श्रीभगवानुवाच । (१।१)

परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् । (१।२)

यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥ (१।३)

इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः । (२।१)

सर्गे ऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥ (२।२)

मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् । (३।१)

संभवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥ (३।२)

सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः सम्भवन्ति याः । (४।१)

तासां ब्रह्म महद्योनिर् अहं बीजप्रदः पिता ॥ (४।२)

सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः । (५।१)

निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥ (५।२)

तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् । (६।१)

सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥ (६।२)

रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् । (७।१)

तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥ (७।२)

तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् । (८।१)

प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥ (८।२)

सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत । (९।१)

ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥ (९।२)

रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत । (१०।१)

रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥ (१०।२)

सर्वद्वारेषु देहे ऽस्मिन्प्रकाश उपजायते । (११।१)

ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥ (११।२)

लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा । (१२।१)

रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥ (१२।२)

अप्रकाशो ऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च । (१३।१)

तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥ (१३।२)

यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् । (१४।१)

तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ (१४।२)

रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते । (१५।१)

तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥ (१५।२)

कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् । (१६।१)

रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥ (१६।२)

सत्त्वात्संजायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च । (१७।१)

प्रमादमोहौ तमसो भवतो ऽज्ञानमेव च ॥ (१७।२)

ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः । (१८।१)

जघन्यगुणवृत्तस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥ (१८।२)

नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति । (१९।१)

गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सो ऽधिगच्छति ॥ (१९।२)

गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् । (२०।१)

जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तो ऽमृतमश्नुते ॥ (२०।२)

अर्जुन उवाच । (२१।१)

कैर्लिङ्गैस्त्रीन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो । (२१।२)

किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥ (२१।३)

श्रीभगवानुवाच । (२२।१)

प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव । (२२।२)

न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ (२२।३)

उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते । (२३।१)

गुणा वर्तन्त इत्येव यो ऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥ (२३।२)

समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः । (२४।१)

तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ (२४।२)

मानावमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः । (२५।१)

सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ (२५।२)

मां च यो ऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते । (२६।१)

स गुणान्समतीत्यैतान्ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ (२६।२)

ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहममृतस्याव्ययस्य च । (२७।१)

शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ (२७।२)