महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 30

1865 of 1995 · 82 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

पितर ऊचुः । (१।१)

pitara ūcuḥ |

1.2१.२

अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् । (१।२)

atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam |

1.3१.३

श्रुत्वा च तत् तथा कार्यं भवता द्विजसत्तम ॥ (१।३)

śrutvā ca tat tathā kāryaṃ bhavatā dvijasattama ||

2.1२.१

अलर्को नाम राजर्षिर् अभवत् सुमहातपाः । (२।१)

alarko nāma rājarṣir abhavat sumahātapāḥ |

2.2२.२

धर्मज्ञः सत्यसंधश्च महात्मा सुमहाव्रतः ॥ (२।२)

dharmajñaḥ satyasaṃdhaśca mahātmā sumahāvrataḥ ||

3.1३.१

स सागरान्तां धनुषा विनिर्जित्य महीम् इमाम् । (३।१)

sa sāgarāntāṃ dhanuṣā vinirjitya mahīm imām |

3.2३.२

कृत्वा सुदुष्करं कर्म मनः सूक्ष्मे समादधे ॥ (३।२)

kṛtvā suduṣkaraṃ karma manaḥ sūkṣme samādadhe ||

4.1४.१

स्थितस्य वृक्षमूले ऽथ तस्य चिन्ता बभूव ह । (४।१)

sthitasya vṛkṣamūle 'tha tasya cintā babhūva ha |

4.2४.२

उत्सृज्य सुमहद् राज्यं सूक्ष्मं प्रति महामते ॥ (४।२)

utsṛjya sumahad rājyaṃ sūkṣmaṃ prati mahāmate ||

5.1५.१

अलर्क उवाच । (५।१)

alarka uvāca

5.2५.२

मनसो मे बलं जातं मनो जित्वा ध्रुवो जयः । (५।२)

manaso me balaṃ jātaṃ mano jitvā dhruvo jayaḥ |

5.3५.३

अन्यत्र बाणान् अस्यामि शत्रुभिः परिवारितः ॥ (५।३)

anyatra bāṇān asyāmi śatrubhiḥ parivāritaḥ ||

6.1६.१

यद् इदं चापलान्मूर्तेः सर्वम् एतच्चिकीर्षति । (६।१)

yad idaṃ cāpalānmūrteḥ sarvam etaccikīrṣati |

6.2६.२

मनः प्रति सुतीक्ष्णाग्रान् अहं मोक्ष्यामि सायकान् ॥ (६।२)

manaḥ prati sutīkṣṇāgrān ahaṃ mokṣyāmi sāyakān ||

7.1७.१

मन उवाच । (७।१)

mana uvāca

7.2७.२

नेमे बाणास्तरिष्यन्ति माम् अलर्क कथंचन । (७।२)

neme bāṇāstariṣyanti mām alarka kathaṃcana |

7.3७.३

तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ (७।३)

tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi ||

8.1८.१

अन्यान् बाणान् समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । (८।१)

anyān bāṇān samīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyasi |

8.2८.२

तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनम् अब्रवीत् ॥ (८।२)

tacchrutvā sa vicintyātha tato vacanam abravīt ||

9.1९.१

अलर्क उवाच । (९।१)

alarka uvāca

9.2९.२

आघ्राय सुबहून् गन्धांस्तान् एव प्रतिगृध्यति । (९।२)

āghrāya subahūn gandhāṃstān eva pratigṛdhyati |

9.3९.३

तस्माद् घ्राणं प्रति शरान् प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ (९।३)

tasmād ghrāṇaṃ prati śarān pratimokṣyāmyahaṃ śitān ||

10.1१०.१

घ्राण उवाच । (१०।१)

ghrāṇa uvāca

10.2१०.२

नेमे बाणास्तरिष्यन्ति माम् अलर्क कथंचन । (१०।२)

neme bāṇāstariṣyanti mām alarka kathaṃcana |

10.3१०.३

तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ (१०।३)

tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi ||

11.1११.१

अन्यान् बाणान् समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । (११।१)

anyān bāṇān samīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyasi |

11.2११.२

तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनम् अब्रवीत् ॥ (११।२)

tacchrutvā sa vicintyātha tato vacanam abravīt ||

12.1१२.१

अलर्क उवाच । (१२।१)

alarka uvāca

12.2१२.२

इयं स्वादून् रसान् भुक्त्वा तान् एव प्रतिगृध्यति । (१२।२)

iyaṃ svādūn rasān bhuktvā tān eva pratigṛdhyati |

12.3१२.३

तस्माज्जिह्वां प्रति शरान् प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ (१२।३)

tasmājjihvāṃ prati śarān pratimokṣyāmyahaṃ śitān ||

13.1१३.१

जिह्वोवाच । (१३।१)

jihvovāca |

13.2१३.२

नेमे बाणास्तरिष्यन्ति माम् अलर्क कथंचन । (१३।२)

neme bāṇāstariṣyanti mām alarka kathaṃcana |

13.3१३.३

तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ (१३।३)

tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi ||

14.1१४.१

अन्यान् बाणान् समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । (१४।१)

anyān bāṇān samīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyasi |

14.2१४.२

तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनम् अब्रवीत् ॥ (१४।२)

tacchrutvā sa vicintyātha tato vacanam abravīt ||

15.1१५.१

अलर्क उवाच । (१५।१)

alarka uvāca

15.2१५.२

स्पृष्ट्वा त्वग् विविधान् स्पर्शांस्तान् एव प्रतिगृध्यति । (१५।२)

spṛṣṭvā tvag vividhān sparśāṃstān eva pratigṛdhyati |

15.3१५.३

तस्मात् त्वचं पाटयिष्ये विविधैः कङ्कपत्रिभिः ॥ (१५।३)

tasmāt tvacaṃ pāṭayiṣye vividhaiḥ kaṅkapatribhiḥ ||

16.1१६.१

त्वग् उवाच । (१६।१)

tvag uvāca

16.2१६.२

नेमे बाणास्तरिष्यन्ति माम् अलर्क कथंचन । (१६।२)

neme bāṇāstariṣyanti mām alarka kathaṃcana |

16.3१६.३

तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ (१६।३)

tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi ||

17.1१७.१

अन्यान् बाणान् समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । (१७।१)

anyān bāṇān samīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyasi |

17.2१७.२

तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनम् अब्रवीत् ॥ (१७।२)

tacchrutvā sa vicintyātha tato vacanam abravīt ||

18.1१८.१

अलर्क उवाच । (१८।१)

alarka uvāca

18.2१८.२

श्रुत्वा वै विविधाञ् शब्दांस्तान् एव प्रतिगृध्यति । (१८।२)

śrutvā vai vividhāñ śabdāṃstān eva pratigṛdhyati |

18.3१८.३

तस्माच्छ्रोत्रं प्रति शरान् प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ (१८।३)

tasmācchrotraṃ prati śarān pratimokṣyāmyahaṃ śitān ||

19.1१९.१

श्रोत्र उवाच । (१९।१)

śrotra uvāca

19.2१९.२

नेमे बाणास्तरिष्यन्ति माम् अलर्क कथंचन । (१९।२)

neme bāṇāstariṣyanti mām alarka kathaṃcana |

19.3१९.३

तवैव मर्म भेत्स्यन्ति ततो हास्यसि जीवितम् ॥ (१९।३)

tavaiva marma bhetsyanti tato hāsyasi jīvitam ||

20.1२०.१

अन्यान् बाणान् समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । (२०।१)

anyān bāṇān samīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyasi |

20.2२०.२

तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनम् अब्रवीत् ॥ (२०।२)

tacchrutvā sa vicintyātha tato vacanam abravīt ||

21.1२१.१

अलर्क उवाच । (२१।१)

alarka uvāca

21.2२१.२

दृष्ट्वा वै विविधान् भावांस्तान् एव प्रतिगृध्यति । (२१।२)

dṛṣṭvā vai vividhān bhāvāṃstān eva pratigṛdhyati |

21.3२१.३

तस्माच्चक्षुः प्रति शरान् प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ (२१।३)

tasmāccakṣuḥ prati śarān pratimokṣyāmyahaṃ śitān ||

22.1२२.१

चक्षुर् उवाच । (२२।१)

cakṣur uvāca

22.2२२.२

नेमे बाणास्तरिष्यन्ति माम् अलर्क कथंचन । (२२।२)

neme bāṇāstariṣyanti mām alarka kathaṃcana |

22.3२२.३

तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ (२२।३)

tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi ||

23.1२३.१

अन्यान् बाणान् समीक्षस्व यैस्त्वं मां सूदयिष्यसि । (२३।१)

anyān bāṇān samīkṣasva yaistvaṃ māṃ sūdayiṣyasi |

23.2२३.२

तच्छ्रुत्वा स विचिन्त्याथ ततो वचनम् अब्रवीत् ॥ (२३।२)

tacchrutvā sa vicintyātha tato vacanam abravīt ||

24.1२४.१

अलर्क उवाच । (२४।१)

alarka uvāca

24.2२४.२

इयं निष्ठा बहुविधा प्रज्ञया त्वध्यवस्यति । (२४।२)

iyaṃ niṣṭhā bahuvidhā prajñayā tvadhyavasyati |

24.3२४.३

तस्माद् बुद्धिं प्रति शरान् प्रतिमोक्ष्याम्यहं शितान् ॥ (२४।३)

tasmād buddhiṃ prati śarān pratimokṣyāmyahaṃ śitān ||

25.1२५.१

बुद्धिर् उवाच । (२५।१)

buddhir uvāca

25.2२५.२

नेमे बाणास्तरिष्यन्ति माम् अलर्क कथंचन । (२५।२)

neme bāṇāstariṣyanti mām alarka kathaṃcana |

25.3२५.३

तवैव मर्म भेत्स्यन्ति भिन्नमर्मा मरिष्यसि ॥ (२५।३)

tavaiva marma bhetsyanti bhinnamarmā mariṣyasi ||

26.1२६.१

पितर ऊचुः । (२६।१)

pitara ūcuḥ |

26.2२६.२

ततो ऽलर्कस्तपो घोरम् आस्थायाथ सुदुष्करम् । (२६।२)

tato 'larkastapo ghoram āsthāyātha suduṣkaram |

26.3२६.३

नाध्यगच्छत् परं शक्त्या बाणम् एतेषु सप्तसु । (२६।३)

nādhyagacchat paraṃ śaktyā bāṇam eteṣu saptasu |

26.4२६.४

सुसमाहितचेतास्तु ततो ऽचिन्तयत प्रभुः ॥ (२६।४)

susamāhitacetāstu tato 'cintayata prabhuḥ ||

27.1२७.१

स विचिन्त्य चिरं कालम् अलर्को द्विजसत्तम । (२७।१)

sa vicintya ciraṃ kālam alarko dvijasattama |

27.2२७.२

नाध्यगच्छत् परं श्रेयो योगान्मतिमतां वरः ॥ (२७।२)

nādhyagacchat paraṃ śreyo yogānmatimatāṃ varaḥ ||

28.1२८.१

स एकाग्रं मनः कृत्वा निश्चलो योगम् आस्थितः । (२८।१)

sa ekāgraṃ manaḥ kṛtvā niścalo yogam āsthitaḥ |

28.2२८.२

इन्द्रियाणि जघानाशु बाणेनैकेन वीर्यवान् । (२८।२)

indriyāṇi jaghānāśu bāṇenaikena vīryavān |

28.3२८.३

योगेनात्मानम् आविश्य संसिद्धिं परमां ययौ ॥ (२८।३)

yogenātmānam āviśya saṃsiddhiṃ paramāṃ yayau ||

29.1२९.१

विस्मितश्चापि राजर्षिर् इमां गाथां जगाद ह । (२९।१)

vismitaścāpi rājarṣir imāṃ gāthāṃ jagāda ha |

29.2२९.२

अहो कष्टं यद् अस्माभिः पूर्वं राज्यम् अनुष्ठितम् । (२९।२)

aho kaṣṭaṃ yad asmābhiḥ pūrvaṃ rājyam anuṣṭhitam |

29.3२९.३

इति पश्चान्मया ज्ञातं योगान्नास्ति परं सुखम् ॥ (२९।३)

iti paścānmayā jñātaṃ yogānnāsti paraṃ sukham ||

30.1३०.१

इति त्वम् अपि जानीहि राम मा क्षत्रियाञ् जहि । (३०।१)

iti tvam api jānīhi rāma mā kṣatriyāñ jahi |

30.2३०.२

तपो घोरम् उपातिष्ठ ततः श्रेयो ऽभिपत्स्यसे ॥ (३०।२)

tapo ghoram upātiṣṭha tataḥ śreyo 'bhipatsyase ||

31.1३१.१

ब्राह्मण उवाच । (३१।१)

brāhmaṇa uvāca

31.2३१.२

इत्युक्तः स तपो घोरं जामदग्न्यः पितामहैः । (३१।२)

ityuktaḥ sa tapo ghoraṃ jāmadagnyaḥ pitāmahaiḥ |

31.3३१.३

आस्थितः सुमहाभागो ययौ सिद्धिं च दुर्गमाम् ॥ (३१।३)

āsthitaḥ sumahābhāgo yayau siddhiṃ ca durgamām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 30

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit