MBh, 3, 14
Select a line for its word-by-word analysis.
नेदं कृच्छ्रम् अनुप्राप्तो भवान् स्याद् वसुधाधिप । (१।२)
nedaṃ kṛcchram anuprāpto bhavān syād vasudhādhipa |
यद्यहं द्वारकायां स्यां राजन् संनिहितः पुरा ॥ (१।३)
yadyahaṃ dvārakāyāṃ syāṃ rājan saṃnihitaḥ purā ||
आगच्छेयम् अहं द्यूतम् अनाहूतो ऽपि कौरवैः । (२।१)
āgaccheyam ahaṃ dyūtam anāhūto 'pi kauravaiḥ |
वारयेयम् अहं द्यूतं बहून् दोषान् प्रदर्शयन् । (३।१)
vārayeyam ahaṃ dyūtaṃ bahūn doṣān pradarśayan |
भीष्मद्रोणौ समानाय्य कृपं वाह्लीकम् एव च ॥ (३।२)
bhīṣmadroṇau samānāyya kṛpaṃ vāhlīkam eva ca ||
पुत्राणां तव राजेन्द्र त्वन्निमित्तम् इति प्रभो ॥ (४।२)
putrāṇāṃ tava rājendra tvannimittam iti prabho ||
तत्र वक्ष्याम्य् अहं दोषान् यैर् भवान् अवरोपितः । (५।१)
tatra vakṣyāmy ahaṃ doṣān yair bhavān avaropitaḥ |
वीरसेनसुतो यैश् च राज्यात् प्रभ्रंशितः पुरा ॥ (५।२)
vīrasenasuto yaiś ca rājyāt prabhraṃśitaḥ purā ||
सातत्यं च प्रसङ्गस्य वर्णयेयं यथातथम् ॥ (६।२)
sātatyaṃ ca prasaṅgasya varṇayeyaṃ yathātatham ||
स्त्रियो ऽक्षा मृगया पानम् एतत् कामसमुत्थितम् । (७।१)
striyo 'kṣā mṛgayā pānam etat kāmasamutthitam |
व्यसनं चतुष्टयं प्रोक्तं यै राजन् भ्रश्यते श्रियः ॥ (७।२)
vyasanaṃ catuṣṭayaṃ proktaṃ yai rājan bhraśyate śriyaḥ ||
तत्र सर्वत्र वक्तव्यं मन्यन्ते शास्त्रकोविदाः । (८।१)
tatra sarvatra vaktavyaṃ manyante śāstrakovidāḥ |
विशेषतश् च वक्तव्यं द्यूते पश्यन्ति तद्विदः ॥ (८।२)
viśeṣataś ca vaktavyaṃ dyūte paśyanti tadvidaḥ ||
एकाह्ना द्रव्यनाशो ऽत्र ध्रुवं व्यसनम् एव च । (९।१)
ekāhnā dravyanāśo 'tra dhruvaṃ vyasanam eva ca |
अभुक्तनाशश् चार्थानां वाक्पारुष्यं च केवलम् ॥ (९।२)
abhuktanāśaś cārthānāṃ vākpāruṣyaṃ ca kevalam ||
एतच् चान्यच् च कौरव्य प्रसङ्गि कटुकोदयम् । (१०।१)
etac cānyac ca kauravya prasaṅgi kaṭukodayam |
द्यूते ब्रूयां महाबाहो समासाद्याम्बिकासुतम् ॥ (१०।२)
dyūte brūyāṃ mahābāho samāsādyāmbikāsutam ||
अनामयं स्याद् धर्मस्य कुरूणां कुरुनन्दन ॥ (११।२)
anāmayaṃ syād dharmasya kurūṇāṃ kurunandana ||
न चेत् स मम राजेन्द्र गृह्णीयान् मधुरं वचः । (१२।१)
na cet sa mama rājendra gṛhṇīyān madhuraṃ vacaḥ |
पथ्यं च भरतश्रेष्ठ निगृह्णीयां बलेन तम् ॥ (१२।२)
pathyaṃ ca bharataśreṣṭha nigṛhṇīyāṃ balena tam ||
सभासदश् च तान् सर्वान् भेदयेयं दुरोदरान् ॥ (१३।२)
sabhāsadaś ca tān sarvān bhedayeyaṃ durodarān ||
असांनिध्यं तु कौरव्य ममानर्तेष्वभूत् तदा । (१४।१)
asāṃnidhyaṃ tu kauravya mamānarteṣvabhūt tadā |
येनेदं व्यसनं प्राप्ता भवन्तो द्यूतकारितम् ॥ (१४।२)
yenedaṃ vyasanaṃ prāptā bhavanto dyūtakāritam ||
सो ऽहम् एत्य कुरुश्रेष्ठ द्वारकां पाण्डुनन्दन । (१५।१)
so 'ham etya kuruśreṣṭha dvārakāṃ pāṇḍunandana |
अश्रौषं त्वां व्यसनिनं युयुधानाद् यथातथम् ॥ (१५।२)
aśrauṣaṃ tvāṃ vyasaninaṃ yuyudhānād yathātatham ||
श्रुत्वैव चाहं राजेन्द्र परमोद्विग्नमानसः । (१६।१)
śrutvaiva cāhaṃ rājendra paramodvignamānasaḥ |
तूर्णम् अभ्यागतो ऽस्मि त्वां द्रष्टुकामो विशां पते ॥ (१६।२)
tūrṇam abhyāgato 'smi tvāṃ draṣṭukāmo viśāṃ pate ||
अहो कृच्छ्रम् अनुप्राप्ताः सर्वे स्म भरतर्षभ । (१७।१)
aho kṛcchram anuprāptāḥ sarve sma bharatarṣabha |
ये वयं त्वां व्यसनिनं पश्यामः सह सोदरैः ॥ (१७।२)
ye vayaṃ tvāṃ vyasaninaṃ paśyāmaḥ saha sodaraiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.