महाभारतMahābhārata

MBh, 4, 48

645 of 1995 · 51 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

तथा व्यूढेष्वनीकेषु कौरवेयैर् महारथैः । (१।२)

tathā vyūḍheṣvanīkeṣu kauraveyair mahārathaiḥ |

1.3१.३

उपायाद् अर्जुनस्तूर्णं रथघोषेण नादयन् ॥ (१।३)

upāyād arjunastūrṇaṃ rathaghoṣeṇa nādayan ||

2.1२.१

ददृशुस्ते ध्वजाग्रं वै शुश्रुवुश्च रथस्वनम् । (२।१)

dadṛśuste dhvajāgraṃ vai śuśruvuśca rathasvanam |

2.2२.२

दोधूयमानस्य भृशं गाण्डीवस्य च निस्वनम् ॥ (२।२)

dodhūyamānasya bhṛśaṃ gāṇḍīvasya ca nisvanam ||

3.1३.१

ततस्तत् सर्वम् आलोक्य द्रोणो वचनम् अब्रवीत् । (३।१)

tatastat sarvam ālokya droṇo vacanam abravīt |

3.2३.२

महारथम् अनुप्राप्तं दृष्ट्वा गाण्डीवधन्विनम् ॥ (३।२)

mahāratham anuprāptaṃ dṛṣṭvā gāṇḍīvadhanvinam ||

4.1४.१

एतद् ध्वजाग्रं पार्थस्य दूरतः संप्रकाशते । (४।१)

etad dhvajāgraṃ pārthasya dūrataḥ saṃprakāśate |

4.2४.२

एष घोषः सजलदो रोरवीति च वानरः ॥ (४।२)

eṣa ghoṣaḥ sajalado roravīti ca vānaraḥ ||

5.1५.१

एष तिष्ठन् रथश्रेष्ठो रथे रथवरप्रणुत् । (५।१)

eṣa tiṣṭhan rathaśreṣṭho rathe rathavarapraṇut |

5.2५.२

उत्कर्षति धनुःश्रेष्ठं गाण्डीवम् अशनिस्वनम् ॥ (५।२)

utkarṣati dhanuḥśreṣṭhaṃ gāṇḍīvam aśanisvanam ||

6.1६.१

इमौ हि बाणौ सहितौ पादयोर् मे व्यवस्थितौ । (६।१)

imau hi bāṇau sahitau pādayor me vyavasthitau |

6.2६.२

अपरौ चाप्यतिक्रान्तौ कर्णौ संस्पृश्य मे शरौ ॥ (६।२)

aparau cāpyatikrāntau karṇau saṃspṛśya me śarau ||

7.1७.१

निरुष्य हि वने वासं कृत्वा कर्मातिमानुषम् । (७।१)

niruṣya hi vane vāsaṃ kṛtvā karmātimānuṣam |

7.2७.२

अभिवादयते पार्थः श्रोत्रे च परिपृच्छति ॥ (७।२)

abhivādayate pārthaḥ śrotre ca paripṛcchati ||

8.1८.१

अर्जुन उवाच । (८।१)

arjuna uvāca

8.2८.२

इषुपाते च सेनाया हयान् संयच्छ सारथे । (८।२)

iṣupāte ca senāyā hayān saṃyaccha sārathe |

8.3८.३

यावत् समीक्षे सैन्ये ऽस्मिन् क्वासौ कुरुकुलाधमः ॥ (८।३)

yāvat samīkṣe sainye 'smin kvāsau kurukulādhamaḥ ||

9.1९.१

सर्वान् अन्यान् अनादृत्य दृष्ट्वा तम् अतिमानिनम् । (९।१)

sarvān anyān anādṛtya dṛṣṭvā tam atimāninam |

9.2९.२

तस्य मूर्ध्नि पतिष्यामि तत एते पराजिताः ॥ (९।२)

tasya mūrdhni patiṣyāmi tata ete parājitāḥ ||

10.1१०.१

एष व्यवस्थितो द्रोणो द्रौणिश्च तदनन्तरम् । (१०।१)

eṣa vyavasthito droṇo drauṇiśca tadanantaram |

10.2१०.२

भीष्मः कृपश्च कर्णश्च महेष्वासा व्यवस्थिताः ॥ (१०।२)

bhīṣmaḥ kṛpaśca karṇaśca maheṣvāsā vyavasthitāḥ ||

11.1११.१

राजानं नात्र पश्यामि गाः समादाय गच्छति । (११।१)

rājānaṃ nātra paśyāmi gāḥ samādāya gacchati |

11.2११.२

दक्षिणं मार्गम् आस्थाय शङ्के जीवपरायणः ॥ (११।२)

dakṣiṇaṃ mārgam āsthāya śaṅke jīvaparāyaṇaḥ ||

12.1१२.१

उत्सृज्यैतद् रथानीकं गच्छ यत्र सुयोधनः । (१२।१)

utsṛjyaitad rathānīkaṃ gaccha yatra suyodhanaḥ |

12.2१२.२

तत्रैव योत्स्ये वैराटे नास्ति युद्धं निरामिषम् । (१२।२)

tatraiva yotsye vairāṭe nāsti yuddhaṃ nirāmiṣam |

12.3१२.३

तं जित्वा विनिवर्तिष्ये गाः समादाय वै पुनः ॥ (१२।३)

taṃ jitvā vinivartiṣye gāḥ samādāya vai punaḥ ||

13.1१३.१

वैशंपायन उवाच । (१३।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

13.2१३.२

एवम् उक्तः स वैराटिर् हयान् संयम्य यत्नतः । (१३।२)

evam uktaḥ sa vairāṭir hayān saṃyamya yatnataḥ |

13.3१३.३

नियम्य च ततो रश्मीन् यत्र ते कुरुपुंगवाः । (१३।३)

niyamya ca tato raśmīn yatra te kurupuṃgavāḥ |

13.4१३.४

अचोदयत् ततो वाहान् यतो दुर्योधनस्ततः ॥ (१३।४)

acodayat tato vāhān yato duryodhanastataḥ ||

14.1१४.१

उत्सृज्य रथवंशं तु प्रयाते श्वेतवाहने । (१४।१)

utsṛjya rathavaṃśaṃ tu prayāte śvetavāhane |

14.2१४.२

अभिप्रायं विदित्वास्य द्रोणो वचनम् अब्रवीत् ॥ (१४।२)

abhiprāyaṃ viditvāsya droṇo vacanam abravīt ||

15.1१५.१

नैषो ऽन्तरेण राजानं बीभत्सुः स्थातुम् इच्छति । (१५।१)

naiṣo 'ntareṇa rājānaṃ bībhatsuḥ sthātum icchati |

15.2१५.२

तस्य पार्ष्णिं ग्रहीष्यामो जवेनाभिप्रयास्यतः ॥ (१५।२)

tasya pārṣṇiṃ grahīṣyāmo javenābhiprayāsyataḥ ||

16.1१६.१

न ह्येनम् अभिसंक्रुद्धम् एको युध्येत संयुगे । (१६।१)

na hyenam abhisaṃkruddham eko yudhyeta saṃyuge |

16.2१६.२

अन्यो देवात् सहस्राक्षात् कृष्णाद् वा देवकीसुतात् ॥ (१६।२)

anyo devāt sahasrākṣāt kṛṣṇād vā devakīsutāt ||

17.1१७.१

किं नो गावः करिष्यन्ति धनं वा विपुलं तथा । (१७।१)

kiṃ no gāvaḥ kariṣyanti dhanaṃ vā vipulaṃ tathā |

17.2१७.२

दुर्योधनः पार्थजले पुरा नौर् इव मज्जति ॥ (१७।२)

duryodhanaḥ pārthajale purā naur iva majjati ||

18.1१८.१

तथैव गत्वा बीभत्सुर् नाम विश्राव्य चात्मनः । (१८।१)

tathaiva gatvā bībhatsur nāma viśrāvya cātmanaḥ |

18.2१८.२

शलभैर् इव तां सेनां शरैः शीघ्रम् अवाकिरत् ॥ (१८।२)

śalabhair iva tāṃ senāṃ śaraiḥ śīghram avākirat ||

19.1१९.१

कीर्यमाणाः शरौघैस्तु योधास्ते पार्थचोदितैः । (१९।१)

kīryamāṇāḥ śaraughaistu yodhāste pārthacoditaiḥ |

19.2१९.२

नापश्यन्नावृतां भूमिम् अन्तरिक्षं च पत्रिभिः ॥ (१९।२)

nāpaśyannāvṛtāṃ bhūmim antarikṣaṃ ca patribhiḥ ||

20.1२०.१

तेषां नात्मनिनो युद्धे नापयाने ऽभवन्मतिः । (२०।१)

teṣāṃ nātmanino yuddhe nāpayāne 'bhavanmatiḥ |

20.2२०.२

शीघ्रत्वम् एव पार्थस्य पूजयन्ति स्म चेतसा ॥ (२०।२)

śīghratvam eva pārthasya pūjayanti sma cetasā ||

21.1२१.१

ततः शङ्खं प्रदध्मौ स द्विषतां लोमहर्षणम् । (२१।१)

tataḥ śaṅkhaṃ pradadhmau sa dviṣatāṃ lomaharṣaṇam |

21.2२१.२

विस्फार्य च धनुःश्रेष्ठं ध्वजे भूतान्यचोदयत् ॥ (२१।२)

visphārya ca dhanuḥśreṣṭhaṃ dhvaje bhūtānyacodayat ||

22.1२२.१

तस्य शङ्खस्य शब्देन रथनेमिस्वनेन च । (२२।१)

tasya śaṅkhasya śabdena rathanemisvanena ca |

22.2२२.२

अमानुषाणां तेषां च भूतानां ध्वजवासिनाम् ॥ (२२।२)

amānuṣāṇāṃ teṣāṃ ca bhūtānāṃ dhvajavāsinām ||

23.1२३.१

ऊर्ध्वं पुच्छान् विधुन्वाना रेभमाणाः समन्ततः । (२३।१)

ūrdhvaṃ pucchān vidhunvānā rebhamāṇāḥ samantataḥ |

23.2२३.२

गावः प्रतिन्यवर्तन्त दिशम् आस्थाय दक्षिणाम् ॥ (२३।२)

gāvaḥ pratinyavartanta diśam āsthāya dakṣiṇām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 4, 48

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit