महाभारतMahābhārata

MBh, 2, 49

275 of 1995 · 51 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

दुर्योधन उवाच । (१।१)

duryodhana uvāca

1.2१.२

आर्यास्तु ये वै राजानः सत्यसंधा महाव्रताः । (१।२)

āryāstu ye vai rājānaḥ satyasaṃdhā mahāvratāḥ |

1.3१.३

पर्याप्तविद्या वक्तारो वेदान्तावभृथाप्लुताः ॥ (१।३)

paryāptavidyā vaktāro vedāntāvabhṛthāplutāḥ ||

2.1२.१

धृतिमन्तो ह्रीनिषेधा धर्मात्मानो यशस्विनः । (२।१)

dhṛtimanto hrīniṣedhā dharmātmāno yaśasvinaḥ |

2.2२.२

मूर्धाभिषिक्तास्ते चैनं राजानः पर्युपासते ॥ (२।२)

mūrdhābhiṣiktāste cainaṃ rājānaḥ paryupāsate ||

3.1३.१

दक्षिणार्थं समानीता राजभिः कांस्यदोहनाः । (३।१)

dakṣiṇārthaṃ samānītā rājabhiḥ kāṃsyadohanāḥ |

3.2३.२

आरण्या बहुसाहस्रा अपश्यं तत्र तत्र गाः ॥ (३।२)

āraṇyā bahusāhasrā apaśyaṃ tatra tatra gāḥ ||

4.1४.१

आजह्रुस्तत्र सत्कृत्य स्वयम् उद्यम्य भारत । (४।१)

ājahrustatra satkṛtya svayam udyamya bhārata |

4.2४.२

अभिषेकार्थम् अव्यग्रा भाण्डम् उच्चावचं नृपाः ॥ (४।२)

abhiṣekārtham avyagrā bhāṇḍam uccāvacaṃ nṛpāḥ ||

5.1५.१

बाह्लीको रथम् आहार्षीज्जाम्बूनदपरिष्कृतम् । (५।१)

bāhlīko ratham āhārṣījjāmbūnadapariṣkṛtam |

5.2५.२

सुदक्षिणस्तं युयुजे श्वेतैः काम्बोजजैर् हयैः ॥ (५।२)

sudakṣiṇastaṃ yuyuje śvetaiḥ kāmbojajair hayaiḥ ||

6.1६.१

सुनीथो ऽप्रतिमं तस्य अनुकर्षं महायशाः । (६।१)

sunītho 'pratimaṃ tasya anukarṣaṃ mahāyaśāḥ |

6.2६.२

ध्वजं चेदिपतिः क्षिप्रम् अहार्षीत् स्वयम् उद्यतम् ॥ (६।२)

dhvajaṃ cedipatiḥ kṣipram ahārṣīt svayam udyatam ||

7.1७.१

दाक्षिणात्यः संनहनं स्रगुष्णीषे च मागधः । (७।१)

dākṣiṇātyaḥ saṃnahanaṃ sraguṣṇīṣe ca māgadhaḥ |

7.2७.२

वसुदानो महेष्वासो गजेन्द्रं षष्टिहायनम् ॥ (७।२)

vasudāno maheṣvāso gajendraṃ ṣaṣṭihāyanam ||

8.1८.१

मत्स्यस्त्वक्षान् अवाबध्नाद् एकलव्य उपानहौ । (८।१)

matsyastvakṣān avābadhnād ekalavya upānahau |

8.2८.२

आवन्त्यस्त्वभिषेकार्थम् आपो बहुविधास्तथा ॥ (८।२)

āvantyastvabhiṣekārtham āpo bahuvidhāstathā ||

9.1९.१

चेकितान उपासङ्गं धनुः काश्य उपाहरत् । (९।१)

cekitāna upāsaṅgaṃ dhanuḥ kāśya upāharat |

9.2९.२

असिं रुक्मत्सरुं शल्यः शैक्यं काञ्चनभूषणम् ॥ (९।२)

asiṃ rukmatsaruṃ śalyaḥ śaikyaṃ kāñcanabhūṣaṇam ||

10.1१०.१

अभ्यषिञ्चत् ततो धौम्यो व्यासश्च सुमहातपाः । (१०।१)

abhyaṣiñcat tato dhaumyo vyāsaśca sumahātapāḥ |

10.2१०.२

नारदं वै पुरस्कृत्य देवलं चासितं मुनिम् ॥ (१०।२)

nāradaṃ vai puraskṛtya devalaṃ cāsitaṃ munim ||

11.1११.१

प्रीतिमन्त उपातिष्ठन्न् अभिषेकं महर्षयः । (११।१)

prītimanta upātiṣṭhann abhiṣekaṃ maharṣayaḥ |

11.2११.२

जामदग्न्येन सहितास्तथान्ये वेदपारगाः ॥ (११।२)

jāmadagnyena sahitāstathānye vedapāragāḥ ||

12.1१२.१

अभिजग्मुर् महात्मानं मन्त्रवद् भूरिदक्षिणम् । (१२।१)

abhijagmur mahātmānaṃ mantravad bhūridakṣiṇam |

12.2१२.२

महेन्द्रम् इव देवेन्द्रं दिवि सप्तर्षयो यथा ॥ (१२।२)

mahendram iva devendraṃ divi saptarṣayo yathā ||

13.1१३.१

अधारयच्छत्रम् अस्य सात्यकिः सत्यविक्रमः । (१३।१)

adhārayacchatram asya sātyakiḥ satyavikramaḥ |

13.2१३.२

धनंजयश्च व्यजने भीमसेनश्च पाण्डवः ॥ (१३।२)

dhanaṃjayaśca vyajane bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ ||

14.1१४.१

उपागृह्णाद् यम् इन्द्राय पुराकल्पे प्रजापतिः । (१४।१)

upāgṛhṇād yam indrāya purākalpe prajāpatiḥ |

14.2१४.२

तम् अस्मै शङ्खम् आहार्षीद् वारुणं कलशोदधिः ॥ (१४।२)

tam asmai śaṅkham āhārṣīd vāruṇaṃ kalaśodadhiḥ ||

15.1१५.१

सिक्तं निष्कसहस्रेण सुकृतं विश्वकर्मणा । (१५।१)

siktaṃ niṣkasahasreṇa sukṛtaṃ viśvakarmaṇā |

15.2१५.२

तेनाभिषिक्तः कृष्णेन तत्र मे कश्मलो ऽभवत् ॥ (१५।२)

tenābhiṣiktaḥ kṛṣṇena tatra me kaśmalo 'bhavat ||

16.1१६.१

गच्छन्ति पूर्वाद् अपरं समुद्रं चापि दक्षिणम् । (१६।१)

gacchanti pūrvād aparaṃ samudraṃ cāpi dakṣiṇam |

16.2१६.२

उत्तरं तु न गच्छन्ति विना तात पतत्रिभिः ॥ (१६।२)

uttaraṃ tu na gacchanti vinā tāta patatribhiḥ ||

17.1१७.१

तत्र स्म दध्मुः शतशः शङ्खान्मङ्गल्यकारणात् । (१७।१)

tatra sma dadhmuḥ śataśaḥ śaṅkhānmaṅgalyakāraṇāt |

17.2१७.२

प्राणदंस्ते समाध्मातास्तत्र रोमाणि मे ऽहृषन् ॥ (१७।२)

prāṇadaṃste samādhmātāstatra romāṇi me 'hṛṣan ||

18.1१८.१

प्रणता भूमिपाश्चापि पेतुर् हीनाः स्वतेजसा । (१८।१)

praṇatā bhūmipāścāpi petur hīnāḥ svatejasā |

18.2१८.२

धृष्टद्युम्नः पाण्डवाश्च सात्यकिः केशवो ऽष्टमः ॥ (१८।२)

dhṛṣṭadyumnaḥ pāṇḍavāśca sātyakiḥ keśavo 'ṣṭamaḥ ||

19.1१९.१

सत्त्वस्थाः शौर्यसम्पन्ना अन्योन्यप्रियकारिणः । (१९।१)

sattvasthāḥ śauryasampannā anyonyapriyakāriṇaḥ |

19.2१९.२

विसंज्ञान् भूमिपान् दृष्ट्वा मां च ते प्राहसंस्तदा ॥ (१९।२)

visaṃjñān bhūmipān dṛṣṭvā māṃ ca te prāhasaṃstadā ||

20.1२०.१

ततः प्रहृष्टो बीभत्सुः प्रादाद्धेमविषाणिनाम् । (२०।१)

tataḥ prahṛṣṭo bībhatsuḥ prādāddhemaviṣāṇinām |

20.2२०.२

शतान्यनडुहां पञ्च द्विजमुख्येषु भारत ॥ (२०।२)

śatānyanaḍuhāṃ pañca dvijamukhyeṣu bhārata ||

21.1२१.१

नैवं शम्बरहन्ताभूद् यौवनाश्वो मनुर् न च । (२१।१)

naivaṃ śambarahantābhūd yauvanāśvo manur na ca |

21.2२१.२

न च राजा पृथुर् वैन्यो न चाप्यासीद् भगीरथः ॥ (२१।२)

na ca rājā pṛthur vainyo na cāpyāsīd bhagīrathaḥ ||

22.1२२.१

यथातिमात्रं कौन्तेयः श्रिया परमया युतः । (२२।१)

yathātimātraṃ kaunteyaḥ śriyā paramayā yutaḥ |

22.2२२.२

राजसूयम् अवाप्यैवं हरिश्चन्द्र इव प्रभुः ॥ (२२।२)

rājasūyam avāpyaivaṃ hariścandra iva prabhuḥ ||

23.1२३.१

एतां दृष्ट्वा श्रियं पार्थे हरिश्चन्द्रे यथा विभो । (२३।१)

etāṃ dṛṣṭvā śriyaṃ pārthe hariścandre yathā vibho |

23.2२३.२

कथं नु जीवितं श्रेयो मम पश्यसि भारत ॥ (२३।२)

kathaṃ nu jīvitaṃ śreyo mama paśyasi bhārata ||

24.1२४.१

अन्धेनेव युगं नद्धं विपर्यस्तं नराधिप । (२४।१)

andheneva yugaṃ naddhaṃ viparyastaṃ narādhipa |

24.2२४.२

कनीयांसो विवर्धन्ते ज्येष्ठा हीयन्ति भारत ॥ (२४।२)

kanīyāṃso vivardhante jyeṣṭhā hīyanti bhārata ||

25.1२५.१

एवं दृष्ट्वा नाभिविन्दामि शर्म परीक्षमाणो ऽपि कुरुप्रवीर । (२५।१)

evaṃ dṛṣṭvā nābhivindāmi śarma parīkṣamāṇo 'pi kurupravīra |

25.2२५.२

तेनाहम् एवं कृशतां गतश्च विवर्णतां चैव सशोकतां च ॥ (२५।२)

tenāham evaṃ kṛśatāṃ gataśca vivarṇatāṃ caiva saśokatāṃ ca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 2, 49

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit