महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 28

28 of 1995 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सूत उवाच । (१।१)

sūta uvāca

1.2१.२

ततस्तस्मिन् द्विजश्रेष्ठ समुदीर्णे तथाविधे । (१।२)

tatastasmin dvijaśreṣṭha samudīrṇe tathāvidhe |

1.3१.३

गरुत्मान् पक्षिराट् तूर्णं सम्प्राप्तो विबुधान् प्रति ॥ (१।३)

garutmān pakṣirāṭ tūrṇaṃ samprāpto vibudhān prati ||

2.1२.१

तं दृष्ट्वातिबलं चैव प्राकम्पन्त समन्ततः । (२।१)

taṃ dṛṣṭvātibalaṃ caiva prākampanta samantataḥ |

2.2२.२

परस्परं च प्रत्यघ्नन् सर्वप्रहरणान्यपि ॥ (२।२)

parasparaṃ ca pratyaghnan sarvapraharaṇānyapi ||

3.1३.१

तत्र चासीद् अमेयात्मा विद्युदग्निसमप्रभः । (३।१)

tatra cāsīd ameyātmā vidyudagnisamaprabhaḥ |

3.2३.२

भौवनः सुमहावीर्यः सोमस्य परिरक्षिता ॥ (३।२)

bhauvanaḥ sumahāvīryaḥ somasya parirakṣitā ||

4.1४.१

स तेन पतगेन्द्रेण पक्षतुण्डनखैः क्षतः । (४।१)

sa tena patagendreṇa pakṣatuṇḍanakhaiḥ kṣataḥ |

4.2४.२

मुहूर्तम् अतुलं युद्धं कृत्वा विनिहतो युधि ॥ (४।२)

muhūrtam atulaṃ yuddhaṃ kṛtvā vinihato yudhi ||

5.1५.१

रजश्चोद्धूय सुमहत् पक्षवातेन खेचरः । (५।१)

rajaścoddhūya sumahat pakṣavātena khecaraḥ |

5.2५.२

कृत्वा लोकान् निरालोकांस्तेन देवान् अवाकिरत् ॥ (५।२)

kṛtvā lokān nirālokāṃstena devān avākirat ||

6.1६.१

तेनावकीर्णा रजसा देवा मोहम् उपागमन् । (६।१)

tenāvakīrṇā rajasā devā moham upāgaman |

6.2६.२

न चैनं ददृशुश्छन्ना रजसामृतरक्षिणः ॥ (६।२)

na cainaṃ dadṛśuśchannā rajasāmṛtarakṣiṇaḥ ||

7.1७.१

एवं संलोडयामास गरुडस्त्रिदिवालयम् । (७।१)

evaṃ saṃloḍayāmāsa garuḍastridivālayam |

7.2७.२

पक्षतुण्डप्रहारैश्च देवान् स विददार ह ॥ (७।२)

pakṣatuṇḍaprahāraiśca devān sa vidadāra ha ||

8.1८.१

ततो देवः सहस्राक्षस्तूर्णं वायुम् अचोदयत् । (८।१)

tato devaḥ sahasrākṣastūrṇaṃ vāyum acodayat |

8.2८.२

विक्षिपेमां रजोवृष्टिं तवैतत् कर्म मारुत ॥ (८।२)

vikṣipemāṃ rajovṛṣṭiṃ tavaitat karma māruta ||

9.1९.१

अथ वायुर् अपोवाह तद् रजस्तरसा बली । (९।१)

atha vāyur apovāha tad rajastarasā balī |

9.2९.२

ततो वितिमिरे जाते देवाः शकुनिम् आर्दयन् ॥ (९।२)

tato vitimire jāte devāḥ śakunim ārdayan ||

10.1१०.१

ननाद चोच्चैर् बलवान् महामेघरवः खगः । (१०।१)

nanāda coccair balavān mahāmegharavaḥ khagaḥ |

10.2१०.२

वध्यमानः सुरगणैः सर्वभूतानि भीषयन् । (१०।२)

vadhyamānaḥ suragaṇaiḥ sarvabhūtāni bhīṣayan |

10.3१०.३

उत्पपात महावीर्यः पक्षिराट् परवीरहा ॥ (१०।३)

utpapāta mahāvīryaḥ pakṣirāṭ paravīrahā ||

11.1११.१

तम् उत्पत्यान्तरिक्षस्थं देवानाम् उपरि स्थितम् । (११।१)

tam utpatyāntarikṣasthaṃ devānām upari sthitam |

11.2११.२

वर्मिणो विबुधाः सर्वे नानाशस्त्रैर् अवाकिरन् ॥ (११।२)

varmiṇo vibudhāḥ sarve nānāśastrair avākiran ||

12.1१२.१

पट्टिशैः परिघैः शूलैर् गदाभिश्च सवासवाः । (१२।१)

paṭṭiśaiḥ parighaiḥ śūlair gadābhiśca savāsavāḥ |

12.2१२.२

क्षुरान्तैर् ज्वलितैश्चापि चक्रैर् आदित्यरूपिभिः ॥ (१२।२)

kṣurāntair jvalitaiścāpi cakrair ādityarūpibhiḥ ||

13.1१३.१

नानाशस्त्रविसर्गैश्च वध्यमानः समन्ततः । (१३।१)

nānāśastravisargaiśca vadhyamānaḥ samantataḥ |

13.2१३.२

कुर्वन् सुतुमुलं युद्धं पक्षिराण्न व्यकम्पत ॥ (१३।२)

kurvan sutumulaṃ yuddhaṃ pakṣirāṇna vyakampata ||

14.1१४.१

विनर्दन्न् इव चाकाशे वैनतेयः प्रतापवान् । (१४।१)

vinardann iva cākāśe vainateyaḥ pratāpavān |

14.2१४.२

पक्षाभ्याम् उरसा चैव समन्ताद् व्याक्षिपत् सुरान् ॥ (१४।२)

pakṣābhyām urasā caiva samantād vyākṣipat surān ||

15.1१५.१

ते विक्षिप्तास्ततो देवाः प्रजग्मुर् गरुडार्दिताः । (१५।१)

te vikṣiptāstato devāḥ prajagmur garuḍārditāḥ |

15.2१५.२

नखतुण्डक्षताश्चैव सुस्रुवुः शोणितं बहु ॥ (१५।२)

nakhatuṇḍakṣatāścaiva susruvuḥ śoṇitaṃ bahu ||

16.1१६.१

साध्याः प्राचीं सगन्धर्वा वसवो दक्षिणां दिशम् । (१६।१)

sādhyāḥ prācīṃ sagandharvā vasavo dakṣiṇāṃ diśam |

16.2१६.२

प्रजग्मुः सहिता रुद्रैः पतगेन्द्रप्रधर्षिताः ॥ (१६।२)

prajagmuḥ sahitā rudraiḥ patagendrapradharṣitāḥ ||

17.1१७.१

दिशं प्रतीचीम् आदित्या नासत्या उत्तरां दिशम् । (१७।१)

diśaṃ pratīcīm ādityā nāsatyā uttarāṃ diśam |

17.2१७.२

मुहुर् मुहुः प्रेक्षमाणा युध्यमाना महौजसम् ॥ (१७।२)

muhur muhuḥ prekṣamāṇā yudhyamānā mahaujasam ||

18.1१८.१

अश्वक्रन्देन वीरेण रेणुकेन च पक्षिणा । (१८।१)

aśvakrandena vīreṇa reṇukena ca pakṣiṇā |

18.2१८.२

बलाकेन च शूरेण घसेन प्रघसेन च । (१८।२)

balākena ca śūreṇa ghasena praghasena ca |

18.3१८.३

क्रथनेन च शूरेण तपनेन च खेचरः । (१८।३)

krathanena ca śūreṇa tapanena ca khecaraḥ |

18.4१८.४

सुपर्णेन च शूरेण श्वसनेन च पक्षिराट् ॥ (१८।४)

suparṇena ca śūreṇa śvasanena ca pakṣirāṭ ||

19.1१९.१

उलूकश्वसनाभ्यां च निमेषेण च पक्षिणा । (१९।१)

