvratāśāśca tapasā dagdhakilbiṣāḥ |

23.2२३.२

आत्मन्यात्मानम् आवेश्य ब्रह्माणं समुपासते ॥ (२३।२)

ātmanyātmānam āveśya brahmāṇaṃ samupāsate ||

24.1२४.१

ऋचम् अप्यत्र शंसन्ति विद्यारण्यविदो जनाः । (२४।१)

ṛcam apyatra śaṃsanti vidyāraṇyavido janāḥ |

24.2२४.२

तद् अरण्यम् अभिप्रेत्य यथाधीरम् अजायत ॥ (२४।२)

tad araṇyam abhipretya yathādhīram ajāyata ||

25.1२५.१

एतद् एतादृशं दिव्यम् अरण्यं ब्राह्मणा विदुः । (२५।१)

etad etādṛśaṃ divyam araṇyaṃ brāhmaṇā viduḥ |

25.2२५.२

विदित्वा चान्वतिष्ठन्त क्षेत्रज्ञेनानुदर्शितम् ॥ (२५।२)

viditvā cānvatiṣṭhanta kṣetrajñenānudarśitam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 27

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit