MBh, 4, 35
Select a line for its word-by-word analysis.
स तां दृष्ट्वा विशालाक्षीं राजपुत्रीं सखीं सखा । (१।२)
sa tāṃ dṛṣṭvā viśālākṣīṃ rājaputrīṃ sakhīṃ sakhā |
प्रहसन्न् अब्रवीद् राजन् कुत्रागमनम् इत्युत ॥ (१।३)
prahasann abravīd rājan kutrāgamanam ityuta ||
गावो राष्ट्रस्य कुरुभिः काल्यन्ते नो बृहन्नडे । (३।१)
gāvo rāṣṭrasya kurubhiḥ kālyante no bṛhannaḍe |
तान् विजेतुं मम भ्राता प्रयास्यति धनुर्धरः ॥ (३।२)
tān vijetuṃ mama bhrātā prayāsyati dhanurdharaḥ ||
तेन नास्ति समः सूतो यो ऽस्य सारथ्यम् आचरेत् ॥ (४।२)
tena nāsti samaḥ sūto yo 'sya sārathyam ācaret ||
सा सारथ्यं मम भ्रातुः कुरु साधु बृहन्नडे । (६।१)
sā sārathyaṃ mama bhrātuḥ kuru sādhu bṛhannaḍe |
पुरा दूरतरं गावो ह्रियन्ते कुरुभिर् हि नः ॥ (६।२)
purā dūrataraṃ gāvo hriyante kurubhir hi naḥ ||
अथैतद् वचनं मे ऽद्य नियुक्ता न करिष्यसि । (७।१)
athaitad vacanaṃ me 'dya niyuktā na kariṣyasi |
प्रणयाद् उच्यमाना त्वं परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ (७।२)
praṇayād ucyamānā tvaṃ parityakṣyāmi jīvitam ||
एवम् उक्तस्तु सुश्रोण्या तया सख्या परंतपः । (८।१)
evam uktastu suśroṇyā tayā sakhyā paraṃtapaḥ |
तं सा व्रजन्तं त्वरितं प्रभिन्नम् इव कुञ्जरम् । (९।१)
taṃ sā vrajantaṃ tvaritaṃ prabhinnam iva kuñjaram |
दूराद् एव तु तं प्रेक्ष्य राजपुत्रो ऽभ्यभाषत । (१०।१)
dūrād eva tu taṃ prekṣya rājaputro 'bhyabhāṣata |
त्वया सारथिना पार्थः खाण्डवे ऽग्निम् अतर्पयत् ॥ (१०।२)
tvayā sārathinā pārthaḥ khāṇḍave 'gnim atarpayat ||
पृथिवीम् अजयत् कृत्स्नां कुन्तीपुत्रो धनंजयः । (११।१)
pṛthivīm ajayat kṛtsnāṃ kuntīputro dhanaṃjayaḥ |
सैरन्ध्री त्वां समाचष्ट सा हि जानाति पाण्डवान् ॥ (११।२)
sairandhrī tvāṃ samācaṣṭa sā hi jānāti pāṇḍavān ||
संयच्छ मामकान् अश्वांस्तथैव त्वं बृहन्नडे । (१२।१)
saṃyaccha māmakān aśvāṃstathaiva tvaṃ bṛhannaḍe |
कुरुभिर् योत्स्यमानस्य गोधनानि परीप्सतः ॥ (१२।२)
kurubhir yotsyamānasya godhanāni parīpsataḥ ||
अर्जुनस्य किलासीस्त्वं सारथिर् दयितः पुरा । (१३।१)
arjunasya kilāsīstvaṃ sārathir dayitaḥ purā |
एवम् उक्ता प्रत्युवाच राजपुत्रं बृहन्नडा । (१४।१)
evam uktā pratyuvāca rājaputraṃ bṛhannaḍā |
का शक्तिर् मम सारथ्यं कर्तुं संग्राममूर्धनि ॥ (१४।२)
kā śaktir mama sārathyaṃ kartuṃ saṃgrāmamūrdhani ||
गीतं वा यदि वा नृत्तं वादित्रं वा पृथग्विधम् । (१५।१)
gītaṃ vā yadi vā nṛttaṃ vāditraṃ vā pṛthagvidham |
तत् करिष्यामि भद्रं ते सारथ्यं तु कुतो मयि ॥ (१५।२)
tat kariṣyāmi bhadraṃ te sārathyaṃ tu kuto mayi ||
क्षिप्रं मे रथम् आस्थाय निगृह्णीष्व हयोत्तमान् ॥ (१६।३)
kṣipraṃ me ratham āsthāya nigṛhṇīṣva hayottamān ||
स तत्र नर्मसंयुक्तम् अकरोत् पाण्डवो बहु । (१७।२)
sa tatra narmasaṃyuktam akarot pāṇḍavo bahu |
उत्तरायाः प्रमुखतः सर्वं जानन्न् अरिंदम ॥ (१७।३)
uttarāyāḥ pramukhataḥ sarvaṃ jānann ariṃdama ||
ऊर्ध्वम् उत्क्षिप्य कवचं शरीरे प्रत्यमुञ्चत । (१८।१)
ūrdhvam utkṣipya kavacaṃ śarīre pratyamuñcata |
कुमार्यस्तत्र तं दृष्ट्वा प्राहसन् पृथुलोचनाः ॥ (१८।२)
kumāryastatra taṃ dṛṣṭvā prāhasan pṛthulocanāḥ ||
स तु दृष्ट्वा विमुह्यन्तं स्वयम् एवोत्तरस्ततः । (१९।१)
sa tu dṛṣṭvā vimuhyantaṃ svayam evottarastataḥ |
स बिभ्रत् कवचं चाग्र्यं स्वयम् अप्यंशुमत्प्रभम् । (२०।१)
sa bibhrat kavacaṃ cāgryaṃ svayam apyaṃśumatprabham |
ध्वजं च सिंहम् उच्छ्रित्य सारथ्ये समकल्पयत् ॥ (२०।२)
dhvajaṃ ca siṃham ucchritya sārathye samakalpayat ||
धनूंषि च महार्हाणि बाणांश्च रुचिरान् बहून् । (२१।१)
dhanūṃṣi ca mahārhāṇi bāṇāṃśca rucirān bahūn |
अथोत्तरा च कन्याश्च सख्यस्ताम् अब्रुवंस्तदा । (२२।१)
athottarā ca kanyāśca sakhyastām abruvaṃstadā |
पाञ्चालिकार्थं सूक्ष्माणि चित्राणि विविधानि च । (२३।१)
pāñcālikārthaṃ sūkṣmāṇi citrāṇi vividhāni ca |
विजित्य संग्रामगतान् भीष्मद्रोणमुखान् कुरून् ॥ (२३।२)
vijitya saṃgrāmagatān bhīṣmadroṇamukhān kurūn ||
अथ ता ब्रुवतीः कन्याः सहिताः पाण्डुनन्दनः । (२४।१)
atha tā bruvatīḥ kanyāḥ sahitāḥ pāṇḍunandanaḥ |
प्रत्युवाच हसन् पार्थो मेघदुन्दुभिनिःस्वनः ॥ (२४।२)
pratyuvāca hasan pārtho meghadundubhiniḥsvanaḥ ||
यद्युत्तरो ऽयं संग्रामे विजेष्यति महारथान् । (२५।१)
yadyuttaro 'yaṃ saṃgrāme vijeṣyati mahārathān |
एवम् उक्त्वा तु बीभत्सुस्ततः प्राचोदयद्धयान् । (२६।१)
evam uktvā tu bībhatsustataḥ prācodayaddhayān |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.