वैशंपायन उवाच । (१।१)

एवं पृष्ट्वा सूतपुत्रं हृच्छोकेनार्दितो भृशम् । (१।२)

जये निराशः पुत्राणां धृतराष्ट्रो ऽपतत् क्षितौ ॥ (१।३)

तं विसंज्ञं निपतितं सिषिचुः परिचारकाः । (२।१)

जलेनात्यर्थशीतेन वीजन्तः पुण्यगन्धिना ॥ (२।२)

पतितं चैनम् आज्ञाय समन्ताद् भरतस्त्रियः । (३।१)

परिवव्रुर् महाराजम् अस्पृशंश्चैव पाणिभिः ॥ (३।२)

उत्थाप्य चैनं शनकै राजानं पृथिवीतलात् । (४।१)

आसनं प्रापयामासुर् बाष्पकण्ठ्यो वराङ्गनाः ॥ (४।२)

आसनं प्राप्य राजा तु मूर्छयाभिपरिप्लुतः । (५।१)

निश्चेष्टो ऽतिष्ठत तदा वीज्यमानः समन्ततः ॥ (५।२)

स लब्ध्वा शनकैः संज्ञां वेपमानो महीपतिः । (६।१)

पुनर् गावल्गणिं सूतं पर्यपृच्छद् यथातथम् ॥ (६।२)

यत् तद् उद्यन्न् इवादित्यो ज्योतिषा प्रणुदंस्तमः । (७।१)

आयाद् अजातशत्रुर् वै कस्तं द्रोणाद् अवारयत् ॥ (७।२)

प्रभिन्नम् इव मातङ्गं तथा क्रुद्धं तरस्विनम् । (८।१)

आसक्तमनसं दीप्तं प्रतिद्विरदघातिनम् । (८।२)

वाशितासंगमे यद्वद् अजय्यं प्रतियूथपैः ॥ (८।३)

अति चान्यान् रणे योधान् वीरः पुरुषसत्तमः । (९।१)

यो ह्येको हि महाबाहुर् निर्दहेद् घोरचक्षुषा । (९।२)

कृत्स्नं दुर्योधनबलं धृतिमान् सत्यसंगरः ॥ (९।३)

चक्षुर्हणं जये सक्तम् इष्वासवररक्षितम् । (१०।१)

दान्तं बहुमतं लोके के शूराः पर्यवारयन् ॥ (१०।२)

के दुष्प्रधर्षं राजानम् इष्वासवरम् अच्युतम् । (११।१)

समासेदुर् नरव्याघ्रं कौन्तेयं तत्र मामकाः ॥ (११।२)

तरसैवाभिपत्याथ यो वै द्रोणम् उपाद्रवत् । (१२।१)

तं भीमसेनम् आयान्तं के शूराः पर्यवारयन् ॥ (१२।२)

यद् आयाज्जलदप्रख्यो रथः परमवीर्यवान् । (१३।१)

पर्जन्य इव बीभत्सुस्तुमुलाम् अशनिं सृजन् ॥ (१३।२)

ववर्ष शरवर्षाणि वर्षाणि मघवान् इव । (१४।१)

इषुसंबाधम् आकाशं कुर्वन् कपिवरध्वजः । (१४।२)

अवस्फूर्जन् दिशः सर्वास्तलनेमिस्वनेन च ॥ (१४।३)

चापविद्युत्प्रभो घोरो रथगुल्मबलाहकः । (१५।१)

रथनेमिघोषस्तनितः शरशब्दातिबन्धुरः ॥ (१५।२)

रोषनिर्जितजीमूतो मनो ऽभिप्रायशीघ्रगः । (१६।१)

मर्मातिगो बाणधारस्तुमुलः शोणितोदकः ॥ (१६।२)

संप्लावयन्महीं सर्वां मानवैर् आस्तरंस्तदा । (१७।१)

गदानिष्टनितो रौद्रो दुर्योधनकृतोद्यमः ॥ (१७।२)

युद्धे ऽभ्यषिञ्चद् विजयो गार्ध्रपत्रैः शिलाशितैः । (१८।१)

गाण्डीवं धारयन् धीमान् कीदृशं वो मनस्तदा ॥ (१८।२)

कच्चिद् गाण्डीवशब्देन न प्रणश्यत वै बलम् । (१९।१)

यद् वः स भैरवं कुर्वन्न् अर्जुनो भृशम् अभ्यगात् ॥ (१९।२)

कच्चिन्नापानुदद् द्रोणाद् इषुभिर् वो धनंजयः । (२०।१)

वातो मेघान् इवाविध्यन् प्रवाञ् शरवनानिलः । (२०।२)

को हि गाण्डीवधन्वानं नरः सोढुं रणे ऽर्हति ॥ (२०।३)

यत् सेनाः समकम्पन्त यद् वीरान् अस्पृशद् भयम् । (२१।१)

के तत्र नाजहुर् द्रोणं के क्षुद्राः प्राद्रवन् भयात् ॥ (२१।२)

के वा तत्र तनूस्त्यक्त्वा प्रतीपं मृत्युम् आव्रजन् । (२२।१)

अमानुषाणां जेतारं युद्धेष्वपि धनंजयम् ॥ (२२।२)

न च वेगं सिताश्वस्य विशक्ष्यन्तीह मामकाः । (२३।१)

गाण्डीवस्य च निर्घोषं प्रावृड्जलदनिस्वनम् ॥ (२३।२)

विष्वक्सेनो यस्य यन्ता योद्धा चैव धनंजयः । (२४।१)

अशक्यः स रथो जेतुं मन्ये देवासुरैर् अपि ॥ (२४।२)

सुकुमारो युवा शूरो दर्शनीयश्च पाण्डवः । (२५।१)

मेधावी निपुणो धीमान् युधि सत्यपराक्रमः ॥ (२५।२)

आरावं विपुलं कुर्वन् व्यथयन् सर्वकौरवान् । (२६।१)

यदायान्नकुलो धीमान् के शूराः पर्यवारयन् ॥ (२६।२)

आशीविष इव क्रुद्धः सहदेवो यदाभ्ययात् । (२७।१)

शत्रूणां कदनं कुर्वञ् जेतासौ दुर्जयो युधि ॥ (२७।२)

आर्यव्रतम् अमोघेषुं ह्रीमन्तम् अपराजितम् । (२८।१)

द्रोणायाभिमुखं यान्तं के शूराः पर्यवारयन् ॥ (२८।२)

यः स सौवीरराजस्य प्रमथ्य महतीं चमूम् । (२९।१)

आदत्त महिषीं भोज्यां काम्यां सर्वाङ्गशोभनाम् ॥ (२९।२)

सत्यं धृतिश्च शौर्यं च ब्रह्मचर्यं च केवलम् । (३०।१)

सर्वाणि युयुधाने ऽस्मिन्नित्यानि पुरुषर्षभे ॥ (३०।२)

बलिनं सत्यकर्माणम् अदीनम् अपराजितम् । (३१।१)

वासुदेवसमं युद्धे वासुदेवाद् अनन्तरम् ॥ (३१।२)

युक्तं धनंजयप्रेष्ये शूरम् आचार्यकर्मणि । (३२।१)

पार्थेन समम् अस्त्रेषु कस्तं द्रोणाद् अवारयत् ॥ (३२।२)

वृष्णीनां प्रवरं वीरं शूरं सर्वधनुष्मताम् । (३३।१)

रामेण समम् अस्त्रेषु यशसा विक्रमेण च ॥ (३३।२)

सत्यं धृतिर् दमः शौर्यं ब्रह्मचर्यम् अनुत्तमम् । (३४।१)

सात्वते तानि सर्वाणि त्रैलोक्यम् इव केशवे ॥ (३४।२)

तम् एवंगुणसम्पन्नं दुर्वारम् अपि दैवतैः । (३५।१)

समासाद्य महेष्वासं के वीराः पर्यवारयन् ॥ (३५।२)

पाञ्चालेषूत्तमं शूरम् उत्तमाभिजनप्रियम् । (३६।१)

नित्यम् उत्तमकर्माणम् उत्तमौजसम् आहवे ॥ (३६।२)

युक्तं धनंजयहिते ममानर्थाय चोत्तमम् । (३७।१)

यमवैश्रवणादित्यमहेन्द्रवरुणोपमम् ॥ (३७।२)

महारथसमाख्यातं द्रोणायोद्यन्तम् आहवे । (३८।१)

त्यजन्तं तुमुले प्राणान् के शूराः पर्यवारयन् ॥ (३८।२)

एको ऽपसृत्य चेदिभ्यः पाण्डवान् यः समाश्रितः । (३९।१)

धृष्टकेतुं तम् आयान्तं द्रोणात् कः समवारयत् ॥ (३९।२)

यो ऽवधीत् केतुमाञ् शूरो राजपुत्रं सुदर्शनम् । (४०।१)

अपरान्तगिरिद्वारे कस्तं द्रोणाद् अवारयत् ॥ (४०।२)

स्त्रीपूर्वो यो नरव्याघ्रो यः स वेद गुणागुणान् । (४१।१)

शिखण्डिनं याज्ञसेनिम् अम्लानमनसं युधि ॥ (४१।२)

देवव्रतस्य समरे हेतुं मृत्योर् महात्मनः । (४२।१)

द्रोणायाभिमुखं यान्तं के वीराः पर्यवारयन् ॥ (४२।२)

यस्मिन्न् अभ्यधिका वीरे गुणाः सर्वे धनंजयात् । (४३।१)

यस्मिन्न् अस्त्राणि सत्यं च ब्रह्मचर्यं च नित्यदा ॥ (४३।२)

वासुदेवसमं वीर्ये धनंजयसमं बले । (४४।१)

तेजसादित्यसदृशं बृहस्पतिसमं मतौ ॥ (४४।२)

अभिमन्युं महात्मानं व्यात्ताननम् इवान्तकम् । (४५।१)

द्रोणायाभिमुखं यान्तं के वीराः पर्यवारयन् ॥ (४५।२)

तरुणस्त्वरुणप्रख्यः सौभद्रः परवीरहा । (४६।१)

यदाभ्याद्रवत द्रोणं तदासीद् वो मनः कथम् ॥ (४६।२)

द्रौपदेया नरव्याघ्राः समुद्रम् इव सिन्धवः । (४७।१)

यद् द्रोणम् आद्रवन् संख्ये के वीरास्तान् अवारयन् ॥ (४७।२)

ये ते द्वादश वर्षाणि क्रीडाम् उत्सृज्य बालकाः । (४८।१)

अस्त्रार्थम् अवसन् भीष्मे बिभ्रतो व्रतम् उत्तमम् ॥ (४८।२)

क्षत्रंजयः क्षत्रदेवः क्षत्रधर्मा च मानिनः । (४९।१)

धृष्टद्युम्नात्मजा वीराः के तान् द्रोणाद् अवारयन् ॥ (४९।२)

शताद् विशिष्टं यं युद्धे समपश्यन्त वृष्णयः । (५०।१)

चेकितानं महेष्वासं कस्तं द्रोणाद् अवारयत् ॥ (५०।२)

वार्धक्षेमिः कलिङ्गानां यः कन्याम् आहरद् युधि । (५१।१)

अनाधृष्टिर् अदीनात्मा कस्तं द्रोणाद् अवारयत् ॥ (५१।२)

भ्रातरः पञ्च कैकेया धार्मिकाः सत्यविक्रमाः । (५२।१)

इन्द्रगोपकवर्णाश्च रक्तवर्मायुधध्वजाः ॥ (५२।२)

मातृष्वसुः सुता वीराः पाण्डवानां जयार्थिनः । (५३।१)

तान् द्रोणं हन्तुम् आयातान् के वीराः पर्यवारयन् ॥ (५३।२)

यं योधयन्तो राजानो नाजयन् वारणावते । (५४।१)

षण् मासान् अभिसंरब्धा जिघांसन्तो युधां पतिम् ॥ (५४।२)

धनुष्मतां वरं शूरं सत्यसंधं महाबलम् । (५५।१)

द्रोणात् कस्तं नरव्याघ्रं युयुत्सुं प्रत्यवारयत् ॥ (५५।२)

यः पुत्रं काशिराजस्य वाराणस्यां महारथम् । (५६।१)

समरे स्त्रीषु गृध्यन्तं भल्लेनापहरद् रथात् ॥ (५६।२)

धृष्टद्युम्नं महेष्वासं पार्थानां मन्त्रधारिणम् । (५७।१)

युक्तं दुर्योधनानर्थे सृष्टं द्रोणवधाय च ॥ (५७।२)

निर्दहन्तं रणे योधान् दारयन्तं च सर्वशः । (५८।१)

द्रोणायाभिमुखं यान्तं के वीराः पर्यवारयन् ॥ (५८।२)

उत्सङ्ग इव संवृद्धं द्रुपदस्यास्त्रवित्तमम् । (५९।१)

शैखण्डिनं क्षत्रदेवं के तं द्रोणाद् अवारयन् ॥ (५९।२)

य इमां पृथिवीं कृत्स्नां चर्मवत् समवेष्टयत् । (६०।१)

महता रथवंशेन मुख्यारिघ्नो महारथः ॥ (६०।२)

दशाश्वमेधान् आजह्रे स्वन्नपानाप्तदक्षिणान् । (६१।१)

निरर्गलान् सर्वमेधान् पुत्रवत् पालयन् प्रजाः ॥ (६१।२)

पिबन्त्यो दक्षिणां यस्य गङ्गास्रोतः समापिबन् । (६२।१)

तावतीर् गा ददौ वीर उशीनरसुतो ऽध्वरे ॥ (६२।२)

न पूर्वे नापरे चक्रुर् इदं केचन मानवाः । (६३।१)

इति संचुक्रुशुर् देवाः कृते कर्मणि दुष्करे ॥ (६३।२)

पश्यामस्त्रिषु लोकेषु न तं संस्थास्नुचारिषु । (६४।१)

जातं वापि जनिष्यं वा द्वितीयं वापि संप्रति ॥ (६४।२)

अन्यम् औशीनराच्छैब्याद् धुरो वोढारम् इत्युत । (६५।१)

गतिं यस्य न यास्यन्ति मानुषा लोकवासिनः ॥ (६५।२)

तस्य नप्तारम् आयान्तं शैब्यं कः समवारयत् । (६६।१)

द्रोणायाभिमुखं यान्तं व्यात्ताननम् इवान्तकम् ॥ (६६।२)

विराटस्य रथानीकं मत्स्यस्यामित्रघातिनः । (६७।१)

प्रेप्सन्तं समरे द्रोणं के वीराः पर्यवारयन् ॥ (६७।२)

सद्यो वृकोदराज्जातो महाबलपराक्रमः । (६८।१)

मायावी राक्षसो घोरो यस्मान्मम महद् भयम् ॥ (६८।२)

पार्थानां जयकामं तं पुत्राणां मम कण्टकम् । (६९।१)

घटोत्कचं महाबाहुं कस्तं द्रोणाद् अवारयत् ॥ (६९।२)

एते चान्ये च बहवो येषाम् अर्थाय संजय । (७०।१)

त्यक्तारः संयुगे प्राणान् किं तेषाम् अजितं युधि ॥ (७०।२)

येषां च पुरुषव्याघ्रः शार्ङ्गधन्वा व्यपाश्रयः । (७१।१)

हितार्थी चापि पार्थानां कथं तेषां पराजयः ॥ (७१।२)

लोकानां गुरुर् अत्यन्तं लोकनाथः सनातनः । (७२।१)

नारायणो रणे नाथो दिव्यो दिव्यात्मवान् प्रभुः ॥ (७२।२)

यस्य दिव्यानि कर्माणि प्रवदन्ति मनीषिणः । (७३।१)

तान्यहं कीर्तयिष्यामि भक्त्या स्थैर्यार्थम् आत्मनः ॥ (७३।२)