भीष्म उवाच । (१।१)

इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीम् अभूद् वायुस्तम् अब्रवीत् । (१।२)

शृणु मे हैहयश्रेष्ठ कर्मात्रेः सुमहात्मनः ॥ (१।३)

घोरे तमस्ययुध्यन्त सहिता देवदानवाः । (२।१)

अविध्यत शरैस्तत्र स्वर्भानुः सोमभास्करौ ॥ (२।२)

अथ ते तमसा ग्रस्ता निहन्यन्ते स्म दानवैः । (३।१)

देवा नृपतिशार्दूल सहैव बलिभिस्तदा ॥ (३।२)

असुरैर् वध्यमानास्ते क्षीणप्राणा दिवौकसः । (४।१)

अपश्यन्त तपस्यन्तम् अत्रिं विप्रं महावने ॥ (४।२)

अथैनम् अब्रुवन् देवाः शान्तक्रोधं जितेन्द्रियम् । (५।१)

असुरैर् इषुभिर् विद्धौ चन्द्रादित्याविमावुभौ ॥ (५।२)

वयं वध्यामहे चापि शत्रुभिस्तमसावृते । (६।१)

नाधिगच्छाम शान्तिं च भयात् त्रायस्व नः प्रभो ॥ (६।२)

कथं रक्षामि भवतस्ते ऽब्रुवंश्चन्द्रमा भव । (७।१)

तिमिरघ्नश्च सविता दस्युहा चैव नो भव ॥ (७।२)

एवम् उक्तस्तदात्रिस्तु तमोनुद् अभवच्छशी । (८।१)

अपश्यत् सौम्यभावं च सूर्यस्य प्रतिदर्शनम् ॥ (८।२)

दृष्ट्वा नातिप्रभं सोमं तथा सूर्यं च पार्थिव । (९।१)

प्रकाशम् अकरोद् अत्रिस्तपसा स्वेन संयुगे ॥ (९।२)

जगद् वितिमिरं चापि प्रदीप्तम् अकरोत् तदा । (१०।१)

व्यजयच्छत्रुसंघांश्च देवानां स्वेन तेजसा ॥ (१०।२)

अत्रिणा दह्यमानांस्तान् दृष्ट्वा देवा महासुरान् । (११।१)

पराक्रमैस्ते ऽपि तदा व्यत्यघ्नन्न् अत्रिरक्षिताः ॥ (११।२)

उद्भासितश्च सविता देवास्त्राता हतासुराः । (१२।१)

अत्रिणा त्वथ सोमत्वं कृतम् उत्तमतेजसा ॥ (१२।२)

अद्वितीयेन मुनिना जपता चर्मवाससा । (१३।१)

फलभक्षेण राजर्षे पश्य कर्मात्रिणा कृतम् ॥ (१३।२)

तस्यापि विस्तरेणोक्तं कर्मात्रेः सुमहात्मनः । (१४।१)

ब्रवीम्यहं ब्रूहि वा त्वम् अत्रितः क्षत्रियं वरम् ॥ (१४।२)

इत्युक्तस्त्वर्जुनस्तूष्णीम् अभूद् वायुस्तम् अब्रवीत् । (१५।१)

शृणु राजन्महत् कर्म च्यवनस्य महात्मनः ॥ (१५।२)

अश्विनोः प्रतिसंश्रुत्य च्यवनः पाकशासनम् । (१६।१)

प्रोवाच सहितं देवैः सोमपावश्विनौ कुरु ॥ (१६।२)

इन्द्र उवाच । (१७।१)

अस्माभिर् वर्जितावेतौ भवेतां सोमपौ कथम् । (१७।२)

देवैर् न संमितावेतौ तस्मान्मैवं वदस्व नः ॥ (१७।३)

अश्विभ्यां सह नेच्छामः पातुं सोमं महाव्रत । (१८।१)

पिबन्त्वन्ये यथाकामं नाहं पातुम् इहोत्सहे ॥ (१८।२)

च्यवन उवाच । (१९।१)

न चेत् करिष्यसि वचो मयोक्तं बलसूदन । (१९।२)

मया प्रमथितः सद्यः सोमं पास्यसि वै मखे ॥ (१९।३)

ततः कर्म समारब्धं हिताय सहसाश्विनोः । (२०।१)

च्यवनेन ततो मन्त्रैर् अभिभूताः सुराभवन् ॥ (२०।२)

तत् तु कर्म समारब्धं दृष्ट्वेन्द्रः क्रोधमूर्छितः । (२१।१)

उद्यम्य विपुलं शैलं च्यवनं समुपाद्रवत् । (२१।२)

तथा वज्रेण भगवान् अमर्षाकुललोचनः ॥ (२१।३)

तम् आपतन्तं दृष्ट्वैव च्यवनस्तपसान्वितः । (२२।१)

अद्भिः सिक्त्वास्तम्भयत् तं सवज्रं सहपर्वतम् ॥ (२२।२)

अथेन्द्रस्य महाघोरं सो ऽसृजच्छत्रुम् एव ह । (२३।१)

मदं मन्त्राहुतिमयं व्यादितास्यं महामुनिः ॥ (२३।२)

तस्य दन्तसहस्रं तु बभूव शतयोजनम् । (२४।१)

द्वियोजनशतास्तस्य दंष्ट्राः परमदारुणाः । (२४।२)

हनुस्तस्याभवद् भूमावेकश्चास्यास्पृशद् दिवम् ॥ (२४।३)

जिह्वामूले स्थितास्तस्य सर्वे देवाः सवासवाः । (२५।१)

तिमेर् आस्यम् अनुप्राप्ता यथा मत्स्या महार्णवे ॥ (२५।२)

ते संमन्त्र्य ततो देवा मदस्यास्यगतास्तदा । (२६।१)

अब्रुवन् सहिताः शक्रं प्रणमास्मै द्विजातये । (२६।२)

अश्विभ्यां सह सोमं च पिबामो विगतज्वराः ॥ (२६।३)

ततः स प्रणतः शक्रश्चकार च्यवनस्य तत् । (२७।१)

च्यवनः कृतवांस्तौ चाप्यश्विनौ सोमपीथिनौ ॥ (२७।२)

ततः प्रत्याहरत् कर्म मदं च व्यभजन्मुनिः । (२८।१)

अक्षेषु मृगयायां च पाने स्त्रीषु च वीर्यवान् ॥ (२८।२)

एतैर् दोषैर् नरो राजन् क्षयं याति न संशयः । (२९।१)

तस्माद् एतान्नरो नित्यं दूरतः परिवर्जयेत् ॥ (२९।२)

एतत् ते च्यवनस्यापि कर्म राजन् प्रकीर्तितम् । (३०।१)

ब्रवीम्यहं ब्रूहि वा त्वं च्यवनात् क्षत्रियं वरम् ॥ (३०।२)