वैशंपायन उवाच । (१।१)

महायोगी ततः प्राह कृष्णद्वैपायनो मुनिः । (१।२)

पठस्व पुत्र भद्रं ते प्रीयतां ते महेश्वरः ॥ (१।३)

पुरा पुत्र मया मेरौ तप्यता परमं तपः । (२।१)

पुत्रहेतोर् महाराज स्तव एषो ऽनुकीर्तितः ॥ (२।२)

लब्धवान् अस्मि तान् कामान् अहं वै पाण्डुनन्दन । (३।१)

तथा त्वम् अपि शर्वाद्धि सर्वान् कामान् अवाप्स्यसि ॥ (३।२)

चतुःशीर्षस्ततः प्राह शक्रस्य दयितः सखा । (४।१)

आलम्बायन इत्येव विश्रुतः करुणात्मकः ॥ (४।२)

मया गोकर्णम् आसाद्य तपस्तप्त्वा शतं समाः । (५।१)

अयोनिजानां दान्तानां धर्मज्ञानां सुवर्चसाम् ॥ (५।२)

अजराणाम् अदुःखानां शतवर्षसहस्रिणाम् । (६।१)

लब्धं पुत्रशतं शर्वात् पुरा पाण्डुनृपात्मज ॥ (६।२)

वाल्मीकिश्चापि भगवान् युधिष्ठिरम् अभाषत । (७।१)

विवादे साम्नि मुनिभिर् ब्रह्मघ्नो वै भवान् इति । (७।२)

उक्तः क्षणेन चाविष्टस्तेनाधर्मेण भारत ॥ (७।३)

सो ऽहम् ईशानम् अनघम् अस्तौषं शरणं गतः । (८।१)

मुक्तश्चास्म्यवशः पापात् ततो दुःखविनाशनः । (८।२)

आह मां त्रिपुरघ्नो वै यशस्ते ऽग्र्यं भविष्यति ॥ (८।३)

जामदग्न्यश्च कौन्तेयम् आह धर्मभृतां वरः । (९।१)

ऋषिमध्ये स्थितस्तात तपन्न् इव विभावसुः ॥ (९।२)

पितृविप्रवधेनाहम् आर्तो वै पाण्डवाग्रज । (१०।१)

शुचिर् भूत्वा महादेवं गतवाञ् शरणं नृप ॥ (१०।२)

नामभिश्चास्तुवं देवं ततस्तुष्टो ऽभवद् भवः । (११।१)

परशुं च ददौ देवो दिव्यान्यस्त्राणि चैव मे ॥ (११।२)

पापं न भविता ते ऽद्य अजेयश्च भविष्यसि । (१२।१)

न ते प्रभविता मृत्युर् यशस्वी च भविष्यसि ॥ (१२।२)

आह मां भगवान् एवं शिखण्डी शिवविग्रहः । (१३।१)

यद् अवाप्तं च मे सर्वं प्रसादात् तस्य धीमतः ॥ (१३।२)

असितो देवलश्चैव प्राह पाण्डुसुतं नृपम् । (१४।१)

शापाच्छक्रस्य कौन्तेय चितो धर्मो ऽनशन्मम । (१४।२)

तन्मे धर्मं यशश्चाग्र्यम् आयुश्चैवाददद् भवः ॥ (१४।३)

ऋषिर् गृत्समदो नाम शक्रस्य दयितः सखा । (१५।१)

प्राहाजमीढं भगवान् बृहस्पतिसमद्युतिः ॥ (१५।२)

वसिष्ठो नाम भगवांश्चाक्षुषस्य मनोः सुतः । (१६।१)

शतक्रतोर् अचिन्त्यस्य सत्रे वर्षसहस्रिके । (१६।२)

वर्तमाने ऽब्रवीद् वाक्यं साम्नि ह्युच्चारिते मया ॥ (१६।३)

रथन्तरं द्विजश्रेष्ठ न सम्यग् इति वर्तते । (१७।१)

समीक्षस्व पुनर् बुद्ध्या हर्षं त्यक्त्वा द्विजोत्तम । (१७।२)

अयज्ञवाहिनं पापम् अकार्षीस्त्वं सुदुर्मते ॥ (१७।३)

एवम् उक्त्वा महाक्रोधात् प्राह रुष्टः पुनर् वचः । (१८।१)

प्रज्ञया रहितो दुःखी नित्यं भीतो वनेचरः । (१८।२)

दश वर्षसहस्राणि दशाष्टौ च शतानि च ॥ (१८।३)

नष्टपानीययवसे मृगैर् अन्यैश्च वर्जिते । (१९।१)

अयज्ञीयद्रुमे देशे रुरुसिंहनिषेविते । (१९।२)

भविता त्वं मृगः क्रूरो महादुःखसमन्वितः ॥ (१९।३)

तस्य वाक्यस्य निधने पार्थ जातो ह्यहं मृगः । (२०।१)

ततो मां शरणं प्राप्तं प्राह योगी महेश्वरः ॥ (२०।२)

अजरश्चामरश्चैव भविता दुःखवर्जितः । (२१।१)

साम्यं समस्तु ते सौख्यं युवयोर् वर्धतां क्रतुः ॥ (२१।२)

अनुग्रहान् एवम् एष करोति भगवान् विभुः । (२२।१)

परं धाता विधाता च सुखदुःखे च सर्वदा ॥ (२२।२)

अचिन्त्य एष भगवान् कर्मणा मनसा गिरा । (२३।१)

न मे तात युधिश्रेष्ठ विद्यया पण्डितः समः ॥ (२३।२)

जैगीषव्य उवाच । (२४।१)

ममाष्टगुणम् ऐश्वर्यं दत्तं भगवता पुरा । (२४।२)

यत्नेनाल्पेन बलिना वाराणस्यां युधिष्ठिर ॥ (२४।३)

गार्ग्य उवाच । (२५।१)

चतुःषष्ट्यङ्गम् अददात् कालज्ञानं ममाद्भुतम् । (२५।२)

सरस्वत्यास्तटे तुष्टो मनोयज्ञेन पाण्डव ॥ (२५।३)

तुल्यं मम सहस्रं तु सुतानां ब्रह्मवादिनाम् । (२६।१)

आयुश्चैव सपुत्रस्य संवत्सरशतायुतम् ॥ (२६।२)

पराशर उवाच । (२७।१)

प्रसाद्याहं पुरा शर्वं मनसाचिन्तयं नृप । (२७।२)

महातपा महातेजा महायोगी महायशाः । (२७।३)

वेदव्यासः श्रियावासो ब्रह्मण्यः करुणात्मकः ॥ (२७।४)

अपि नामेप्सितः पुत्रो मम स्याद् वै महेश्वरात् । (२८।१)

इति मत्वा हृदि मतं प्राह मां सुरसत्तमः ॥ (२८।२)

मयि सम्भवतस्तस्य फलात् कृष्णो भविष्यति । (२९।१)

सावर्णस्य मनोः सर्गे सप्तर्षिश्च भविष्यति ॥ (२९।२)

वेदानां च स वै व्यस्ता कुरुवंशकरस्तथा । (३०।१)

इतिहासस्य कर्ता च पुत्रस्ते जगतो हितः ॥ (३०।२)

भविष्यति महेन्द्रस्य दयितः स महामुनिः । (३१।१)

अजरश्चामरश्चैव पराशर सुतस्तव ॥ (३१।२)

एवम् उक्त्वा स भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । (३२।१)

युधिष्ठिर महायोगी वीर्यवान् अक्षयो ऽव्ययः ॥ (३२।२)

माण्डव्य उवाच । (३३।१)

अचौरश्चौरशङ्कायां शूले भिन्नो ह्यहं यदा । (३३।२)

तत्रस्थेन स्तुतो देवः प्राह मां वै महेश्वरः ॥ (३३।३)

मोक्षं प्राप्स्यसि शूलाच्च जीविष्यसि समार्बुदम् । (३४।१)

रुजा शूलकृता चैव न ते विप्र भविष्यति । (३४।२)

आधिभिर् व्याधिभिश्चैव वर्जितस्त्वं भविष्यसि ॥ (३४।३)

पादाच्चतुर्थात् सम्भूत आत्मा यस्मान्मुने तव । (३५।१)

त्वं भविष्यस्यनुपमो जन्म वै सफलं कुरु ॥ (३५।२)

तीर्थाभिषेकं सफलं त्वम् अविघ्नेन चाप्स्यसि । (३६।१)

स्वर्गं चैवाक्षयं विप्र विदधामि तवोर्जितम् ॥ (३६।२)

एवम् उक्त्वा तु भगवान् वरेण्यो वृषवाहनः । (३७।१)

महेश्वरो महाराज कृत्तिवासा महाद्युतिः । (३७।२)

सगणो दैवतश्रेष्ठस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ (३७।३)

गालव उवाच । (३८।१)

विश्वामित्राभ्यनुज्ञातो ह्यहं पितरम् आगतः । (३८।२)

अब्रवीन्मां ततो माता दुःखिता रुदती भृशम् ॥ (३८।३)

कौशिकेनाभ्यनुज्ञातं पुत्रं वेदविभूषितम् । (३९।१)

न तात तरुणं दान्तं पिता त्वां पश्यते ऽनघ ॥ (३९।२)

श्रुत्वा जनन्या वचनं निराशो गुरुदर्शने । (४०।१)

नियतात्मा महादेवम् अपश्यं सो ऽब्रवीच्च माम् ॥ (४०।२)

पिता माता च ते त्वं च पुत्र मृत्युविवर्जिताः । (४१।१)

भविष्यथ विश क्षिप्रं द्रष्टासि पितरं क्षये ॥ (४१।२)

अनुज्ञातो भगवता गृहं गत्वा युधिष्ठिर । (४२।१)

अपश्यं पितरं तात इष्टिं कृत्वा विनिःसृतम् ॥ (४२।२)

उपस्पृश्य गृहीत्वेध्मं कुशांश्च शरणाद् गुरून् । (४३।१)

तान् विसृज्य च मां प्राह पिता सास्राविलेक्षणः ॥ (४३।२)

प्रणमन्तं परिष्वज्य मूर्ध्नि चाघ्राय पाण्डव । (४४।१)

दिष्ट्या दृष्टो ऽसि मे पुत्र कृतविद्य इहागतः ॥ (४४।२)

वैशंपायन उवाच । (४५।१)

एतान्यत्यद्भुतान्येव कर्माण्यथ महात्मनः । (४५।२)

प्रोक्तानि मुनिभिः श्रुत्वा विस्मयामास पाण्डवः ॥ (४५।३)

ततः कृष्णो ऽब्रवीद् वाक्यं पुनर् मतिमतां वरः । (४६।१)

युधिष्ठिरं धर्मनित्यं पुरुहूतम् इवेश्वरः ॥ (४६।२)

आदित्यचन्द्रावनिलानलौ च द्यौर् भूमिर् आपो वसवो ऽथ विश्वे । (४७।१)

धातार्यमा शुक्रबृहस्पती च रुद्राः ससाध्या वरुणो वित्तगोपः ॥ (४७।२)

ब्रह्मा शक्रो मारुतो ब्रह्म सत्यं वेदा यज्ञा दक्षिणा वेदवाहाः । (४८।१)

सोमो यष्टा यच्च हव्यं हविश्च रक्षा दीक्षा नियमा ये च केचित् ॥ (४८।२)

स्वाहा वषड् ब्राह्मणाः सौरभेया धर्मं चक्रं कालचक्रं चरं च । (४९।१)

यशो दमो बुद्धिमती स्थितिश्च शुभाशुभं मुनयश्चैव सप्त ॥ (४९।२)

अग्र्या बुद्धिर् मनसा दर्शने च स्पर्शे सिद्धिः कर्मणां या च सिद्धिः । (५०।१)

गणा देवानाम् ऊष्मपाः सोमपाश्च लेखाः सुयामास्तुषिता ब्रह्मकायाः ॥ (५०।२)

आभास्वरा गन्धपा दृष्टिपाश्च वाचा विरुद्धाश्च मनोविरुद्धाः । (५१।१)

शुद्धाश्च निर्वाणरताश्च देवाः स्पर्शाशना दर्शपा आज्यपाश्च ॥ (५१।२)

चिन्तागता ये च देवेषु मुख्या ये चाप्यन्ये देवताश्चाजमीढ । (५२।१)

सुपर्णगन्धर्वपिशाचदानवा यक्षास्तथा पन्नगाश्चारणाश्च ॥ (५२।२)

सूक्ष्मं स्थूलं मृदु यच्चाप्य् असूक्ष्मं सुखं दुःखं सुखदुःखान्तरं च । (५३।१)

सांख्यं योगं यत् पराणां परं च शर्वाज्जातं विद्धि यत् कीर्तितं मे ॥ (५३।२)

तत्सम्भूता भूतकृतो वरेण्याः सर्वे देवा भुवनस्यास्य गोपाः । (५४।१)

आविश्येमां धरणीं ये ऽभ्यरक्षन् पुरातनीं तस्य देवस्य सृष्टिम् ॥ (५४।२)

विचिन्वन्तं मनसा तोष्टुवीमि किंचित् तत्त्वं प्राणहेतोर् नतो ऽस्मि । (५५।१)

ददातु देवः स वरान् इहेष्टान् अभिष्टुतो नः प्रभुर् अव्ययः सदा ॥ (५५।२)

इमं स्तवं संनियम्येन्द्रियाणि शुचिर् भूत्वा यः पुरुषः पठेत । (५६।१)

अभग्नयोगो नियतो ऽब्दम् एकं स प्राप्नुयाद् अश्वमेधे फलं यत् ॥ (५६।२)

वेदान् कृत्स्नान् ब्राह्मणः प्राप्नुयाच्च जयेद् राजा पृथिवीं चापि कृत्स्नाम् । (५७।१)

वैश्यो लाभं प्राप्नुयान्नैपुणं च शूद्रो गतिं प्रेत्य तथा सुखं च ॥ (५७।२)

स्तवराजम् इमं कृत्वा रुद्राय दधिरे मनः । (५८।१)

सर्वदोषापहं पुण्यं पवित्रं च यशस्विनम् ॥ (५८।२)

यावन्त्यस्य शरीरेषु रोमकूपाणि भारत । (५९।१)

तावद् वर्षसहस्राणि स्वर्गे वसति मानवः ॥ (५९।२)