महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 57

721 of 1995 · 62 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

1.2१.२

क्षत्रतेजा ब्रह्मचारी कौमाराद् अपि पाण्डवः । (१।२)

kṣatratejā brahmacārī kaumārād api pāṇḍavaḥ |

1.3१.३

तेन संयुगम् एष्यन्ति मन्दा विलपतो मम ॥ (१।३)

tena saṃyugam eṣyanti mandā vilapato mama ||

2.1२.१

दुर्योधन निवर्तस्व युद्धाद् भरतसत्तम । (२।१)

duryodhana nivartasva yuddhād bharatasattama |

2.2२.२

न हि युद्धं प्रशंसन्ति सर्वावस्थम् अरिंदम ॥ (२।२)

na hi yuddhaṃ praśaṃsanti sarvāvastham ariṃdama ||

3.1३.१

अलम् अर्धं पृथिव्यास्ते सहामात्यस्य जीवितुम् । (३।१)

alam ardhaṃ pṛthivyāste sahāmātyasya jīvitum |

3.2३.२

प्रयच्छ पाण्डुपुत्राणां यथोचितम् अरिंदम ॥ (३।२)

prayaccha pāṇḍuputrāṇāṃ yathocitam ariṃdama ||

4.1४.१

एतद्धि कुरवः सर्वे मन्यन्ते धर्मसंहितम् । (४।१)

etaddhi kuravaḥ sarve manyante dharmasaṃhitam |

4.2४.२

यत् त्वं प्रशान्तिम् इच्छेथाः पाण्डुपुत्रैर् महात्मभिः ॥ (४।२)

yat tvaṃ praśāntim icchethāḥ pāṇḍuputrair mahātmabhiḥ ||

5.1५.१

अङ्गेमां समवेक्षस्व पुत्र स्वाम् एव वाहिनीम् । (५।१)

aṅgemāṃ samavekṣasva putra svām eva vāhinīm |

5.2५.२

जात एव तव स्रावस्त्वं तु मोहान्न बुध्यसे ॥ (५।२)

jāta eva tava srāvastvaṃ tu mohānna budhyase ||

6.1६.१

न ह्यहं युद्धम् इच्छामि नैतद् इच्छति बाह्लिकः । (६।१)

na hyahaṃ yuddham icchāmi naitad icchati bāhlikaḥ |

6.2६.२

न च भीष्मो न च द्रोणो नाश्वत्थामा न संजयः ॥ (६।२)

na ca bhīṣmo na ca droṇo nāśvatthāmā na saṃjayaḥ ||

7.1७.१

न सोमदत्तो न शल्यो न कृपो युद्धम् इच्छति । (७।१)

na somadatto na śalyo na kṛpo yuddham icchati |

7.2७.२

सत्यव्रतः पुरुमित्रो जयो भूरिश्रवास्तथा ॥ (७।२)

satyavrataḥ purumitro jayo bhūriśravāstathā ||

8.1८.१

येषु सम्प्रतितिष्ठेयुः कुरवः पीडिताः परैः । (८।१)

yeṣu sampratitiṣṭheyuḥ kuravaḥ pīḍitāḥ paraiḥ |

8.2८.२

ते युद्धं नाभिनन्दन्ति तत् तुभ्यं तात रोचताम् ॥ (८।२)

te yuddhaṃ nābhinandanti tat tubhyaṃ tāta rocatām ||

9.1९.१

न त्वं करोषि कामेन कर्णः कारयिता तव । (९।१)

na tvaṃ karoṣi kāmena karṇaḥ kārayitā tava |

9.2९.२

दुःशासनश्च पापात्मा शकुनिश्चापि सौबलः ॥ (९।२)

duḥśāsanaśca pāpātmā śakuniścāpi saubalaḥ ||

10.1१०.१

दुर्योधन उवाच । (१०।१)

duryodhana uvāca

10.2१०.२

नाहं भवति न द्रोणे नाश्वत्थाम्नि न संजये । (१०।२)

nāhaṃ bhavati na droṇe nāśvatthāmni na saṃjaye |

10.3१०.३

न विकर्णे न काम्बोजे न कृपे न च बाह्लिके ॥ (१०।३)

