MBh, 14, 47
Select a line for its word-by-word analysis.
संन्यासं तप इत्याहुर् वृद्धा निश्चितदर्शिनः । (१।२)
saṃnyāsaṃ tapa ityāhur vṛddhā niścitadarśinaḥ |
ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ज्ञानं ब्रह्म परं विदुः ॥ (१।३)
brāhmaṇā brahmayonisthā jñānaṃ brahma paraṃ viduḥ ||
निर्द्वंद्वं निर्गुणं नित्यम् अचिन्त्यं गुह्यम् उत्तमम् ॥ (२।२)
nirdvaṃdvaṃ nirguṇaṃ nityam acintyaṃ guhyam uttamam ||
ज्ञानेन तपसा चैव धीराः पश्यन्ति तत् पदम् । (३।१)
jñānena tapasā caiva dhīrāḥ paśyanti tat padam |
निर्णिक्ततमसः पूता व्युत्क्रान्तरजसो ऽमलाः ॥ (३।२)
nirṇiktatamasaḥ pūtā vyutkrāntarajaso 'malāḥ ||
संन्यासनिरता नित्यं ये ब्रह्मविदुषो जनाः ॥ (४।२)
saṃnyāsaniratā nityaṃ ye brahmaviduṣo janāḥ ||
ज्ञानं त्वेव परं विद्म संन्यासस्तप उत्तमम् ॥ (५।२)
jñānaṃ tveva paraṃ vidma saṃnyāsastapa uttamam ||
यस्तु वेद निराबाधं ज्ञानं तत्त्वविनिश्चयात् । (६।१)
yastu veda nirābādhaṃ jñānaṃ tattvaviniścayāt |
सर्वभूतस्थम् आत्मानं स सर्वगतिर् इष्यते ॥ (६।२)
sarvabhūtastham ātmānaṃ sa sarvagatir iṣyate ||
निर्द्वंद्वो निर्नमस्कारो निःस्वधाकार एव च । (१०।१)
nirdvaṃdvo nirnamaskāro niḥsvadhākāra eva ca |
निर्गुणं नित्यम् अद्वंद्वं प्रशमेनैव गच्छति ॥ (१०।२)
nirguṇaṃ nityam advaṃdvaṃ praśamenaiva gacchati ||
हित्वा गुणमयं सर्वं कर्म जन्तुः शुभाशुभम् । (११।१)
hitvā guṇamayaṃ sarvaṃ karma jantuḥ śubhāśubham |
उभे सत्यानृते हित्वा मुच्यते नात्र संशयः ॥ (११।२)
ubhe satyānṛte hitvā mucyate nātra saṃśayaḥ ||
अव्यक्तबीजप्रभवो बुद्धिस्कन्धमयो महान् । (१२।१)
avyaktabījaprabhavo buddhiskandhamayo mahān |
आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः ॥ (१३।३)
ājīvaḥ sarvabhūtānāṃ brahmavṛkṣaḥ sanātanaḥ ||
एतच्छित्त्वा च भित्त्वा च ज्ञानेन परमासिना । (१४।१)
etacchittvā ca bhittvā ca jñānena paramāsinā |
हित्वा चामरतां प्राप्य जह्याद् वै मृत्युजन्मनी । (१४।२)
hitvā cāmaratāṃ prāpya jahyād vai mṛtyujanmanī |
द्वावेतौ पक्षिणौ नित्यौ सखायौ चाप्यचेतनौ । (१५।१)
dvāvetau pakṣiṇau nityau sakhāyau cāpyacetanau |
एताभ्यां तु परो यस्य चेतनावान् इति स्मृतः ॥ (१५।२)
etābhyāṃ tu paro yasya cetanāvān iti smṛtaḥ ||
अचेतनः सत्त्वसंघातयुक्तः सत्त्वात् परं चेतयते ऽन्तरात्मा । (१६।१)
acetanaḥ sattvasaṃghātayuktaḥ sattvāt paraṃ cetayate 'ntarātmā |
स क्षेत्रज्ञः सत्त्वसंघातबुद्धिर् गुणातिगो मुच्यते मृत्युपाशात् ॥ (१६।२)
sa kṣetrajñaḥ sattvasaṃghātabuddhir guṇātigo mucyate mṛtyupāśāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.