जनमेजय उवाच । (१।१)

य एते कीर्तिता ब्रह्मन् ये चान्ये नानुकीर्तिताः । (१।२)

सम्यक् ताञ्श्रोतुम् इच्छामि राज्ञश्चान्यान् सुवर्चसः ॥ (१।३)

यदर्थम् इह सम्भूता देवकल्पा महारथाः । (२।१)

भुवि तन् मे महाभाग सम्यग् आख्यातुम् अर्हसि ॥ (२।२)

वैशंपायन उवाच । (३।१)

रहस्यं खल्विदं राजन् देवानाम् इति नः श्रुतम् । (३।२)

तत् तु ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवे ॥ (३।३)

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं कृत्वा निःक्षत्रियां पुरा । (४।१)

जामदग्न्यस्तपस्तेपे महेन्द्रे पर्वतोत्तमे ॥ (४।२)

तदा निःक्षत्रिये लोके भार्गवेण कृते सति । (५।१)

ब्राह्मणान् क्षत्रिया राजन् गर्भार्थिन्यो ऽभिचक्रमुः ॥ (५।२)

ताभिः सह समापेतुर् ब्राह्मणाः संशितव्रताः । (६।१)

ऋतावृतौ नरव्याघ्र न कामान् नानृतौ तथा ॥ (६।२)

तेभ्यस्तु लेभिरे गर्भान् क्षत्रियास्ताः सहस्रशः । (७।१)

ततः सुषुविरे राजन् क्षत्रियान् वीर्यसंमतान् । (७।२)

कुमारांश्च कुमारीश्च पुनः क्षत्राभिवृद्धये ॥ (७।३)

एवं तद् ब्राह्मणैः क्षत्रं क्षत्रियासु तपस्विभिः । (८।१)

प्रनष्टम् उद्धृतं राजन् यथा प्रोक्तं स्वयंभुवा । (८।२)

सर्वेषाम् एव वर्णानां प्रनष्टानां महीपते । (८।३)

ब्राह्मणा एव कुर्वन्ति नित्यम् एव युगे युगे । (८।४)

जातम् ऋध्यत धर्मेण सुदीर्घेणायुषान्वितम् । (८।५)

क्षत्रं तदा महीपाल स्वधर्मं परिपाठनात् । (८।६)

चत्वारो ऽपि तदा वर्णा बभूवुर् ब्राह्मणोत्तराः ॥ (८।७)

अभ्यगच्छन्न् ऋतौ नारीं न कामान् नानृतौ तथा । (९।१)

तथैवान्यानि भूतानि तिर्यग्योनिगतान्यपि । (९।२)

ऋतौ दारांश्च गच्छन्ति तदा स्म भरतर्षभ ॥ (९।३)

ततो ऽवर्धन्त धर्मेण सहस्रशतजीविनः । (१०।१)

ताः प्रजाः पृथिवीपाल धर्मव्रतपरायणाः । (१०।२)

आधिभिर् व्याधिभिश्चैव विमुक्ताः सर्वशो नराः ॥ (१०।३)

अथेमां सागरापाङ्गां गां गजेन्द्रगताखिलाम् । (११।१)

अध्यतिष्ठत् पुनः क्षत्रं सशैलवनकाननाम् ॥ (११।२)

प्रशासति पुनः क्षत्रे धर्मेणेमां वसुंधराम् । (१२।१)

ब्राह्मणाद्यास्तदा वर्णा लेभिरे मुदम् उत्तमाम् ॥ (१२।२)

कामक्रोधोद्भवान् दोषान् निरस्य च नराधिपाः । (१३।१)

दण्डं दण्ड्येषु धर्मेण प्रणयन्तो ऽन्वपालयन् ॥ (१३।२)

तथा धर्मपरे क्षत्रे सहस्राक्षः शतक्रतुः । (१४।१)

स्वादु देशे च काले च ववर्षाप्याययन् प्रजाः ॥ (१४।२)

न बाल एव म्रियते तदा कश्चिन् नराधिप । (१५।१)

न च स्त्रियं प्रजानाति कश्चिद् अप्राप्तयौवनः ॥ (१५।२)

एवम् आयुष्मतीभिस्तु प्रजाभिर् भरतर्षभ । (१६।१)

इयं सागरपर्यन्ता समापूर्यत मेदिनी ॥ (१६।२)

ईजिरे च महायज्ञैः क्षत्रिया बहुदक्षिणैः । (१७।१)

साङ्गोपनिषदान् वेदान् विप्राश्चाधीयते तदा ॥ (१७।२)

न च विक्रीणते ब्रह्म ब्राह्मणाः स्म तदा नृप । (१८।१)

न च शूद्रसमाभ्याशे वेदान् उच्चारयन्त्युत ॥ (१८।२)

कारयन्तः कृषिं गोभिस्तथा वैश्याः क्षिताविह । (१९।१)

न गाम् अयुञ्जन्त धुरि कृशाङ्गाश्चाप्यजीवयन् ॥ (१९।२)

फेनपांश्च तथा वत्सान् न दुहन्ति स्म मानवाः । (२०।१)

न कूटमानैर् वणिजः पण्यं विक्रीणते तदा ॥ (२०।२)

कर्माणि च नरव्याघ्र धर्मोपेतानि मानवाः । (२१।१)

धर्मम् एवानुपश्यन्तश्चक्रुर् धर्मपरायणाः ॥ (२१।२)

स्वकर्मनिरताश्चासन् सर्वे वर्णा नराधिप । (२२।१)

धर्मम् एवानुवर्तन्ते न पश्यन्ति स्म किल्बिषम् । (२२।२)

बभूवुः कर्मसु स्वेषु सम्यक् सर्वाः प्रजाः स्थिताः । (२२।३)

एवं तदा नरव्याघ्र धर्मो न ह्रसते क्वचित् ॥ (२२।४)

काले गावः प्रसूयन्ते नार्यश्च भरतर्षभ । (२३।१)

फलन्त्यृतुषु वृक्षाश्च पुष्पाणि च फलानि च ॥ (२३।२)

एवं कृतयुगे सम्यग् वर्तमाने तदा नृप । (२४।१)

आपूर्यत मही कृत्स्ना प्राणिभिर् बहुभिर् भृशम् ॥ (२४।२)

ततः समुदिते लोके मानुषे भरतर्षभ । (२५।१)

असुरा जज्ञिरे क्षेत्रे राज्ञां मनुजपुंगव ॥ (२५।२)

आदित्यैर् हि तदा दैत्या बहुशो निर्जिता युधि । (२६।१)

ऐश्वर्याद् भ्रंशिताश्चापि संबभूवुः क्षिताविह ॥ (२६।२)

इह देवत्वम् इच्छन्तो मानुषेषु मनस्विनः । (२७।१)

जज्ञिरे भुवि भूतेषु तेषु तेष्वसुरा विभो ॥ (२७।२)

गोष्वश्वेषु च राजेन्द्र खरोष्ट्रमहिषेषु च । (२८।१)

क्रव्यादेषु च भूतेषु गजेषु च मृगेषु च ॥ (२८।२)

जातैर् इह महीपाल जायमानैश्च तैर् मही । (२९।१)

न शशाकात्मनात्मानम् इयं धारयितुं धरा ॥ (२९।२)

अथ जाता महीपालाः केचिद् बलसमन्विताः । (३०।१)

दितेः पुत्रा दनोश्चैव तस्माल्लोकाद् इह च्युताः ॥ (३०।२)

वीर्यवन्तो ऽवलिप्तास्ते नानारूपधरा महीम् । (३१।१)

इमां सागरपर्यन्तां परीयुर् अरिमर्दनाः ॥ (३१।२)

ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्याञ्शूद्रांश्चैवाप्यपीडयन् । (३२।१)

अन्यानि चैव भूतानि पीडयामासुर् ओजसा ॥ (३२।२)

त्रासयन्तो विनिघ्नन्तस्तांस्तान् भूतगणांश्च ते । (३३।१)

विचेरुः सर्वतो राजन् महीं शतसहस्रशः ॥ (३३।२)

आश्रमस्थान् महर्षींश्च धर्षयन्तस्ततस्ततः । (३४।१)

अब्रह्मण्या वीर्यमदा मत्ता मदबलेन च ॥ (३४।२)

एवं वीर्यबलोत्सिक्तैर् भूर् इयं तैर् महासुरैः । (३५।१)

पीड्यमाना महीपाल ब्रह्माणम् उपचक्रमे ॥ (३५।२)

न हीमां पवनो राजन् न नागा न नगा महीम् । (३६।१)

तदा धारयितुं शेकुर् आक्रान्तां दानवैर् बलात् ॥ (३६।२)

ततो मही महीपाल भारार्ता भयपीडिता । (३७।१)

जगाम शरणं देवं सर्वभूतपितामहम् ॥ (३७।२)

सा संवृतं महाभागैर् देवद्विजमहर्षिभिः । (३८।१)

ददर्श देवं ब्रह्माणं लोककर्तारम् अव्ययम् ॥ (३८।२)

गन्धर्वैर् अप्सरोभिश्च बन्दिकर्मसु निष्ठितैः । (३९।१)

वन्द्यमानं मुदोपेतैर् ववन्दे चैनम् एत्य सा ॥ (३९।२)

अथ विज्ञापयामास भूमिस्तं शरणार्थिनी । (४०।१)

संनिधौ लोकपालानां सर्वेषाम् एव भारत ॥ (४०।२)

तत् प्रधानात्मनस्तस्य भूमेः कृत्यं स्वयंभुवः । (४१।१)

पूर्वम् एवाभवद् राजन् विदितं परमेष्ठिनः ॥ (४१।२)

स्रष्टा हि जगतः कस्मान् न संबुध्येत भारत । (४२।१)

सुरासुराणां लोकानाम् अशेषेण मनोगतम् ॥ (४२।२)

तम् उवाच महाराज भूमिं भूमिपतिर् विभुः । (४३।१)

प्रभवः सर्वभूतानाम् ईशः शंभुः प्रजापतिः ॥ (४३।२)

यदर्थम् असि सम्प्राप्ता मत्सकाशं वसुंधरे । (४४।१)

तदर्थं संनियोक्ष्यामि सर्वान् एव दिवौकसः । (४४।२)

उत्तिष्ठ गच्छ वसुधे स्वस्थानम् इति सागमत् ॥ (४४।३)

इत्युक्त्वा स महीं देवो ब्रह्मा राजन् विसृज्य च । (४५।१)

आदिदेश तदा सर्वान् विबुधान् भूतकृत् स्वयम् ॥ (४५।२)

अस्या भूमेर् निरसितुं भारं भागैः पृथक् पृथक् । (४६।१)

अस्याम् एव प्रसूयध्वं विरोधायेति चाब्रवीत् ॥ (४६।२)

तथैव च समानीय गन्धर्वाप्सरसां गणान् । (४७।१)

उवाच भगवान् सर्वान् इदं वचनम् उत्तमम् । (४७।२)

स्वैर् अंशैः सम्प्रसूयध्वं यथेष्टं मानुषेष्विति ॥ (४७।३)

अथ शक्रादयः सर्वे श्रुत्वा सुरगुरोर् वचः । (४८।१)

तथ्यम् अर्थ्यं च पथ्यं च तस्य ते जगृहुस्तदा ॥ (४८।२)

अथ ते सर्वशो ऽंशैः स्वैर् गन्तुं भूमिं कृतक्षणाः । (४९।१)

नारायणम् अमित्रघ्नं वैकुण्ठम् उपचक्रमुः ॥ (४९।२)

यः स चक्रगदापाणिः पीतवासासितप्रभः । (५०।१)

पद्मनाभः सुरारिघ्नः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः । (५०।२)

प्रजापतिपतिर् देवः सुरनाथो महाबलः । (५०।३)

श्रीवत्साङ्को हृषीकेशः सर्वदैवतपूजितः । (५०।४)

सो ऽपि जन्म मनुष्येषु लेभे सुरवरो हरिः ॥ (५०।५)

तं भुवः शोधनायेन्द्र उवाच पुरुषोत्तमम् । (५१।१)

अंशेनावतरस्वेति तथेत्याह च तं हरिः ॥ (५१।२)