MBh, 5, 107
Select a line for its word-by-word analysis.
गुरवे दक्षिणा दत्ता दक्षिणेत्युच्यते ऽथ दिक् ॥ (१।३)
gurave dakṣiṇā dattā dakṣiṇetyucyate 'tha dik ||
अत्र लोकत्रयस्यास्य पितृपक्षः प्रतिष्ठितः । (२।१)
atra lokatrayasyāsya pitṛpakṣaḥ pratiṣṭhitaḥ |
अत्रोष्मपानां देवानां निवासः श्रूयते द्विज ॥ (२।२)
atroṣmapānāṃ devānāṃ nivāsaḥ śrūyate dvija ||
अत्र विश्वे सदा देवाः पितृभिः सार्धम् आसते । (३।१)
atra viśve sadā devāḥ pitṛbhiḥ sārdham āsate |
इज्यमानाः स्म लोकेषु सम्प्राप्तास्तुल्यभागताम् ॥ (३।२)
ijyamānāḥ sma lokeṣu samprāptāstulyabhāgatām ||
एतद् द्वितीयं धर्मस्य द्वारम् आचक्षते द्विज । (४।१)
etad dvitīyaṃ dharmasya dvāram ācakṣate dvija |
अत्र धर्मश्च सत्यं च कर्म चात्र निशाम्यते । (६।१)
atra dharmaśca satyaṃ ca karma cātra niśāmyate |
एषा दिक् सा द्विजश्रेष्ठ यां सर्वः प्रतिपद्यते । (७।१)
eṣā dik sā dvijaśreṣṭha yāṃ sarvaḥ pratipadyate |
सृष्टानि प्रतिकूलानि द्रष्टव्यान्यकृतात्मभिः ॥ (८।२)
sṛṣṭāni pratikūlāni draṣṭavyānyakṛtātmabhiḥ ||
गन्धर्वा गान्ति गाथा वै चित्तबुद्धिहरा द्विज ॥ (९।२)
gandharvā gānti gāthā vai cittabuddhiharā dvija ||
अत्र सामानि गाथाभिः श्रुत्वा गीतानि रैवतः । (१०।१)
atra sāmāni gāthābhiḥ śrutvā gītāni raivataḥ |
मर्यादा स्थापिता ब्रह्मन् यां सूर्यो नातिवर्तते ॥ (११।२)
maryādā sthāpitā brahman yāṃ sūryo nātivartate ||
रावणेन तपश्चीर्त्वा सुरेभ्यो ऽमरता वृता ॥ (१२।२)
rāvaṇena tapaścīrtvā surebhyo 'maratā vṛtā ||
अत्र वृत्तेन वृत्रो ऽपि शक्रशत्रुत्वम् ईयिवान् । (१३।१)
atra vṛttena vṛtro 'pi śakraśatrutvam īyivān |
अत्र सर्वासवः प्राप्ताः पुनर् गच्छन्ति पञ्चधा ॥ (१३।२)
atra sarvāsavaḥ prāptāḥ punar gacchanti pañcadhā ||
अत्र गत्वा सुखस्यान्तं दुःखस्यान्तं प्रपद्यते ॥ (१४।३)
atra gatvā sukhasyāntaṃ duḥkhasyāntaṃ prapadyate ||
काष्ठां चासाद्य धानिष्ठां हिमम् उत्सृजते पुनः ॥ (१५।२)
kāṣṭhāṃ cāsādya dhāniṣṭhāṃ himam utsṛjate punaḥ ||
अत्राहं गालव पुरा क्षुधार्तः परिचिन्तयन् । (१६।१)
atrāhaṃ gālava purā kṣudhārtaḥ paricintayan |
लब्धवान् युध्यमानौ द्वौ बृहन्तौ गजकच्छपौ ॥ (१६।२)
labdhavān yudhyamānau dvau bṛhantau gajakacchapau ||
अत्र शक्रधनुर् नाम सूर्याज्जातो महान् ऋषिः । (१७।१)
atra śakradhanur nāma sūryājjāto mahān ṛṣiḥ |
विदुर् यं कपिलं देवं येनात्ताः सगरात्मजाः ॥ (१७।२)
vidur yaṃ kapilaṃ devaṃ yenāttāḥ sagarātmajāḥ ||
अत्र सिद्धाः शिवा नाम ब्राह्मणा वेदपारगाः । (१८।१)
atra siddhāḥ śivā nāma brāhmaṇā vedapāragāḥ |
अधीत्य सखिलान् वेदान् आलभन्ते यमक्षयम् ॥ (१८।२)
adhītya sakhilān vedān ālabhante yamakṣayam ||
अत्र निर्याणकालेषु तमः सम्प्राप्यते महत् । (२०।१)
atra niryāṇakāleṣu tamaḥ samprāpyate mahat |
अभेद्यं भास्करेणापि स्वयं वा कृष्णवर्त्मना ॥ (२०।२)
abhedyaṃ bhāskareṇāpi svayaṃ vā kṛṣṇavartmanā ||
ब्रूहि मे यदि गन्तव्यं प्रतीचीं शृणु वा मम ॥ (२१।२)
brūhi me yadi gantavyaṃ pratīcīṃ śṛṇu vā mama ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.