युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

यद् इदं श्राद्धधर्मेषु दीयते भरतर्षभ । (१।२)

छत्रं चोपानहौ चैव केनैतत् सम्प्रवर्तितम् । (१।३)

कथं चैतत् समुत्पन्नं किमर्थं च प्रदीयते ॥ (१।४)

न केवलं श्राद्धधर्मे पुण्यकेष्वपि दीयते । (२।१)

एतद् विस्तरतो राजञ्श्रोतुम् इच्छामि तत्त्वतः ॥ (२।२)

भीष्म उवाच । (३।१)

शृणु राजन्न् अवहितश्छत्रोपानहविस्तरम् । (३।२)

यथैतत् प्रथितं लोके येन चैतत् प्रवर्तितम् ॥ (३।३)

यथा चाक्षय्यतां प्राप्तं पुण्यतां च यथा गतम् । (४।१)

सर्वम् एतद् अशेषेण प्रवक्ष्यामि जनाधिप ॥ (४।२)

इतिहासं पुरावृत्तम् इमं शृणु नराधिप । (५।१)

जमदग्नेश्च संवादं सूर्यस्य च महात्मनः ॥ (५।२)

पुरा स भगवान् साक्षाद् धनुषाक्रीडत प्रभो । (६।१)

संधाय संधाय शरांश्चिक्षेप किल भार्गवः ॥ (६।२)

तान् क्षिप्तान् रेणुका सर्वांस्तस्येषून् दीप्ततेजसः । (७।१)

आनाय्य सा तदा तस्मै प्रादाद् असकृद् अच्युत ॥ (७।२)

अथ तेन स शब्देन ज्यातलस्य शरस्य च । (८।१)

प्रहृष्टः सम्प्रचिक्षेप सा च प्रत्याजहार तान् ॥ (८।२)

ततो मध्याह्नम् आरूढे ज्येष्ठामूले दिवाकरे । (९।१)

स सायकान् द्विजो विद्ध्वा रेणुकाम् इदम् अब्रवीत् ॥ (९।२)

गच्छानय विशालाक्षि शरान् एतान् धनुश्च्युतान् । (१०।१)

यावद् एतान् पुनः सुभ्रु क्षिपामीति जनाधिप ॥ (१०।२)

सा गच्छत्यन्तरा छायां वृक्षम् आश्रित्य भामिनी । (११।१)

तस्थौ तस्या हि संतप्तं शिरः पादौ तथैव च ॥ (११।२)

स्थिता सा तु मुहूर्तं वै भर्तुः शापभयाच्छुभा । (१२।१)

ययावानयितुं भूयः सायकान् असितेक्षणा । (१२।२)

प्रत्याजगाम च शरांस्तान् आदाय यशस्विनी ॥ (१२।३)

सा प्रस्विन्ना सुचार्वङ्गी पद्भ्यां दुःखं नियच्छती । (१३।१)

उपाजगाम भर्तारं भयाद् भर्तुः प्रवेपती ॥ (१३।२)

स ताम् ऋषिस्ततः क्रुद्धो वाक्यम् आह शुभाननाम् । (१४।१)

रेणुके किं चिरेण त्वम् आगतेति पुनः पुनः ॥ (१४।२)

रेणुकोवाच । (१५।१)

शिरस्तावत् प्रदीप्तं मे पादौ चैव तपोधन । (१५।२)

सूर्यतेजोनिरुद्धाहं वृक्षच्छायाम् उपाश्रिता ॥ (१५।३)

एतस्मात् कारणाद् ब्रह्मंश्चिरम् एतत् कृतं मया । (१६।१)

एतज्ज्ञात्वा मम विभो मा क्रुधस्त्वं तपोधन ॥ (१६।२)

जमदग्निर् उवाच । (१७।१)

अद्यैनं दीप्तकिरणं रेणुके तव दुःखदम् । (१७।२)

शरैर् निपातयिष्यामि सूर्यम् अस्त्राग्नितेजसा ॥ (१७।३)

भीष्म उवाच । (१८।१)

स विस्फार्य धनुर् दिव्यं गृहीत्वा च बहूञ्शरान् । (१८।२)

अतिष्ठत् सूर्यम् अभितो यतो याति ततोमुखः ॥ (१८।३)

अथ तं प्रहरिष्यन्तं सूर्यो ऽभ्येत्य वचो ऽब्रवीत् । (१९।१)

द्विजरूपेण कौन्तेय किं ते सूर्यो ऽपराध्यते ॥ (१९।२)

आदत्ते रश्मिभिः सूर्यो दिवि विद्वंस्ततस्ततः । (२०।१)

रसं स तं वै वर्षासु प्रवर्षति दिवाकरः ॥ (२०।२)

ततो ऽन्नं जायते विप्र मनुष्याणां सुखावहम् । (२१।१)

अन्नं प्राणा इति यथा वेदेषु परिपठ्यते ॥ (२१।२)

अथाभ्रेषु निगूढश्च रश्मिभिः परिवारितः । (२२।१)

सप्त द्वीपान् इमान् ब्रह्मन् वर्षेणाभिप्रवर्षति ॥ (२२।२)

ततस्तदौषधीनां च वीरुधां पत्रपुष्पजम् । (२३।१)

सर्वं वर्षाभिनिर्वृत्तम् अन्नं सम्भवति प्रभो ॥ (२३।२)

जातकर्माणि सर्वाणि व्रतोपनयनानि च । (२४।१)

गोदानानि विवाहाश्च तथा यज्ञसमृद्धयः ॥ (२४।२)

सत्राणि दानानि तथा संयोगा वित्तसंचयाः । (२५।१)

अन्नतः सम्प्रवर्तन्ते यथा त्वं वेत्थ भार्गव ॥ (२५।२)

रमणीयानि यावन्ति यावद् आरम्भकाणि च । (२६।१)

सर्वम् अन्नात् प्रभवति विदितं कीर्तयामि ते ॥ (२६।२)

सर्वं हि वेत्थ विप्र त्वं यद् एतत् कीर्तितं मया । (२७।१)

प्रसादये त्वा विप्रर्षे किं ते सूर्यो निपात्यते ॥ (२७।२)