MBh, 3, 167
Select a line for its word-by-word analysis.
आच्छिद्य रथपन्थानम् उत्क्रोशन्तो महारथाः । (२।१)
ācchidya rathapanthānam utkrośanto mahārathāḥ |
आवृत्य सर्वतस् ते मां शरवर्षैर् अवाकिरन् ॥ (२।२)
āvṛtya sarvatas te māṃ śaravarṣair avākiran ||
शितशस्त्रायुधा रौद्राः कालरूपाः प्रहारिणः ॥ (५।२)
śitaśastrāyudhā raudrāḥ kālarūpāḥ prahāriṇaḥ ||
तान् अहं विविधैर् बाणैर् वेगवद्भिर् अजिह्मगैः । (६।१)
tān ahaṃ vividhair bāṇair vegavadbhir ajihmagaiḥ |
गाण्डीवमुक्तैर् अभ्यघ्नम् एकैकं दशभिर् मृधे । (६।२)
gāṇḍīvamuktair abhyaghnam ekaikaṃ daśabhir mṛdhe |
ते कृता विमुखाः सर्वे मत्प्रयुक्तैः शिलाशितैः ॥ (६।३)
te kṛtā vimukhāḥ sarve matprayuktaiḥ śilāśitaiḥ ||
ततो मातलिना तूर्णं हयास् ते सम्प्रचोदिताः । (७।१)
tato mātalinā tūrṇaṃ hayās te sampracoditāḥ |
सुसंयता मातलिना प्रामथ्नन्त दितेः सुतान् ॥ (७।३)
susaṃyatā mātalinā prāmathnanta diteḥ sutān ||
शतं शतास् ते हरयस् तस्मिन् युक्ता महारथे । (८।१)
śataṃ śatās te harayas tasmin yuktā mahārathe |
ते दिशो विदिशः सर्वाः प्रतिरुध्य प्रहारिणः । (११।१)
te diśo vidiśaḥ sarvāḥ pratirudhya prahāriṇaḥ |
निघ्नन्ति विविधैः शस्त्रैस् ततो मे व्यथितं मनः ॥ (११।२)
nighnanti vividhaiḥ śastrais tato me vyathitaṃ manaḥ ||
ततो ऽहं मातलेर् वीर्यम् अपश्यं परमाद्भुतम् । (१२।१)
tato 'haṃ mātaler vīryam apaśyaṃ paramādbhutam |
अश्वांस्तथा वेगवतो यद् अयत्नाद् अधारयत् ॥ (१२।२)
aśvāṃstathā vegavato yad ayatnād adhārayat ||
ततो ऽहं लघुभिश् चित्रैर् अस्त्रैस् तान् असुरान् रणे । (१३।१)
tato 'haṃ laghubhiś citrair astrais tān asurān raṇe |
प्रीतिमान् अभवद् वीरो मातलिः शक्रसारथिः ॥ (१४।२)
prītimān abhavad vīro mātaliḥ śakrasārathiḥ ||
अगमन् प्रक्षयं केचिन् न्यवर्तन्त तथापरे ॥ (१५।२)
agaman prakṣayaṃ kecin nyavartanta tathāpare ||
शरवर्षैर् महद्भिर् मां समन्तात् प्रत्यवारयन् ॥ (१६।२)
śaravarṣair mahadbhir māṃ samantāt pratyavārayan ||
ततो ऽहं लघुभिश्चित्रैर् ब्रह्मास्त्रपरिमन्त्रितैः । (१७।१)
tato 'haṃ laghubhiścitrair brahmāstraparimantritaiḥ |
ततः सम्पीड्यमानास् ते क्रोधाविष्टा महासुराः । (१८।१)
tataḥ sampīḍyamānās te krodhāviṣṭā mahāsurāḥ |
ततो ऽहम् अस्त्रम् आतिष्ठं परमं तिग्मतेजसम् । (१९।१)
tato 'ham astram ātiṣṭhaṃ paramaṃ tigmatejasam |
ततः खड्गांस्त्रिशूलांश्च तोमरांश्च सहस्रशः । (२०।१)
tataḥ khaḍgāṃstriśūlāṃśca tomarāṃśca sahasraśaḥ |
अस्त्रवीर्येण शतधा तैर् मुक्तान् अहम् अछिनम् ॥ (२०।२)
astravīryeṇa śatadhā tair muktān aham achinam ||
छित्त्वा प्रहरणान्येषां ततस् तान् अपि सर्वशः । (२१।१)
chittvā praharaṇānyeṣāṃ tatas tān api sarvaśaḥ |
प्रत्यविध्यम् अहं रोषाद् दशभिर् दशभिः शरैः ॥ (२१।२)
pratyavidhyam ahaṃ roṣād daśabhir daśabhiḥ śaraiḥ ||
गाण्डीवाद्धि तदा संख्ये यथा भ्रमरपङ्क्तयः । (२२।१)
gāṇḍīvāddhi tadā saṃkhye yathā bhramarapaṅktayaḥ |
निष्पतन्ति तथा बाणास् तन् मातलिर् अपूजयत् ॥ (२२।२)
niṣpatanti tathā bāṇās tan mātalir apūjayat ||
तेषाम् अपि तु बाणास् ते बहुत्वाच्छलभा इव । (२३।१)
teṣām api tu bāṇās te bahutvācchalabhā iva |
अवाकिरन् मां बलवत् तान् अहं व्यधमं शरैः ॥ (२३।२)
avākiran māṃ balavat tān ahaṃ vyadhamaṃ śaraiḥ ||
शरवर्षैर् महद्भिर् मां समन्तात् पर्यवारयन् ॥ (२४।२)
śaravarṣair mahadbhir māṃ samantāt paryavārayan ||
शरवेगान्निहत्याहम् अस्त्रैः शरविघातिभिः । (२५।१)
śaravegānnihatyāham astraiḥ śaravighātibhiḥ |
ज्वलद्भिः परमैः शीघ्रैस् तान् अविध्यं सहस्रशः ॥ (२५।२)
jvaladbhiḥ paramaiḥ śīghrais tān avidhyaṃ sahasraśaḥ ||
तेषां छिन्नानि गात्राणि विसृजन्ति स्म शोणितम् । (२६।१)
teṣāṃ chinnāni gātrāṇi visṛjanti sma śoṇitam |
प्रावृषीवातिवृष्टानि शृङ्गाणीव धराभृताम् ॥ (२६।२)
prāvṛṣīvātivṛṣṭāni śṛṅgāṇīva dharābhṛtām ||
इन्द्राशनिसमस्पर्शैर् वेगवद्भिर् अजिह्मगैः । (२७।१)
indrāśanisamasparśair vegavadbhir ajihmagaiḥ |
मद्बाणैर् वध्यमानास् ते समुद्विग्नाः स्म दानवाः ॥ (२७।२)
madbāṇair vadhyamānās te samudvignāḥ sma dānavāḥ ||
शतधा भिन्नदेहान्त्राः क्षीणप्रहरणौजसः । (२८।१)
śatadhā bhinnadehāntrāḥ kṣīṇapraharaṇaujasaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.