महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 47

1882 of 1995 · 35 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

ब्रह्मोवाच । (१।१)

brahmovāca |

1.2१.२

संन्यासं तप इत्याहुर् वृद्धा निश्चितदर्शिनः । (१।२)

saṃnyāsaṃ tapa ityāhur vṛddhā niścitadarśinaḥ |

1.3१.३

ब्राह्मणा ब्रह्मयोनिस्था ज्ञानं ब्रह्म परं विदुः ॥ (१।३)

brāhmaṇā brahmayonisthā jñānaṃ brahma paraṃ viduḥ ||

2.1२.१

अविदूरात् परं ब्रह्म वेदविद्याव्यपाश्रयम् । (२।१)

avidūrāt paraṃ brahma vedavidyāvyapāśrayam |

2.2२.२

निर्द्वंद्वं निर्गुणं नित्यम् अचिन्त्यं गुह्यम् उत्तमम् ॥ (२।२)

nirdvaṃdvaṃ nirguṇaṃ nityam acintyaṃ guhyam uttamam ||

3.1३.१

ज्ञानेन तपसा चैव धीराः पश्यन्ति तत् पदम् । (३।१)

jñānena tapasā caiva dhīrāḥ paśyanti tat padam |

3.2३.२

निर्णिक्ततमसः पूता व्युत्क्रान्तरजसो ऽमलाः ॥ (३।२)

nirṇiktatamasaḥ pūtā vyutkrāntarajaso 'malāḥ ||

4.1४.१

तपसा क्षेमम् अध्वानं गच्छन्ति परमैषिणः । (४।१)

tapasā kṣemam adhvānaṃ gacchanti paramaiṣiṇaḥ |

4.2४.२

संन्यासनिरता नित्यं ये ब्रह्मविदुषो जनाः ॥ (४।२)

saṃnyāsaniratā nityaṃ ye brahmaviduṣo janāḥ ||

5.1५.१

तपः प्रदीप इत्याहुर् आचारो धर्मसाधकः । (५।१)

tapaḥ pradīpa ityāhur ācāro dharmasādhakaḥ |

5.2५.२

ज्ञानं त्वेव परं विद्म संन्यासस्तप उत्तमम् ॥ (५।२)

jñānaṃ tveva paraṃ vidma saṃnyāsastapa uttamam ||

6.1६.१

यस्तु वेद निराबाधं ज्ञानं तत्त्वविनिश्चयात् । (६।१)

yastu veda nirābādhaṃ jñānaṃ tattvaviniścayāt |

6.2६.२

सर्वभूतस्थम् आत्मानं स सर्वगतिर् इष्यते ॥ (६।२)

sarvabhūtastham ātmānaṃ sa sarvagatir iṣyate ||

7.1७.१

यो विद्वान् सहवासं च विवासं चैव पश्यति । (७।१)

yo vidvān sahavāsaṃ ca vivāsaṃ caiva paśyati |

7.2७.२

तथैवैकत्वनानात्वे स दुःखात् परिमुच्यते ॥ (७।२)

tathaivaikatvanānātve sa duḥkhāt parimucyate ||

8.1८.१

यो न कामयते किंचिन्न किंचिद् अवमन्यते । (८।१)

yo na kāmayate kiṃcinna kiṃcid avamanyate |

8.2८.२

इहलोकस्थ एवैष ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ (८।२)

ihalokastha evaiṣa brahmabhūyāya kalpate ||

9.1९.१

प्रधानगुणतत्त्वज्ञः सर्वभूतविधानवित् । (९।१)

pradhānaguṇatattvajñaḥ sarvabhūtavidhānavit |

9.2९.२

निर्ममो निरहंकारो मुच्यते नात्र संशयः ॥ (९।२)

nirmamo nirahaṃkāro mucyate nātra saṃśayaḥ ||

10.1१०.१

निर्द्वंद्वो निर्नमस्कारो निःस्वधाकार एव च । (१०।१)

nirdvaṃdvo nirnamaskāro niḥsvadhākāra eva ca |

10.2१०.२

निर्गुणं नित्यम् अद्वंद्वं प्रशमेनैव गच्छति ॥ (१०।२)

nirguṇaṃ nityam advaṃdvaṃ praśamenaiva gacchati ||

11.1११.१

हित्वा गुणमयं सर्वं कर्म जन्तुः शुभाशुभम् । (११।१)

hitvā guṇamayaṃ sarvaṃ karma jantuḥ śubhāśubham |

11.2११.२

उभे सत्यानृते हित्वा मुच्यते नात्र संशयः ॥ (११।२)

ubhe satyānṛte hitvā mucyate nātra saṃśayaḥ ||

12.1१२.१

अव्यक्तबीजप्रभवो बुद्धिस्कन्धमयो महान् । (१२।१)

avyaktabījaprabhavo buddhiskandhamayo mahān |

12.2१२.२

महाहंकारविटप इन्द्रियान्तरकोटरः ॥ (१२।२)

mahāhaṃkāraviṭapa indriyāntarakoṭaraḥ ||

13.1१३.१

महाभूतविशाखश्च विशेषप्रतिशाखवान् । (१३।१)

mahābhūtaviśākhaśca viśeṣapratiśākhavān |

13.2१३.२

सदापर्णः सदापुष्पः शुभाशुभफलोदयः । (१३।२)

sadāparṇaḥ sadāpuṣpaḥ śubhāśubhaphalodayaḥ |

13.3१३.३

आजीवः सर्वभूतानां ब्रह्मवृक्षः सनातनः ॥ (१३।३)

ājīvaḥ sarvabhūtānāṃ brahmavṛkṣaḥ sanātanaḥ ||

14.1१४.१

एतच्छित्त्वा च भित्त्वा च ज्ञानेन परमासिना । (१४।१)

etacchittvā ca bhittvā ca jñānena paramāsinā |

14.2१४.२

हित्वा चामरतां प्राप्य जह्याद् वै मृत्युजन्मनी । (१४।२)

hitvā cāmaratāṃ prāpya jahyād vai mṛtyujanmanī |

14.3१४.३

निर्ममो निरहंकारो मुच्यते नात्र संशयः ॥ (१४।३)

nirmamo nirahaṃkāro mucyate nātra saṃśayaḥ ||

15.1१५.१

द्वावेतौ पक्षिणौ नित्यौ सखायौ चाप्यचेतनौ । (१५।१)

dvāvetau pakṣiṇau nityau sakhāyau cāpyacetanau |

15.2१५.२

एताभ्यां तु परो यस्य चेतनावान् इति स्मृतः ॥ (१५।२)

etābhyāṃ tu paro yasya cetanāvān iti smṛtaḥ ||

16.1१६.१

अचेतनः सत्त्वसंघातयुक्तः सत्त्वात् परं चेतयते ऽन्तरात्मा । (१६।१)

acetanaḥ sattvasaṃghātayuktaḥ sattvāt paraṃ cetayate 'ntarātmā |

16.2१६.२

स क्षेत्रज्ञः सत्त्वसंघातबुद्धिर् गुणातिगो मुच्यते मृत्युपाशात् ॥ (१६।२)

sa kṣetrajñaḥ sattvasaṃghātabuddhir guṇātigo mucyate mṛtyupāśāt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 47

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit