वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततो राजा पाण्डुसुतो नारदं प्रत्यभाषत । (१।२)

भगवञ् श्रोतुम् इच्छामि सुवर्णष्ठीविसंभवम् ॥ (१।३)

एवम् उक्तः स च मुनिर् धर्मराजेन नारदः । (२।१)

आचचक्षे यथा वृत्तं सुवर्णष्ठीविनं प्रति ॥ (२।२)

एवम् एतन्महाराज यथायं केशवो ऽब्रवीत् । (३।१)

कार्यस्यास्य तु यच्छेषं तत् ते वक्ष्यामि पृच्छतः ॥ (३।२)

अहं च पर्वतश्चैव स्वस्रीयो मे महामुनिः । (४।१)

वस्तुकामावभिगतौ सृञ्जयं जयतां वरम् ॥ (४।२)

तत्र सम्पूजितौ तेन विधिदृष्टेन कर्मणा । (५।१)

सर्वकामैः सुविहितौ निवसावो ऽस्य वेश्मनि ॥ (५।२)

व्यतिक्रान्तासु वर्षासु समये गमनस्य च । (६।१)

पर्वतो माम् उवाचेदं काले वचनम् अर्थवत् ॥ (६।२)

आवाम् अस्य नरेन्द्रस्य गृहे परमपूजितौ । (७।१)

उषितौ समये ब्रह्मंश्चिन्त्यताम् अत्र सांप्रतम् ॥ (७।२)

ततो ऽहम् अब्रुवं राजन् पर्वतं शुभदर्शनम् । (८।१)

सर्वम् एतत् त्वयि विभो भागिनेयोपपद्यते ॥ (८।२)

वरेण छन्द्यतां राजा लभतां यद् यद् इच्छति । (९।१)

आवयोस्तपसा सिद्धिं प्राप्नोतु यदि मन्यसे ॥ (९।२)

तत आहूय राजानं सृञ्जयं शुभदर्शनम् । (१०।१)

पर्वतो ऽनुमतं वाक्यम् उवाच मुनिपुंगवः ॥ (१०।२)

प्रीतौ स्वो नृप सत्कारैस्तव ह्यार्जवसंभृतैः । (११।१)

आवाभ्याम् अभ्यनुज्ञातो वरं नृवर चिन्तय ॥ (११।२)

देवानाम् अविहिंसायां यद् भवेन्मानुषक्षमम् । (१२।१)

तद् गृहाण महाराज पूजार्हो नौ मतो भवान् ॥ (१२।२)

सृञ्जय उवाच । (१३।१)

प्रीतौ भवन्तौ यदि मे कृतम् एतावता मम । (१३।२)

एष एव परो लाभो निर्वृत्तो मे महाफलः ॥ (१३।३)

नारद उवाच । (१४।१)

तम् एवंवादिनं भूयः पर्वतः प्रत्यभाषत । (१४।२)

वृणीष्व राजन् संकल्पो यस्ते हृदि चिरं स्थितः ॥ (१४।३)

सृञ्जय उवाच । (१५।१)

अभीप्सामि सुतं वीरं वीर्यवन्तं दृढव्रतम् । (१५।२)

आयुष्मन्तं महाभागं देवराजसमद्युतिम् ॥ (१५।३)

पर्वत उवाच । (१६।१)

भविष्यत्येष ते कामो न त्वायुष्मान् भविष्यति । (१६।२)

देवराजाभिभूत्यर्थं संकल्पो ह्येष ते हृदि ॥ (१६।३)

सुवर्णष्ठीवनाच्चैव स्वर्णष्ठीवी भविष्यति । (१७।१)

रक्ष्यश्च देवराजात् स देवराजसमद्युतिः ॥ (१७।२)

नारद उवाच । (१८।१)

तच्छ्रुत्वा सृञ्जयो वाक्यं पर्वतस्य महात्मनः । (१८।२)

प्रसादयामास तदा नैतद् एवं भवेद् इति ॥ (१८।३)

आयुष्मान्मे भवेत् पुत्रो भवतस्तपसा मुने । (१९।१)

न च तं पर्वतः किंचिद् उवाचेन्द्रव्यपेक्षया ॥ (१९।२)

तम् अहं नृपतिं दीनम् अब्रुवं पुनर् एव तु । (२०।१)

स्मर्तव्यो ऽहं महाराज दर्शयिष्यामि ते स्मृतः ॥ (२०।२)

अहं ते दयितं पुत्रं प्रेतराजवशं गतम् । (२१।१)

पुनर् दास्यामि तद् रूपं मा शुचः पृथिवीपते ॥ (२१।२)

एवम् उक्त्वा तु नृपतिं प्रयातौ स्वो यथेप्सितम् । (२२।१)

सृञ्जयश्च यथाकामं प्रविवेश स्वमन्दिरम् ॥ (२२।२)

सृञ्जयस्याथ राजर्षेः कस्मिंश्चित् कालपर्यये । (२३।१)

जज्ञे पुत्रो महावीर्यस्तेजसा प्रज्वलन्न् इव ॥ (२३।२)

ववृधे स यथाकालं सरसीव महोत्पलम् । (२४।१)

बभूव काञ्चनष्ठीवी यथार्थं नाम तस्य तत् ॥ (२४।२)

तद् अद्भुततमं लोके पप्रथे कुरुसत्तम । (२५।१)

बुबुधे तच्च देवेन्द्रो वरदानं महात्मनोः ॥ (२५।२)

ततस्त्वभिभवाद् भीतो बृहस्पतिमते स्थितः । (२६।१)

कुमारस्यान्तरप्रेक्षी बभूव बलवृत्रहा ॥ (२६।२)

चोदयामास वज्रं स दिव्यास्त्रं मूर्तिसंस्थितम् । (२७।१)

व्याघ्रो भूत्वा जहीमं त्वं राजपुत्रम् इति प्रभो ॥ (२७।२)

विवृद्धः किल वीर्येण माम् एषो ऽभिभविष्यति । (२८।१)

सृञ्जयस्य सुतो वज्र यथैनं पर्वतो ददौ ॥ (२८।२)

एवम् उक्तस्तु शक्रेण वज्रः परपुरंजयः । (२९।१)

कुमारस्यान्तरप्रेक्षी नित्यम् एवान्वपद्यत ॥ (२९।२)

सृञ्जयो ऽपि सुतं प्राप्य देवराजसमद्युतिम् । (३०।१)

हृष्टः सान्तःपुरो राजा वननित्यो ऽभवत् तदा ॥ (३०।२)

ततो भागीरथीतीरे कदाचिद् वननिर्झरे । (३१।१)

धात्रीद्वितीयो बालः स क्रीडार्थं पर्यधावत ॥ (३१।२)

पञ्चवर्षकदेशीयो बालो नागेन्द्रविक्रमः । (३२।१)

सहसोत्पतितं व्याघ्रम् आससाद महाबलः ॥ (३२।२)

तेन चैव विनिष्पिष्टो वेपमानो नृपात्मजः । (३३।१)

व्यसुः पपात मेदिन्यां ततो धात्री विचुक्रुशे ॥ (३३।२)

हत्वा तु राजपुत्रं स तत्रैवान्तरधीयत । (३४।१)

शार्दूलो देवराजस्य माययान्तर्हितस्तदा ॥ (३४।२)

धात्र्यास्तु निनदं श्रुत्वा रुदत्याः परमार्तवत् । (३५।१)

अभ्यधावत तं देशं स्वयम् एव महीपतिः ॥ (३५।२)

स ददर्श गतासुं तं शयानं पीतशोणितम् । (३६।१)

कुमारं विगतानन्दं निशाकरम् इव च्युतम् ॥ (३६।२)

स तम् उत्सङ्गम् आरोप्य परिपीडितवक्षसम् । (३७।१)

पुत्रं रुधिरसंसिक्तं पर्यदेवयद् आतुरः ॥ (३७।२)

ततस्ता मातरस्तस्य रुदन्त्यः शोककर्शिताः । (३८।१)

अभ्यधावन्त तं देशं यत्र राजा स सृञ्जयः ॥ (३८।२)

ततः स राजा सस्मार माम् अन्तर्गतमानसः । (३९।१)

तच्चाहं चिन्तितं ज्ञात्वा गतवांस्तस्य दर्शनम् ॥ (३९।२)

स मयैतानि वाक्यानि श्रावितः शोकलालसः । (४०।१)

यानि ते यदुवीरेण कथितानि महीपते ॥ (४०।२)

संजीवितश्चापि मया वासवानुमते तदा । (४१।१)

भवितव्यं तथा तच्च न तच्छक्यम् अतो ऽन्यथा ॥ (४१।२)

अत ऊर्ध्वं कुमारः स स्वर्णष्ठीवी महायशाः । (४२।१)

चित्तं प्रसादयामास पितुर् मातुश्च वीर्यवान् ॥ (४२।२)

कारयामास राज्यं स पितरि स्वर्गते विभुः । (४३।१)

वर्षाणाम् एकशतवत् सहस्रं भीमविक्रमः ॥ (४३।२)

तत इष्ट्वा महायज्ञैर् बहुभिर् भूरिदक्षिणैः । (४४।१)

तर्पयामास देवांश्च पितॄंश्चैव महाद्युतिः ॥ (४४।२)

उत्पाद्य च बहून् पुत्रान् कुलसंतानकारिणः । (४५।१)

कालेन महता राजन् कालधर्मम् उपेयिवान् ॥ (४५।२)

स त्वं राजेन्द्र संजातं शोकम् एतन्निवर्तय । (४६।१)

यथा त्वां केशवः प्राह व्यासश्च सुमहातपाः ॥ (४६।२)

पितृपैतामहं राज्यम् आस्थाय दुरम् उद्वह । (४७।१)

इष्ट्वा पुण्यैर् महायज्ञैर् इष्टांल् लोकान् अवाप्स्यसि ॥ (४७।२)