ulūkaśvasanābhyāṃ ca nimeṣeṇa ca pakṣiṇā |

19.2१९.२

प्ररुजेन च संयुद्धं चकार प्रलिहेन च ॥ (१९।२)

prarujena ca saṃyuddhaṃ cakāra pralihena ca ||

20.1२०.१

तान् पक्षनखतुण्डाग्रैर् अभिनद् विनतासुतः । (२०।१)

tān pakṣanakhatuṇḍāgrair abhinad vinatāsutaḥ |

20.2२०.२

युगान्तकाले संक्रुद्धः पिनाकीव महाबलः ॥ (२०।२)

yugāntakāle saṃkruddhaḥ pinākīva mahābalaḥ ||

21.1२१.१

महावीर्या महोत्साहास्तेन ते बहुधा क्षताः । (२१।१)

mahāvīryā mahotsāhāstena te bahudhā kṣatāḥ |

21.2२१.२

रेजुर् अभ्रघनप्रख्या रुधिरौघप्रवर्षिणः ॥ (२१।२)

rejur abhraghanaprakhyā rudhiraughapravarṣiṇaḥ ||

22.1२२.१

तान् कृत्वा पतगश्रेष्ठः सर्वान् उत्क्रान्तजीवितान् । (२२।१)

tān kṛtvā patagaśreṣṭhaḥ sarvān utkrāntajīvitān |

22.2२२.२

अतिक्रान्तो ऽमृतस्यार्थे सर्वतो ऽग्निम् अपश्यत ॥ (२२।२)

atikrānto 'mṛtasyārthe sarvato 'gnim apaśyata ||

23.1२३.१

आवृण्वानं महाज्वालम् अर्चिर्भिः सर्वतो ऽम्बरम् । (२३।१)

āvṛṇvānaṃ mahājvālam arcirbhiḥ sarvato 'mbaram |

23.2२३.२

दहन्तम् इव तीक्ष्णांशुं घोरं वायुसमीरितम् । (२३।२)

dahantam iva tīkṣṇāṃśuṃ ghoraṃ vāyusamīritam |

23.3२३.३

नभः स्पृशन्तं ज्वालाभिः सर्वभूतभयंकरम् ॥ (२३।३)

nabhaḥ spṛśantaṃ jvālābhiḥ sarvabhūtabhayaṃkaram ||

24.1२४.१

ततो नवत्या नवतीर् मुखानां कृत्वा तरस्वी गरुडो महात्मा । (२४।१)

tato navatyā navatīr mukhānāṃ kṛtvā tarasvī garuḍo mahātmā |

24.2२४.२

मुखं सहस्रं स चकार पक्षी । (२४।२)

mukhaṃ sahasraṃ sa cakāra pakṣī |

24.3२४.३

नदीयुतं वह्निविनाशहेतोः । (२४।३)

nadīyutaṃ vahnivināśahetoḥ |

24.4२४.४

महायुतैस्तैः सबलैर् महात्मा । (२४।४)

mahāyutaistaiḥ sabalair mahātmā |

24.5२४.५

तम् अग्निम् इद्धं शमयांचकार । (२४।५)

tam agnim iddhaṃ śamayāṃcakāra |

24.6२४.६

नदीः समापीय मुखैस्ततस्तैः सुशीघ्रम् आगम्य पुनर् जवेन ॥ (२४।६)

nadīḥ samāpīya mukhaistatastaiḥ suśīghram āgamya punar javena ||

25.1२५.१

ज्वलन्तम् अग्निं तम् अमित्रतापनः समास्तरत् पत्त्ररथो नदीभिः । (२५।१)

jvalantam agniṃ tam amitratāpanaḥ samāstarat pattraratho nadībhiḥ |

25.2२५.२

ततः प्रचक्रे वपुर् अन्यद् अल्पं प्रवेष्टुकामो ऽग्निम् अभिप्रशाम्य ॥ (२५।२)

tataḥ pracakre vapur anyad alpaṃ praveṣṭukāmo 'gnim abhipraśāmya ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 28

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit