विदुरोवाच । (१।१)

अथैतस्याम् अवस्थायां पौरुषं हातुम् इच्छसि । (१।२)

निहीनसेवितं मार्गं गमिष्यस्यचिराद् इव ॥ (१।३)

यो हि तेजो यथाशक्ति न दर्शयति विक्रमात् । (२।१)

क्षत्रियो जीविताकाङ्क्षी स्तेन इत्येव तं विदुः ॥ (२।२)

अर्थवन्त्युपपन्नानि वाक्यानि गुणवन्ति च । (३।१)

नैव सम्प्राप्नुवन्ति त्वां मुमूर्षुम् इव भेषजम् ॥ (३।२)

सन्ति वै सिन्धुराजस्य संतुष्टा बहवो जनाः । (४।१)

दौर्बल्याद् आसते मूढा व्यसनौघप्रतीक्षिणः ॥ (४।२)

सहायोपचयं कृत्वा व्यवसाय ततस्ततः । (५।१)

अनुदुष्येयुर् अपरे पश्यन्तस्तव पौरुषम् ॥ (५।२)

तैः कृत्वा सह संघातं गिरिदुर्गालयांश्चर । (६।१)

काले व्यसनम् आकाङ्क्षन्नैवायम् अजरामरः ॥ (६।२)

संजयो नामतश्च त्वं न च पश्यामि तत् त्वयि । (७।१)

अन्वर्थनामा भव मे पुत्र मा व्यर्थनामकः ॥ (७।२)

सम्यग्दृष्टिर् महाप्राज्ञो बालं त्वां ब्राह्मणो ऽब्रवीत् । (८।१)

अयं प्राप्य महत् कृच्छ्रं पुनर् वृद्धिं गमिष्यति ॥ (८।२)

तस्य स्मरन्ती वचनम् आशंसे विजयं तव । (९।१)

तस्मात् तात ब्रवीमि त्वां वक्ष्यामि च पुनः पुनः ॥ (९।२)

यस्य ह्यर्थाभिनिर्वृत्तौ भवन्त्याप्यायिताः परे । (१०।१)

तस्यार्थसिद्धिर् नियता नयेष्वर्थानुसारिणः ॥ (१०।२)

समृद्धिर् असमृद्धिर् वा पूर्वेषां मम संजय । (११।१)

एवं विद्वान् युद्धमना भव मा प्रत्युपाहर ॥ (११।२)

नातः पापीयसीं कांचिद् अवस्थां शम्बरो ऽब्रवीत् । (१२।१)

यत्र नैवाद्य न प्रातर् भोजनं प्रतिदृश्यते ॥ (१२।२)

पतिपुत्रवधाद् एतत् परमं दुःखम् अब्रवीत् । (१३।१)

दारिद्र्यम् इति यत् प्रोक्तं पर्यायमरणं हि तत् ॥ (१३।२)

अहं महाकुले जाता ह्रदाद्ध्रदम् इवागता । (१४।१)

ईश्वरी सर्वकल्याणैर् भर्त्रा परमपूजिता ॥ (१४।२)

महार्हमाल्याभरणां सुमृष्टाम्बरवाससम् । (१५।१)

पुरा दृष्ट्वा सुहृद्वर्गो माम् अपश्यत् सुदुर्गताम् ॥ (१५।२)

यदा मां चैव भार्यां च द्रष्टासि भृशदुर्बले । (१६।१)

न तदा जीवितेनार्थो भविता तव संजय ॥ (१६।२)

दासकर्मकरान् भृत्यान् आचार्यर्त्विक्पुरोहितान् । (१७।१)

अवृत्त्यास्मान् प्रजहतो दृष्ट्वा किं जीवितेन ते ॥ (१७।२)

यदि कृत्यं न पश्यामि तवाद्येह यथा पुरा । (१८।१)

श्लाघनीयं यशस्यं च का शान्तिर् हृदयस्य मे ॥ (१८।२)

नेति चेद् ब्राह्मणान् ब्रूयां दीर्यते हृदयं मम । (१९।१)

न ह्यहं न च मे भर्ता नेति ब्राह्मणम् उक्तवान् ॥ (१९।२)

वयम् आश्रयणीयाः स्म नाश्रितारः परस्य च । (२०।१)

सान्यान् आश्रित्य जीवन्ती परित्यक्ष्यामि जीवितम् ॥ (२०।२)

अपारे भव नः पारम् अप्लवे भव नः प्लवः । (२१।१)

कुरुष्व स्थानम् अस्थाने मृतान् संजीवयस्व नः ॥ (२१।२)

सर्वे ते शत्रवः सह्या न चेज्जीवितुम् इच्छसि । (२२।१)

अथ चेद् ईदृशीं वृत्तिं क्लीबाम् अभ्युपपद्यसे ॥ (२२।२)

निर्विण्णात्मा हतमना मुञ्चैतां पापजीविकाम् । (२३।१)

एकशत्रुवधेनैव शूरो गच्छति विश्रुतिम् ॥ (२३।२)

इन्द्रो वृत्रवधेनैव महेन्द्रः समपद्यत । (२४।१)

माहेन्द्रं च ग्रहं लेभे लोकानां चेश्वरो ऽभवत् ॥ (२४।२)

नाम विश्राव्य वा संख्ये शत्रून् आहूय दंशितान् । (२५।१)

सेनाग्रं वापि विद्राव्य हत्वा वा पुरुषं वरम् ॥ (२५।२)

यदैव लभते वीरः सुयुद्धेन महद् यशः । (२६।१)

तदैव प्रव्यथन्ते ऽस्य शत्रवो विनमन्ति च ॥ (२६।२)

त्यक्त्वात्मानं रणे दक्षं शूरं कापुरुषा जनाः । (२७।१)

अवशाः पूरयन्ति स्म सर्वकामसमृद्धिभिः ॥ (२७।२)

राज्यं वाप्युग्रविभ्रंशं संशयो जीवितस्य वा । (२८।१)

प्रलब्धस्य हि शत्रोर् वै शेषं कुर्वन्ति साधवः ॥ (२८।२)

स्वर्गद्वारोपमं राज्यम् अथ वाप्यमृतोपमम् । (२९।१)

रुद्धम् एकायने मत्वा पतोल्मुक इवारिषु ॥ (२९।२)

जहि शत्रून् रणे राजन् स्वधर्मम् अनुपालय । (३०।१)

मा त्वा पश्येत् सुकृपणं शत्रुः श्रीमान् कदाचन ॥ (३०।२)

अस्मदीयैश्च शोचद्भिर् नदद्भिश्च परैर् वृतम् । (३१।१)

अपि त्वां नानुपश्येयं दीना दीनम् अवस्थितम् ॥ (३१।२)

उष्य सौवीरकन्याभिः श्लाघस्वार्थैर् यथा पुरा । (३२।१)

मा च सैन्धवकन्यानाम् अवसन्नो वशं गमः ॥ (३२।२)

युवा रूपेण सम्पन्नो विद्ययाभिजनेन च । (३३।१)

यस्त्वादृशो विकुर्वीत यशस्वी लोकविश्रुतः । (३३।२)

वोढव्ये धुर्यनडुवन् मन्ये मरणम् एव तत् ॥ (३३।३)

यदि त्वाम् अनुपश्यामि परस्य प्रियवादिनम् । (३४।१)

पृष्ठतो ऽनुव्रजन्तं वा का शान्तिर् हृदयस्य मे ॥ (३४।२)

नास्मिञ् जातु कुले जातो गच्छेद् यो ऽन्यस्य पृष्ठतः । (३५।१)

न त्वं परस्यानुधुरं तात जीवितुम् अर्हसि ॥ (३५।२)

अहं हि क्षत्रहृदयं वेद यत् परिशाश्वतम् । (३६।१)

पूर्वैः पूर्वतरैः प्रोक्तं परैः परतरैर् अपि ॥ (३६।२)

यो वै कश्चिद् इहाजातः क्षत्रियः क्षत्रधर्मवित् । (३७।१)

भयाद् वृत्तिसमीक्षो वा न नमेद् इह कस्यचित् ॥ (३७।२)

उद्यच्छेद् एव न नमेद् उद्यमो ह्येव पौरुषम् । (३८।१)

अप्यपर्वणि भज्येत न नमेद् इह कस्यचित् ॥ (३८।२)

मातङ्गो मत्त इव च परीयात् सुमहामनाः । (३९।१)

ब्राह्मणेभ्यो नमेन्नित्यं धर्मायैव च संजय ॥ (३९।२)

नियच्छन्न् इतरान् वर्णान् विनिघ्नन् सर्वदुष्कृतः । (४०।१)

ससहायो ऽसहायो वा यावज्जीवं तथा भवेत् ॥ (४०।२)