MBh, 1, 28
Select a line for its word-by-word analysis.
ततस्तस्मिन् द्विजश्रेष्ठ समुदीर्णे तथाविधे । (१।२)
tatastasmin dvijaśreṣṭha samudīrṇe tathāvidhe |
गरुत्मान् पक्षिराट् तूर्णं सम्प्राप्तो विबुधान् प्रति ॥ (१।३)
garutmān pakṣirāṭ tūrṇaṃ samprāpto vibudhān prati ||
तं दृष्ट्वातिबलं चैव प्राकम्पन्त समन्ततः । (२।१)
taṃ dṛṣṭvātibalaṃ caiva prākampanta samantataḥ |
परस्परं च प्रत्यघ्नन् सर्वप्रहरणान्यपि ॥ (२।२)
parasparaṃ ca pratyaghnan sarvapraharaṇānyapi ||
मुहूर्तम् अतुलं युद्धं कृत्वा विनिहतो युधि ॥ (४।२)
muhūrtam atulaṃ yuddhaṃ kṛtvā vinihato yudhi ||
कृत्वा लोकान् निरालोकांस्तेन देवान् अवाकिरत् ॥ (५।२)
kṛtvā lokān nirālokāṃstena devān avākirat ||
ततो देवः सहस्राक्षस्तूर्णं वायुम् अचोदयत् । (८।१)
tato devaḥ sahasrākṣastūrṇaṃ vāyum acodayat |
विक्षिपेमां रजोवृष्टिं तवैतत् कर्म मारुत ॥ (८।२)
vikṣipemāṃ rajovṛṣṭiṃ tavaitat karma māruta ||
तम् उत्पत्यान्तरिक्षस्थं देवानाम् उपरि स्थितम् । (११।१)
tam utpatyāntarikṣasthaṃ devānām upari sthitam |
वर्मिणो विबुधाः सर्वे नानाशस्त्रैर् अवाकिरन् ॥ (११।२)
varmiṇo vibudhāḥ sarve nānāśastrair avākiran ||
पट्टिशैः परिघैः शूलैर् गदाभिश्च सवासवाः । (१२।१)
paṭṭiśaiḥ parighaiḥ śūlair gadābhiśca savāsavāḥ |
क्षुरान्तैर् ज्वलितैश्चापि चक्रैर् आदित्यरूपिभिः ॥ (१२।२)
kṣurāntair jvalitaiścāpi cakrair ādityarūpibhiḥ ||
नानाशस्त्रविसर्गैश्च वध्यमानः समन्ततः । (१३।१)
nānāśastravisargaiśca vadhyamānaḥ samantataḥ |
कुर्वन् सुतुमुलं युद्धं पक्षिराण्न व्यकम्पत ॥ (१३।२)
kurvan sutumulaṃ yuddhaṃ pakṣirāṇna vyakampata ||
विनर्दन्न् इव चाकाशे वैनतेयः प्रतापवान् । (१४।१)
vinardann iva cākāśe vainateyaḥ pratāpavān |
पक्षाभ्याम् उरसा चैव समन्ताद् व्याक्षिपत् सुरान् ॥ (१४।२)
pakṣābhyām urasā caiva samantād vyākṣipat surān ||
ते विक्षिप्तास्ततो देवाः प्रजग्मुर् गरुडार्दिताः । (१५।१)
te vikṣiptāstato devāḥ prajagmur garuḍārditāḥ |
नखतुण्डक्षताश्चैव सुस्रुवुः शोणितं बहु ॥ (१५।२)
nakhatuṇḍakṣatāścaiva susruvuḥ śoṇitaṃ bahu ||
साध्याः प्राचीं सगन्धर्वा वसवो दक्षिणां दिशम् । (१६।१)
sādhyāḥ prācīṃ sagandharvā vasavo dakṣiṇāṃ diśam |
प्रजग्मुः सहिता रुद्रैः पतगेन्द्रप्रधर्षिताः ॥ (१६।२)
prajagmuḥ sahitā rudraiḥ patagendrapradharṣitāḥ ||
दिशं प्रतीचीम् आदित्या नासत्या उत्तरां दिशम् । (१७।१)
diśaṃ pratīcīm ādityā nāsatyā uttarāṃ diśam |
मुहुर् मुहुः प्रेक्षमाणा युध्यमाना महौजसम् ॥ (१७।२)
muhur muhuḥ prekṣamāṇā yudhyamānā mahaujasam ||
तान् पक्षनखतुण्डाग्रैर् अभिनद् विनतासुतः । (२०।१)
tān pakṣanakhatuṇḍāgrair abhinad vinatāsutaḥ |
महावीर्या महोत्साहास्तेन ते बहुधा क्षताः । (२१।१)
mahāvīryā mahotsāhāstena te bahudhā kṣatāḥ |
रेजुर् अभ्रघनप्रख्या रुधिरौघप्रवर्षिणः ॥ (२१।२)
rejur abhraghanaprakhyā rudhiraughapravarṣiṇaḥ ||
तान् कृत्वा पतगश्रेष्ठः सर्वान् उत्क्रान्तजीवितान् । (२२।१)
tān kṛtvā patagaśreṣṭhaḥ sarvān utkrāntajīvitān |
अतिक्रान्तो ऽमृतस्यार्थे सर्वतो ऽग्निम् अपश्यत ॥ (२२।२)
atikrānto 'mṛtasyārthe sarvato 'gnim apaśyata ||
आवृण्वानं महाज्वालम् अर्चिर्भिः सर्वतो ऽम्बरम् । (२३।१)
āvṛṇvānaṃ mahājvālam arcirbhiḥ sarvato 'mbaram |
दहन्तम् इव तीक्ष्णांशुं घोरं वायुसमीरितम् । (२३।२)
dahantam iva tīkṣṇāṃśuṃ ghoraṃ vāyusamīritam |
नभः स्पृशन्तं ज्वालाभिः सर्वभूतभयंकरम् ॥ (२३।३)
nabhaḥ spṛśantaṃ jvālābhiḥ sarvabhūtabhayaṃkaram ||
ततो नवत्या नवतीर् मुखानां कृत्वा तरस्वी गरुडो महात्मा । (२४।१)
tato navatyā navatīr mukhānāṃ kṛtvā tarasvī garuḍo mahātmā |
नदीः समापीय मुखैस्ततस्तैः सुशीघ्रम् आगम्य पुनर् जवेन ॥ (२४।६)
nadīḥ samāpīya mukhaistatastaiḥ suśīghram āgamya punar javena ||
ज्वलन्तम् अग्निं तम् अमित्रतापनः समास्तरत् पत्त्ररथो नदीभिः । (२५।१)
jvalantam agniṃ tam amitratāpanaḥ samāstarat pattraratho nadībhiḥ |
ततः प्रचक्रे वपुर् अन्यद् अल्पं प्रवेष्टुकामो ऽग्निम् अभिप्रशाम्य ॥ (२५।२)
tataḥ pracakre vapur anyad alpaṃ praveṣṭukāmo 'gnim abhipraśāmya ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.