MBh, 4, 48
Select a line for its word-by-word analysis.
ददृशुस्ते ध्वजाग्रं वै शुश्रुवुश्च रथस्वनम् । (२।१)
dadṛśuste dhvajāgraṃ vai śuśruvuśca rathasvanam |
ततस्तत् सर्वम् आलोक्य द्रोणो वचनम् अब्रवीत् । (३।१)
tatastat sarvam ālokya droṇo vacanam abravīt |
महारथम् अनुप्राप्तं दृष्ट्वा गाण्डीवधन्विनम् ॥ (३।२)
mahāratham anuprāptaṃ dṛṣṭvā gāṇḍīvadhanvinam ||
एतद् ध्वजाग्रं पार्थस्य दूरतः संप्रकाशते । (४।१)
etad dhvajāgraṃ pārthasya dūrataḥ saṃprakāśate |
उत्कर्षति धनुःश्रेष्ठं गाण्डीवम् अशनिस्वनम् ॥ (५।२)
utkarṣati dhanuḥśreṣṭhaṃ gāṇḍīvam aśanisvanam ||
इमौ हि बाणौ सहितौ पादयोर् मे व्यवस्थितौ । (६।१)
imau hi bāṇau sahitau pādayor me vyavasthitau |
अपरौ चाप्यतिक्रान्तौ कर्णौ संस्पृश्य मे शरौ ॥ (६।२)
aparau cāpyatikrāntau karṇau saṃspṛśya me śarau ||
यावत् समीक्षे सैन्ये ऽस्मिन् क्वासौ कुरुकुलाधमः ॥ (८।३)
yāvat samīkṣe sainye 'smin kvāsau kurukulādhamaḥ ||
सर्वान् अन्यान् अनादृत्य दृष्ट्वा तम् अतिमानिनम् । (९।१)
sarvān anyān anādṛtya dṛṣṭvā tam atimāninam |
एष व्यवस्थितो द्रोणो द्रौणिश्च तदनन्तरम् । (१०।१)
eṣa vyavasthito droṇo drauṇiśca tadanantaram |
भीष्मः कृपश्च कर्णश्च महेष्वासा व्यवस्थिताः ॥ (१०।२)
bhīṣmaḥ kṛpaśca karṇaśca maheṣvāsā vyavasthitāḥ ||
राजानं नात्र पश्यामि गाः समादाय गच्छति । (११।१)
rājānaṃ nātra paśyāmi gāḥ samādāya gacchati |
दक्षिणं मार्गम् आस्थाय शङ्के जीवपरायणः ॥ (११।२)
dakṣiṇaṃ mārgam āsthāya śaṅke jīvaparāyaṇaḥ ||
उत्सृज्यैतद् रथानीकं गच्छ यत्र सुयोधनः । (१२।१)
utsṛjyaitad rathānīkaṃ gaccha yatra suyodhanaḥ |
तत्रैव योत्स्ये वैराटे नास्ति युद्धं निरामिषम् । (१२।२)
tatraiva yotsye vairāṭe nāsti yuddhaṃ nirāmiṣam |
तं जित्वा विनिवर्तिष्ये गाः समादाय वै पुनः ॥ (१२।३)
taṃ jitvā vinivartiṣye gāḥ samādāya vai punaḥ ||
एवम् उक्तः स वैराटिर् हयान् संयम्य यत्नतः । (१३।२)
evam uktaḥ sa vairāṭir hayān saṃyamya yatnataḥ |
नियम्य च ततो रश्मीन् यत्र ते कुरुपुंगवाः । (१३।३)
niyamya ca tato raśmīn yatra te kurupuṃgavāḥ |
अभिप्रायं विदित्वास्य द्रोणो वचनम् अब्रवीत् ॥ (१४।२)
abhiprāyaṃ viditvāsya droṇo vacanam abravīt ||
नैषो ऽन्तरेण राजानं बीभत्सुः स्थातुम् इच्छति । (१५।१)
naiṣo 'ntareṇa rājānaṃ bībhatsuḥ sthātum icchati |
तस्य पार्ष्णिं ग्रहीष्यामो जवेनाभिप्रयास्यतः ॥ (१५।२)
tasya pārṣṇiṃ grahīṣyāmo javenābhiprayāsyataḥ ||
न ह्येनम् अभिसंक्रुद्धम् एको युध्येत संयुगे । (१६।१)
na hyenam abhisaṃkruddham eko yudhyeta saṃyuge |
अन्यो देवात् सहस्राक्षात् कृष्णाद् वा देवकीसुतात् ॥ (१६।२)
anyo devāt sahasrākṣāt kṛṣṇād vā devakīsutāt ||
किं नो गावः करिष्यन्ति धनं वा विपुलं तथा । (१७।१)
kiṃ no gāvaḥ kariṣyanti dhanaṃ vā vipulaṃ tathā |
दुर्योधनः पार्थजले पुरा नौर् इव मज्जति ॥ (१७।२)
duryodhanaḥ pārthajale purā naur iva majjati ||
तथैव गत्वा बीभत्सुर् नाम विश्राव्य चात्मनः । (१८।१)
tathaiva gatvā bībhatsur nāma viśrāvya cātmanaḥ |
शलभैर् इव तां सेनां शरैः शीघ्रम् अवाकिरत् ॥ (१८।२)
śalabhair iva tāṃ senāṃ śaraiḥ śīghram avākirat ||
कीर्यमाणाः शरौघैस्तु योधास्ते पार्थचोदितैः । (१९।१)
kīryamāṇāḥ śaraughaistu yodhāste pārthacoditaiḥ |
नापश्यन्नावृतां भूमिम् अन्तरिक्षं च पत्रिभिः ॥ (१९।२)
nāpaśyannāvṛtāṃ bhūmim antarikṣaṃ ca patribhiḥ ||
तेषां नात्मनिनो युद्धे नापयाने ऽभवन्मतिः । (२०।१)
teṣāṃ nātmanino yuddhe nāpayāne 'bhavanmatiḥ |
शीघ्रत्वम् एव पार्थस्य पूजयन्ति स्म चेतसा ॥ (२०।२)
śīghratvam eva pārthasya pūjayanti sma cetasā ||
ततः शङ्खं प्रदध्मौ स द्विषतां लोमहर्षणम् । (२१।१)
tataḥ śaṅkhaṃ pradadhmau sa dviṣatāṃ lomaharṣaṇam |
विस्फार्य च धनुःश्रेष्ठं ध्वजे भूतान्यचोदयत् ॥ (२१।२)
visphārya ca dhanuḥśreṣṭhaṃ dhvaje bhūtānyacodayat ||
अमानुषाणां तेषां च भूतानां ध्वजवासिनाम् ॥ (२२।२)
amānuṣāṇāṃ teṣāṃ ca bhūtānāṃ dhvajavāsinām ||
ऊर्ध्वं पुच्छान् विधुन्वाना रेभमाणाः समन्ततः । (२३।१)
ūrdhvaṃ pucchān vidhunvānā rebhamāṇāḥ samantataḥ |
गावः प्रतिन्यवर्तन्त दिशम् आस्थाय दक्षिणाम् ॥ (२३।२)
gāvaḥ pratinyavartanta diśam āsthāya dakṣiṇām ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.