na vikarṇe na kāmboje na kṛpe na ca bāhlike ||

11.1११.१

सत्यव्रते पुरुमित्रे भूरिश्रवसि वा पुनः । (११।१)

satyavrate purumitre bhūriśravasi vā punaḥ |

11.2११.२

अन्येषु वा तावकेषु भारं कृत्वा समाह्वये ॥ (११।२)

anyeṣu vā tāvakeṣu bhāraṃ kṛtvā samāhvaye ||

12.1१२.१

अहं च तात कर्णश्च रणयज्ञं वितत्य वै । (१२।१)

ahaṃ ca tāta karṇaśca raṇayajñaṃ vitatya vai |

12.2१२.२

युधिष्ठिरं पशुं कृत्वा दीक्षितौ भरतर्षभ ॥ (१२।२)

yudhiṣṭhiraṃ paśuṃ kṛtvā dīkṣitau bharatarṣabha ||

13.1१३.१

रथो वेदी स्रुवः खड्गो गदा स्रुक् कवचं सदः । (१३।१)

ratho vedī sruvaḥ khaḍgo gadā sruk kavacaṃ sadaḥ |

13.2१३.२

चातुर्होत्रं च धुर्या मे शरा दर्भा हविर् यशः ॥ (१३।२)

cāturhotraṃ ca dhuryā me śarā darbhā havir yaśaḥ ||

14.1१४.१

आत्मयज्ञेन नृपते इष्ट्वा वैवस्वतं रणे । (१४।१)

ātmayajñena nṛpate iṣṭvā vaivasvataṃ raṇe |

14.2१४.२

विजित्य स्वयम् एष्यावो हतामित्रौ श्रिया वृतौ ॥ (१४।२)

vijitya svayam eṣyāvo hatāmitrau śriyā vṛtau ||

15.1१५.१

अहं च तात कर्णश्च भ्राता दुःशासनश्च मे । (१५।१)

ahaṃ ca tāta karṇaśca bhrātā duḥśāsanaśca me |

15.2१५.२

एते वयं हनिष्यामः पाण्डवान् समरे त्रयः ॥ (१५।२)

ete vayaṃ haniṣyāmaḥ pāṇḍavān samare trayaḥ ||

16.1१६.१

अहं हि पाण्डवान् हत्वा प्रशास्ता पृथिवीम् इमाम् । (१६।१)

ahaṃ hi pāṇḍavān hatvā praśāstā pṛthivīm imām |

16.2१६.२

मां वा हत्वा पाण्डुपुत्रा भोक्तारः पृथिवीम् इमाम् ॥ (१६।२)

māṃ vā hatvā pāṇḍuputrā bhoktāraḥ pṛthivīm imām ||

17.1१७.१

त्यक्तं मे जीवितं राजन् धनं राज्यं च पार्थिव । (१७।१)

tyaktaṃ me jīvitaṃ rājan dhanaṃ rājyaṃ ca pārthiva |

17.2१७.२

न जातु पाण्डवैः सार्धं वसेयम् अहम् अच्युत ॥ (१७।२)

na jātu pāṇḍavaiḥ sārdhaṃ vaseyam aham acyuta ||

18.1१८.१

यावद्धि सूच्यास्तीक्ष्णाया विध्येद् अग्रेण मारिष । (१८।१)

yāvaddhi sūcyāstīkṣṇāyā vidhyed agreṇa māriṣa |

18.2१८.२

तावद् अप्यपरित्याज्यं भूमेर् नः पाण्डवान् प्रति ॥ (१८।२)

tāvad apyaparityājyaṃ bhūmer naḥ pāṇḍavān prati ||

19.1१९.१

धृतराष्ट्र उवाच । (१९।१)

dhṛtarāṣṭra uvāca

19.2१९.२

सर्वान् वस्तात शोचामि त्यक्तो दुर्योधनो मया । (१९।२)

sarvān vastāta śocāmi tyakto duryodhano mayā |

19.3१९.३

ये मन्दम् अनुयास्यध्वं यान्तं वैवस्वतक्षयम् ॥ (१९।३)

ye mandam anuyāsyadhvaṃ yāntaṃ vaivasvatakṣayam ||

20.1२०.१

रुरूणाम् इव यूथेषु व्याघ्राः प्रहरतां वराः । (२०।१)

rurūṇām iva yūtheṣu vyāghrāḥ praharatāṃ varāḥ |

20.2२०.२

वरान् वरान् हनिष्यन्ति समेता युधि पाण्डवाः ॥ (२०।२)

varān varān haniṣyanti sametā yudhi pāṇḍavāḥ ||

21.1२१.१

प्रतीपम् इव मे भाति युयुधानेन भारती । (२१।१)

pratīpam iva me bhāti yuyudhānena bhāratī |

21.2२१.२

व्यस्ता सीमन्तिनी त्रस्ता प्रमृष्टा दीर्घबाहुना ॥ (२१।२)

vyastā sīmantinī trastā pramṛṣṭā dīrghabāhunā ||

22.1२२.१

सम्पूर्णं पूरयन् भूयो बलं पार्थस्य माधवः । (२२।१)

sampūrṇaṃ pūrayan bhūyo balaṃ pārthasya mādhavaḥ |

22.2२२.२

शैनेयः समरे स्थाता बीजवत् प्रवपञ् शरान् ॥ (२२।२)

śaineyaḥ samare sthātā bījavat pravapañ śarān ||

23.1२३.१

सेनामुखे प्रयुद्धानां भीमसेनो भविष्यति । (२३।१)

senāmukhe prayuddhānāṃ bhīmaseno bhaviṣyati |

23.2२३.२

तं सर्वे संश्रयिष्यन्ति प्राकारम् अकुतोभयम् ॥ (२३।२)

taṃ sarve saṃśrayiṣyanti prākāram akutobhayam ||

24.1२४.१

यदा द्रक्ष्यसि भीमेन कुञ्जरान् विनिपातितान् । (२४।१)

yadā drakṣyasi bhīmena kuñjarān vinipātitān |

24.2२४.२

विशीर्णदन्तान् गिर्याभान् भिन्नकुम्भान् सशोणितान् ॥ (२४।२)

viśīrṇadantān giryābhān bhinnakumbhān saśoṇitān ||

25.1२५.१

तान् अभिप्रेक्ष्य संग्रामे विशीर्णान् इव पर्वतान् । (२५।१)

tān abhiprekṣya saṃgrāme viśīrṇān iva parvatān |

25.2२५.२

भीतो भीमस्य संस्पर्शात् स्मर्तासि वचनस्य मे ॥ (२५।२)

bhīto bhīmasya saṃsparśāt smartāsi vacanasya me ||

26.1२६.१

निर्दग्धं भीमसेनेन सैन्यं हतरथद्विपम् । (२६।१)

nirdagdhaṃ bhīmasenena sainyaṃ hatarathadvipam |

26.2२६.२

गतिम् अग्नेर् इव प्रेक्ष्य स्मर्तासि वचनस्य मे ॥ (२६।२)

gatim agner iva prekṣya smartāsi vacanasya me ||

27.1२७.१

महद् वो भयम् आगामि न चेच्छाम्यथ पाण्डवैः । (२७।१)

mahad vo bhayam āgāmi na cecchāmyatha pāṇḍavaiḥ |

27.2२७.२

गदया भीमसेनेन हताः शमम् उपैष्यथ ॥ (२७।२)

gadayā bhīmasenena hatāḥ śamam upaiṣyatha ||

28.1२८.१

महावनम् इव छिन्नं यदा द्रक्ष्यसि पातितम् । (२८।१)

mahāvanam iva chinnaṃ yadā drakṣyasi pātitam |

28.2२८.२

बलं कुरूणां संग्रामे तदा स्मर्तासि मे वचः ॥ (२८।२)

balaṃ kurūṇāṃ saṃgrāme tadā smartāsi me vacaḥ ||

29.1२९.१

वैशंपायन उवाच । (२९।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

29.2२९.२

एतावद् उक्त्वा राजा तु स सर्वान् पृथिवीपतीन् । (२९।२)

etāvad uktvā rājā tu sa sarvān pṛthivīpatīn |

29.3२९.३

अनुभाष्य महाराज पुनः पप्रच्छ संजयम् ॥ (२९।३)

anubhāṣya mahārāja punaḥ papraccha saṃjayam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 57

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit