महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 90

90 of 1995 · 57 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

जनमेजय उवाच । (१।१)

janamejaya uvāca

1.2१.२

श्रुतस्त्वत्तो मया विप्र पूर्वेषां संभवो महान् । (१।२)

śrutastvatto mayā vipra pūrveṣāṃ saṃbhavo mahān |

1.3१.३

उदाराश्चापि वंशे ऽस्मिन् राजानो मे परिश्रुताः ॥ (१।३)

udārāścāpi vaṃśe 'smin rājāno me pariśrutāḥ ||

2.1२.१

किं तु लघ्वर्थसंयुक्तं प्रियाख्यानं न माम् अति । (२।१)

kiṃ tu laghvarthasaṃyuktaṃ priyākhyānaṃ na mām ati |

2.2२.२

प्रीणात्यतो भवान् भूयो विस्तरेण ब्रवीतु मे ॥ (२।२)

prīṇātyato bhavān bhūyo vistareṇa bravītu me ||

3.1३.१

एताम् एव कथां दिव्याम् आ प्रजापतितो मनोः । (३।१)

etām eva kathāṃ divyām ā prajāpatito manoḥ |

3.2३.२

तेषाम् आजननं पुण्यं कस्य न प्रीतिम् आवहेत् ॥ (३।२)

teṣām ājananaṃ puṇyaṃ kasya na prītim āvahet ||

4.1४.१

सद्धर्मगुणमाहात्म्यैर् अभिवर्धितम् उत्तमम् । (४।१)

saddharmaguṇamāhātmyair abhivardhitam uttamam |

4.2४.२

विष्टभ्य लोकांस्त्रीन् एषां यशः स्फीतम् अवस्थितम् ॥ (४।२)

viṣṭabhya lokāṃstrīn eṣāṃ yaśaḥ sphītam avasthitam ||

5.1५.१

गुणप्रभाववीर्यौजःसत्त्वोत्साहवताम् अहम् । (५।१)

guṇaprabhāvavīryaujaḥsattvotsāhavatām aham |

5.2५.२

न तृप्यामि कथां शृण्वन्न् अमृतास्वादसंमिताम् ॥ (५।२)

na tṛpyāmi kathāṃ śṛṇvann amṛtāsvādasaṃmitām ||

6.1६.१

वैशंपायन उवाच । (६।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

6.2६.२

शृणु राजन् पुरा सम्यङ् मया द्वैपायनाच्छ्रुतम् । (६।२)

śṛṇu rājan purā samyaṅ mayā dvaipāyanācchrutam |

6.3६.३

प्रोच्यमानम् इदं कृत्स्नं स्ववंशजननं शुभम् ॥ (६।३)

procyamānam idaṃ kṛtsnaṃ svavaṃśajananaṃ śubham ||

7.1७.१

दक्षस्यादितिः । (७।१)

dakṣasyāditiḥ |

7.2७.२

अदितेर् विवस्वान् । (७।२)

aditer vivasvān |

7.3७.३

विवस्वतो मनुः । (७।३)

vivasvato manuḥ |

7.4७.४

मनोर् इला । (७।४)

manor ilā |

7.5७.५

इलायाः पुरूरवाः । (७।५)

ilāyāḥ purūravāḥ |

7.6७.६

पुरूरवस आयुः । (७।६)

purūravasa āyuḥ |

7.7७.७

आयुषो नहुषः । (७।७)

āyuṣo nahuṣaḥ |

7.8७.८

नहुषस्य ययातिः । (७।८)

nahuṣasya yayātiḥ |

7.9७.९

ययातेर् द्वे भार्ये बभूवतुः । (७।९)

yayāter dve bhārye babhūvatuḥ |

7.10७.१०

उशनसो दुहिता देवयानी वृषपर्वणश्च दुहिता शर्मिष्ठा नाम । (७।१०)

uśanaso duhitā devayānī vṛṣaparvaṇaśca duhitā śarmiṣṭhā nāma |

7.11७.११

अत्रानुवंशो भवति ॥ (७।११)

atrānuvaṃśo bhavati ||

8.1८.१

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत । (८।१)

yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata |

8.2८.२

द्रुह्युं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ॥ (८।२)

druhyuṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī ||

9.1९.१

तत्र यदोर् यादवाः । (९।१)

tatra yador yādavāḥ |

9.2९.२

पूरोः पौरवाः ॥ (९।२)

pūroḥ pauravāḥ ||

10.1१०.१

पूरोर् भार्या कौसल्या नाम । (१०।१)

pūror bhāryā kausalyā nāma |

10.2१०.२

तस्याम् अस्य जज्ञे जनमेजयो नाम । (१०।२)

tasyām asya jajñe janamejayo nāma |

10.3१०.३

यस्त्रीन् अश्वमेधान् आजहार । (१०।३)

yastrīn aśvamedhān ājahāra |

10.4१०.४

विश्वजिता चेष्ट्वा वनं प्रविवेश ॥ (१०।४)

viśvajitā ceṣṭvā vanaṃ praviveśa ||

11.1११.१

जनमेजयः खल्वनन्तां नामोपयेमे माधवीम् । (११।१)

janamejayaḥ khalvanantāṃ nāmopayeme mādhavīm |

11.2११.२

तस्याम् अस्य जज्ञे प्राचिन्वान् । (११।२)

tasyām asya jajñe prācinvān |

11.3११.३

यः प्राचीं दिशं जिगाय यावत् सूर्योदयात् । (११।३)

yaḥ prācīṃ diśaṃ jigāya yāvat sūryodayāt |

11.4११.४

ततस्तस्य प्राचिन्वत्वम् ॥ (११।४)

tatastasya prācinvatvam ||

12.1१२.१

प्राचिन्वान् खल्वश्मकीम् उपयेमे । (१२।१)

prācinvān khalvaśmakīm upayeme |

12.2१२.२

तस्याम् अस्य जज्ञे संयातिः ॥ (१२।२)

tasyām asya jajñe saṃyātiḥ ||

13.1१३.१

संयातिः खलु दृषद्वतो दुहितरं वराङ्गीं नामोपयेमे । (१३।१)

saṃyātiḥ khalu dṛṣadvato duhitaraṃ varāṅgīṃ nāmopayeme |

13.2१३.२

तस्याम् अस्य जज्ञे अहंपातिः ॥ (१३।२)

tasyām asya jajñe ahaṃpātiḥ ||

14.1१४.१

अहंपातिस्तु खलु कृतवीर्यदुहितरम् उपयेमे भानुमतीं नाम । (१४।१)

ahaṃpātistu khalu kṛtavīryaduhitaram upayeme bhānumatīṃ nāma |

14.2१४.२

तस्याम् अस्य जज्ञे सार्वभौमः ॥ (१४।२)

tasyām asya jajñe sārvabhaumaḥ ||

15.1१५.१

सार्वभौमः खलु जित्वाजहार कैकेयीं सुनन्दां नाम । (१५।१)

sārvabhaumaḥ khalu jitvājahāra kaikeyīṃ sunandāṃ nāma |

15.2१५.२

तस्याम् अस्य जज्ञे जयत्सेनः ॥ (१५।२)

tasyām asya jajñe jayatsenaḥ ||

16.1१६.१

जयत्सेनः खलु वैदर्भीम् उपयेमे सुषुवां नाम । (१६।१)

jayatsenaḥ khalu vaidarbhīm upayeme suṣuvāṃ nāma |

16.2१६.२

तस्याम् अस्य जज्ञे अराचीनः ॥ (१६।२)

tasyām asya jajñe arācīnaḥ ||

17.1१७.१

अराचीनो ऽपि वैदर्भीम् एवापराम् उपयेमे मर्यादां नाम । (१७।१)

arācīno 'pi vaidarbhīm evāparām upayeme maryādāṃ nāma |

17.2१७.२

तस्याम् अस्य जज्ञे महाभौमः ॥ (१७।२)

tasyām asya jajñe mahābhaumaḥ ||

18.1१८.१

महाभौमः खलु प्रासेनजितीम् उपयेमे सुयज्ञां नाम । (१८।१)

mahābhaumaḥ khalu prāsenajitīm upayeme suyajñāṃ nāma |

18.2१८.२

तस्याम् अस्य जज्ञे अयुतनायी । (१८।२)

tasyām asya jajñe ayutanāyī |

18.3१८.३

यः पुरुषमेधानाम् अयुतम् आनयत् । (१८।३)

yaḥ puruṣamedhānām ayutam ānayat |

18.4१८.४

तद् अस्यायुतनायित्वम् ॥ (१८।४)

tad asyāyutanāyitvam ||

19.1१९.१

अयुतनायी खलु पृथुश्रवसो दुहितरम् उपयेमे भासां नाम । (१९।१)

ayutanāyī khalu pṛthuśravaso duhitaram upayeme bhāsāṃ nāma |

19.2१९.२

तस्याम् अस्य जज्ञे अक्रोधनः ॥ (१९।२)

tasyām asya jajñe akrodhanaḥ ||

20.1२०.१

अक्रोधनः खलु कालिङ्गीं करण्डुं नामोपयेमे । (२०।१)

akrodhanaḥ khalu kāliṅgīṃ karaṇḍuṃ nāmopayeme |

20.2२०.२

तस्याम् अस्य जज्ञे देवातिथिः ॥ (२०।२)

tasyām asya jajñe devātithiḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 90

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit