दुर्योधन उवाच । (१।१)

भूय एव तु मद्रेश यत् ते वक्ष्यामि तच्छृणु । (१।२)

यथा पुरा वृत्तम् इदं युद्धे देवासुरे विभो ॥ (१।३)

यद् उक्तवान् पितुर् मह्यं मार्कण्डेयो महान् ऋषिः । (२।१)

तद् अशेषेण ब्रुवतो मम राजर्षिसत्तम । (२।२)

त्वं निबोध न चाप्य् अत्र कर्तव्या ते विचारणा ॥ (२।३)

देवानाम् असुराणां च महान् आसीत् समागमः । (३।१)

बभूव प्रथमो राजन् संग्रामस् तारकामयः । (३।२)

निर्जिताश् च तदा दैत्या दैवतैर् इति नः श्रुतम् ॥ (३।३)

निर्जितेषु च दैत्येषु तारकस्य सुतास् त्रयः । (४।१)

ताराक्षः कमलाक्षश् च विद्युन्माली च पार्थिव ॥ (४।२)

तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः । (५।१)

तपसा कर्शयामासुर् देहान् स्वाञ् शत्रुतापन ॥ (५।२)

दमेन तपसा चैव नियमेन च पार्थिव । (६।१)

तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरान् ॥ (६।२)

अवध्यत्वं च ते राजन् सर्वभूतेषु सर्वदा । (७।१)

सहिता वरयामासुः सर्वलोकपितामहम् ॥ (७।२)

तान् अब्रवीत् तदा देवो लोकानां प्रभुर् ईश्वरः । (८।१)

नास्ति सर्वामरत्वं हि निवर्तध्वम् अतो ऽसुराः । (८।२)

वरम् अन्यं वृणीध्वं वै यादृशं सम्प्ररोचते ॥ (८।३)

ततस् ते सहिता राजन् सम्प्रधार्यासकृद् बहु । (९।१)

सर्वलोकेश्वरं वाक्यं प्रणम्यैनम् अथाब्रुवन् ॥ (९।२)

अस्माकं त्वं वरं देव प्रयच्छेमं पितामह । (१०।१)

वयं पुराणि त्रीण्य् एव समास्थाय महीम् इमाम् । (१०।२)

विचरिष्याम लोके ऽस्मिंस् त्वत्प्रसादपुरस्कृताः ॥ (१०।३)

ततो वर्षसहस्रे तु समेष्यामः परस्परम् । (११।१)

एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्य् एतानि चानघ ॥ (११।२)

समागतानि चैतानि यो हन्याद् भगवंस् तदा । (१२।१)

एकेषुणा देववरः स नो मृत्युर् भविष्यति । (१२।२)

एवम् अस्त्व् इति तान् देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद् दिवम् ॥ (१२।३)

ते तु लब्धवराः प्रीताः सम्प्रधार्य परस्परम् । (१३।१)

पुरत्रयविसृष्ट्यर्थं मयं वव्रुर् महासुरम् । (१३।२)

विश्वकर्माणम् अजरं दैत्यदानवपूजितम् ॥ (१३।३)

ततो मयः स्वतपसा चक्रे धीमान् पुराणि ह । (१४।१)

त्रीणि काञ्चनम् एकं तु रौप्यं कार्ष्णायसं तथा ॥ (१४।२)

काञ्चनं दिवि तत्रासीद् अन्तरिक्षे च राजतम् । (१५।१)

आयसं चाभवद् भूमौ चक्रस्थं पृथिवीपते ॥ (१५।२)

एकैकं योजनशतं विस्तारायामसंमितम् । (१६।१)

गृहाट्टाट्टालकयुतं बृहत्प्राकारतोरणम् ॥ (१६।२)

गुणप्रसवसंबाधम् असंबाधम् अनामयम् । (१७।१)

प्रासादैर् विविधैश् चैव द्वारैश् चाप्य् उपशोभितम् ॥ (१७।२)

पुरेषु चाभवन् राजन् राजानो वै पृथक् पृथक् । (१८।१)

काञ्चनं तारकाक्षस्य चित्रम् आसीन् महात्मनः । (१८।२)

राजतं कमलाक्षस्य विद्युन्मालिन आयसम् ॥ (१८।३)

त्रयस् ते दैत्यराजानस् त्रींल् लोकान् आशु तेजसा । (१९।१)

आक्रम्य तस्थुर् वर्षाणां पूगान् नाम प्रजापतिः ॥ (१९।२)

तेषां दानवमुख्यानां प्रयुतान्य् अर्बुदानि च । (२०।१)

कोट्यश् चाप्रतिवीराणां समाजग्मुस् ततस् ततः । (२०।२)

महद् ऐश्वर्यम् इच्छन्तस् त्रिपुरं दुर्गम् आश्रिताः ॥ (२०।३)

सर्वेषां च पुनस् तेषां सर्वयोगवहो मयः । (२१।१)

तम् आश्रित्य हि ते सर्वे अवर्तन्ताकुतोभयाः ॥ (२१।२)

यो हि यं मनसा कामं दध्यौ त्रिपुरसंश्रयः । (२२।१)

तस्मै कामं मयस् तं तं विदधे मायया तदा ॥ (२२।२)

तारकाक्षसुतश् चासीद्धरिर् नाम महाबलः । (२३।१)

तपस् तेपे परमकं येनातुष्यत् पितामहः ॥ (२३।२)

स तुष्टम् अवृणोद् देवं वापी भवतु नः पुरे । (२४।१)

शस्त्रैर् विनिहता यत्र क्षिप्ताः स्युर् बलवत्तराः ॥ (२४।२)

स तु लब्ध्वा वरं वीरस् तारकाक्षसुतो हरिः । (२५।१)

ससृजे तत्र वापीं तां मृतानां जीवनीं प्रभो ॥ (२५।२)

येन रूपेण दैत्यस् तु येन वेषेण चैव ह । (२६।१)

मृतस् तस्यां परिक्षिप्तस् तादृशेनैव जज्ञिवान् ॥ (२६।२)

तां प्राप्य त्रैपुरस्थास् तु सर्वांल् लोकान् बबाधिरे । (२७।१)

महता तपसा सिद्धाः सुराणां भयवर्धनाः । (२७।२)

न तेषाम् अभवद् राजन् क्षयो युद्धे कथंचन ॥ (२७।३)

ततस् ते लोभमोहाभ्याम् अभिभूता विचेतसः । (२८।१)

निर्ह्रीकाः संस्थितिं सर्वे स्थापितां समलूलुपन् ॥ (२८।२)

विद्राव्य सगणान् देवांस् तत्र तत्र तदा तदा । (२९।१)

विचेरुः स्वेन कामेन वरदानेन दर्पिताः ॥ (२९।२)

देवारण्यानि सर्वाणि प्रियाणि च दिवौकसाम् । (३०।१)

ऋषीणाम् आश्रमान् पुण्यान् यूपाञ् जनपदांस् तथा । (३०।२)

व्यनाशयन्त मर्यादा दानवा दुष्टचारिणः ॥ (३०।३)

ते देवाः सहिताः सर्वे पितामहम् अरिंदम । (३१।१)

अभिजग्मुस् तदाख्यातुं विप्रकारं सुरेतरैः ॥ (३१।२)

ते तत्त्वं सर्वम् आख्याय शिरसाभिप्रणम्य च । (३२।१)

वधोपायम् अपृच्छन्त भगवन्तं पितामहम् ॥ (३२।२)

श्रुत्वा तद् भगवान् देवो देवान् इदम् उवाच ह । (३३।१)

असुराश् च दुरात्मानस् ते चापि विबुधद्विषः । (३३।२)

अपराध्यन्ति सततं ये युष्मान् पीडयन्त्य् उत ॥ (३३।३)

अहं हि तुल्यः सर्वेषां भूतानां नात्र संशयः । (३४।१)

अधार्मिकास् तु हन्तव्या इत्य् अहं प्रब्रवीमि वः ॥ (३४।२)

ते यूयं स्थाणुम् ईशानं जिष्णुम् अक्लिष्टकारिणम् । (३५।१)

योद्धारं वृणुतादित्याः स तान् हन्ता सुरेतरान् ॥ (३५।२)

इति तस्य वचः श्रुत्वा देवाः शक्रपुरोगमाः । (३६।१)

ब्रह्माणम् अग्रतः कृत्वा वृषाङ्कं शरणं ययुः ॥ (३६।२)

तपः परं समातस्थुर् गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम् । (३७।१)

ऋषिभिः सह धर्मज्ञा भवं सर्वात्मना गताः ॥ (३७।२)

तुष्टुवुर् वाग्भिर् अर्थ्याभिर् भयेष्व् अभयकृत्तमम् । (३८।१)

सर्वात्मानं महात्मानं येनाप्तं सर्वम् आत्मना ॥ (३८।२)

तपोविशेषैर् बहुभिर् योगं यो वेद चात्मनः । (३९।१)

यः सांख्यम् आत्मनो वेद यस्य चात्मा वशे सदा ॥ (३९।२)

ते तं ददृशुर् ईशानं तेजोराशिम् उमापतिम् । (४०।१)

अनन्यसदृशं लोके व्रतवन्तम् अकल्मषम् ॥ (४०।२)

एकं च भगवन्तं ते नानारूपम् अकल्पयन् । (४१।१)

आत्मनः प्रतिरूपाणि रूपाण्य् अथ महात्मनि । (४१।२)

परस्परस्य चापश्यन् सर्वे परमविस्मिताः ॥ (४१।३)

सर्वभूतमयं चेशं तम् अजं जगतः पतिम् । (४२।१)

देवा ब्रह्मर्षयश् चैव शिरोभिर् धरणीं गताः ॥ (४२।२)

तान् स्वस्तिवाक्येनाभ्यर्च्य समुत्थाप्य च शंकरः । (४३।१)

ब्रूत ब्रूतेति भगवान् स्मयमानो ऽभ्यभाषत ॥ (४३।२)

त्र्यम्बकेणाभ्यनुज्ञातास् ततस् ते ऽस्वस्थचेतसः । (४४।१)

नमो नमस् ते ऽस्तु विभो तत इत्य् अब्रुवन् भवम् ॥ (४४।२)

नमो देवातिदेवाय धन्विने चातिमन्यवे । (४५।१)

प्रजापतिमखघ्नाय प्रजापतिभिर् ईड्यसे ॥ (४५।२)

नमः स्तुताय स्तुत्याय स्तूयमानाय मृत्यवे । (४६।१)

विलोहिताय रुद्राय नीलग्रीवाय शूलिने ॥ (४६।२)

अमोघाय मृगाक्षाय प्रवरायुधयोधिने । (४७।१)

दुर्वारणाय शुक्राय ब्रह्मणे ब्रह्मचारिणे ॥ (४७।२)

ईशानायाप्रमेयाय नियन्त्रे चर्मवाससे । (४८।१)

तपोनित्याय पिङ्गाय व्रतिने कृत्तिवाससे ॥ (४८।२)

कुमारपित्रे त्र्यक्षाय प्रवरायुधधारिणे । (४९।१)

प्रपन्नार्तिविनाशाय ब्रह्मद्विट्संघघातिने ॥ (४९।२)

वनस्पतीनां पतये नराणां पतये नमः । (५०।१)

गवां च पतये नित्यं यज्ञानां पतये नमः ॥ (५०।२)

नमो ऽस्तु ते ससैन्याय त्र्यम्बकायोग्रतेजसे । (५१।१)

मनोवाक्कर्मभिर् देव त्वां प्रपन्नान् भजस्व नः ॥ (५१।२)

ततः प्रसन्नो भगवान् स्वागतेनाभिनन्द्य तान् । (५२।१)

प्रोवाच व्येतु वस्त्रासो ब्रूत किं करवाणि वः ॥ (५२।२)

पितृदेवर्षिसंघेभ्यो वरे दत्ते महात्मना । (५३।१)

सत्कृत्य शंकरं प्राह ब्रह्मा लोकहितं वचः ॥ (५३।२)

तवातिसर्गाद् देवेश प्राजापत्यम् इदं पदम् । (५४।१)

मयाधितिष्ठता दत्तो दानवेभ्यो महान् वरः ॥ (५४।२)

तान् अतिक्रान्तमर्यादान् नान्यः संहर्तुम् अर्हति । (५५।१)

त्वाम् ऋते भूतभव्येश त्वं ह्य् एषां प्रत्यरिर् वधे ॥ (५५।२)

स त्वं देव प्रपन्नानां याचतां च दिवौकसाम् । (५६।१)

कुरु प्रसादं देवेश दानवाञ् जहि शूलभृत् ॥ (५६।२)

श्रीभगवान् उवाच । (५७।१)

हन्तव्याः शत्रवः सर्वे युष्माकम् इति मे मतिः । (५७।२)

न त्व् एको ऽहं वधे तेषां समर्थो वै सुरद्विषाम् ॥ (५७।३)

ते यूयं सहिताः सर्वे मदीयेनास्त्रतेजसा । (५८।१)

जयध्वं युधि ताञ् शत्रून् संघातो हि महाबलः ॥ (५८।२)

देवा ऊचुः । (५९।१)

अस्मत्तेजोबलं यावत् तावद् द्विगुणम् एव च । (५९।२)

तेषाम् इति ह मन्यामो दृष्टतेजोबला हि ते ॥ (५९।३)

भगवान् उवाच । (६०।१)

वध्यास् ते सर्वतः पापा ये युष्मास्व् अपराधिनः । (६०।२)

मम तेजोबलार्धेन सर्वांस् तान् घ्नत शात्रवान् ॥ (६०।३)

देवा ऊचुः । (६१।१)

बिभर्तुं तेजसो ऽर्धं ते न शक्ष्यामो महेश्वर । (६१।२)

सर्वेषां नो बलार्धेन त्वम् एव जहि शात्रवान् ॥ (६१।३)

दुर्योधन उवाच । (६२।१)

ततस् तथेति देवेशस् तैर् उक्तो राजसत्तम । (६२।२)

अर्धम् आदाय सर्वेभ्यस् तेजसाभ्यधिको ऽभवत् ॥ (६२।३)

स तु देवो बलेनासीत् सर्वेभ्यो बलवत्तरः । (६३।१)

महादेव इति ख्यातस् तदाप्रभृति शंकरः ॥ (६३।२)

ततो ऽब्रवीन् महादेवो धनुर्बाणधरस् त्व् अहम् । (६४।१)

हनिष्यामि रथेनाजौ तान् रिपून् वै दिवौकसः ॥ (६४।२)

ते यूयं मे रथं चैव धनुर् बाणं तथैव च । (६५।१)

पश्यध्वं यावद् अद्यैतान् पातयामि महीतले ॥ (६५।२)

देवा ऊचुः । (६६।१)

मूर्तिसर्वस्वम् आदाय त्रैलोक्यस्य ततस् ततः । (६६।२)

रथं ते कल्पयिष्याम देवेश्वर महौजसम् ॥ (६६।३)

तथैव बुद्ध्या विहितं विश्वकर्मकृतं शुभम् । (६७।१)

ततो विबुधशार्दूलास् तं रथं समकल्पयन् ॥ (६७।२)

वन्धुरं पृथिवीं देवीं विशालपुरमालिनीम् । (६८।१)

सपर्वतवनद्वीपां चक्रुर् भूतधरां तदा ॥ (६८।२)

मन्दरं पर्वतं चाक्षं जङ्घास् तस्य महानदीः । (६९।१)

दिशश् च प्रदिशश् चैव परिवारं रथस्य हि ॥ (६९।२)

अनुकर्षान् ग्रहान् दीप्तान् वरूथं चापि तारकाः । (७०।१)

धर्मार्थकामसंयुक्तं त्रिवेणुं चापि बन्धुरम् । (७०।२)

ओषधीर् विविधास् तत्र नानापुष्पफलोद्गमाः ॥ (७०।३)

सूर्याचन्द्रमसौ कृत्वा चक्रे रथवरोत्तमे । (७१।१)

पक्षौ पूर्वापरौ तत्र कृते रात्र्यहनी शुभे ॥ (७१।२)

दश नागपतीन् ईषां धृतराष्ट्रमुखान् दृढाम् । (७२।१)

द्यां युगं युगचर्माणि संवर्तकबलाहकान् ॥ (७२।२)

शम्यां धृतिं च मेधां च स्थितिं संनतिम् एव च । (७३।१)

ग्रहनक्षत्रताराभिश् चर्म चित्रं नभस्तलम् ॥ (७३।२)

सुराम्बुप्रेतवित्तानां पतींल् लोकेश्वरान् हयान् । (७४।१)

सिनीवालीम् अनुमतिं कुहूं राकां च सुव्रताम् । (७४।२)

योक्त्राणि चक्रुर् वाहानां रोहकांश् चापि कण्ठकम् ॥ (७४।३)

कर्म सत्यं तपो ऽर्थश् च विहितास् तत्र रश्मयः । (७५।१)

अधिष्ठानं मनस् त्व् आसीत् परिरथ्यं सरस्वती ॥ (७५।२)

नानावर्णाश् च चित्राश् च पताकाः पवनेरिताः । (७६।१)

विद्युदिन्द्रधनुर्नद्धं रथं दीप्तं व्यदीपयत् ॥ (७६।२)

एवं तस्मिन् महाराज कल्पिते रथसत्तमे । (७७।१)

देवैर् मनुजशार्दूल द्विषताम् अभिमर्दने ॥ (७७।२)

स्वान्य् आयुधानि मुख्यानि न्यदधाच्छंकरो रथे । (७८।१)

रथयष्टिं वियत्कृष्टां स्थापयामास गोवृषम् ॥ (७८।२)

ब्रह्मदण्डः कालदण्डो रुद्रदण्डस् तथा ज्वरः । (७९।१)

परिस्कन्दा रथस्यास्य सर्वतोदिशम् उद्यताः ॥ (७९।२)

अथर्वाङ्गिरसाव् आस्तां चक्ररक्षौ महात्मनः । (८०।१)

ऋग्वेदः सामवेदश् च पुराणं च पुरःसराः ॥ (८०।२)

इतिहासयजुर्वेदौ पृष्ठरक्षौ बभूवतुः । (८१।१)

दिव्या वाचश् च विद्याश् च परिपार्श्वचराः कृताः ॥ (८१।२)

तोत्त्रादयश् च राजेन्द्र वषट्कारस् तथैव च । (८२।१)

ॐकारश् च मुखे राजन्न् अतिशोभाकरो ऽभवत् ॥ (८२।२)

विचित्रम् ऋतुभिः षड्भिः कृत्वा संवत्सरं धनुः । (८३।१)

तस्मान् नॄणां कालरात्रिर् ज्या कृता धनुषो ऽजरा ॥ (८३।२)

इषुश् चाप्य् अभवद् विष्णुर् ज्वलनः सोम एव च । (८४।१)

अग्नीषोमौ जगत् कृत्स्नं वैष्णवं चोच्यते जगत् ॥ (८४।२)

विष्णुश् चात्मा भगवतो भवस्यामिततेजसः । (८५।१)

तस्माद् धनुर्ज्यासंस्पर्शं न विषेहुर् हरस्य ते ॥ (८५।२)

तस्मिञ् शरे तिग्ममन्युर् मुमोचाविषहं प्रभुः । (८६।१)

भृग्वङ्गिरोमन्युभवं क्रोधाग्निम् अतिदुःसहम् ॥ (८६।२)

स नीललोहितो धूम्रः कृत्तिवासा भयंकरः । (८७।१)

आदित्यायुतसंकाशस् तेजोज्वालावृतो ज्वलन् ॥ (८७।२)

दुश्च्यावश् च्यावनो जेता हन्ता ब्रह्मद्विषां हरः । (८८।१)

नित्यं त्राता च हन्ता च धर्माधर्माश्रिताञ् जनान् ॥ (८८।२)

प्रमाथिभिर् घोररूपैर् भीमोदग्रैर् गणैर् वृतः । (८९।१)

विभाति भगवान् स्थाणुस् तैर् एवात्मगुणैर् वृतः ॥ (८९।२)

तस्याङ्गानि समाश्रित्य स्थितं विश्वम् इदं जगत् । (९०।१)

जङ्गमाजङ्गमं राजञ् शुशुभे ऽद्भुतदर्शनम् ॥ (९०।२)

दृष्ट्वा तु तं रथं दिव्यं कवची स शरासनी । (९१।१)

बाणम् आदत्त तं दिव्यं सोमविष्ण्वग्निसंभवम् ॥ (९१।२)

तस्य वाजांस् ततो देवाः कल्पयांचक्रिरे विभोः । (९२।१)

पुण्यगन्धवहं राजञ् श्वसनं राजसत्तम ॥ (९२।२)

तम् आस्थाय महादेवस् त्रासयन् दैवतान्य् अपि । (९३।१)

आरुरोह तदा यत्तः कम्पयन्न् इव रोदसी ॥ (९३।२)

स शोभमानो वरदः खड्गी बाणी शरासनी । (९४।१)

हसन्न् इवाब्रवीद् देवो सारथिः को भविष्यति ॥ (९४।२)

तम् अब्रुवन् देवगणा यं भवान् संनियोक्ष्यते । (९५।१)

स भविष्यति देवेश सारथिस् ते न संशयः ॥ (९५।२)

तान् अब्रवीत् पुनर् देवो मत्तः श्रेष्ठतरो हि यः । (९६।१)

तं सारथिं कुरुध्वं मे स्वयं संचिन्त्य माचिरम् ॥ (९६।२)

एतच्छ्रुत्वा ततो देवा वाक्यम् उक्तं महात्मना । (९७।१)

गत्वा पितामहं देवं प्रसाद्यैवं वचो ऽब्रुवन् ॥ (९७।२)

देव त्वयेदं कथितं त्रिदशारिनिबर्हणम् । (९८।१)

तथा च कृतम् अस्माभिः प्रसन्नो वृषभध्वजः ॥ (९८।२)

रथश् च विहितो ऽस्माभिर् विचित्रायुधसंवृतः । (९९।१)

सारथिं तु न जानीमः कः स्यात् तस्मिन् रथोत्तमे ॥ (९९।२)

तस्माद् विधीयतां कश्चित् सारथिर् देवसत्तम । (१००।१)

सफलां तां गिरं देव कर्तुम् अर्हसि नो विभो ॥ (१००।२)

एवम् अस्मासु हि पुरा भगवन्न् उक्तवान् असि । (१०१।१)

हितं कर्तास्मि भवताम् इति तत् कर्तुम् अर्हसि ॥ (१०१।२)

स देव युक्तो रथसत्तमो नो दुरावरो द्रावणः शात्रवाणाम् । (१०२।१)

पिनाकपाणिर् विहितो ऽत्र योद्धा विभीषयन् दानवान् उद्यतो ऽसौ ॥ (१०२।२)

तथैव वेदाश् चतुरो हयाग्र्या धरा सशैला च रथो महात्मन् । (१०३।१)

नक्षत्रवंशो ऽनुगतो वरूथे यस्मिन् योद्धा सारथिनाभिरक्ष्यः ॥ (१०३।२)

तत्र सारथिर् एष्टव्यः सर्वैर् एतैर् विशेषवान् । (१०४।१)

तत्प्रतिष्ठो रथो देव हया योद्धा तथैव च । (१०४।२)

कवचानि च शस्त्राणि कार्मुकं च पितामह ॥ (१०४।३)

त्वाम् ऋते सारथिं तत्र नान्यं पश्यामहे वयम् । (१०५।१)

त्वं हि सर्वैर् गुणैर् युक्तो देवताभ्यो ऽधिकः प्रभो । (१०५।२)

सारथ्ये तूर्णम् आरोह संयच्छ परमान् हयान् ॥ (१०५।३)

इति ते शिरसा नत्वा त्रिलोकेशं पितामहम् । (१०६।१)

देवाः प्रसादयामासुः सारथ्यायेति नः श्रुतम् ॥ (१०६।२)

ब्रह्मोवाच । (१०७।१)

नात्र किंचिन् मृषा वाक्यं यद् उक्तं वो दिवौकसः । (१०७।२)

संयच्छामि हयान् एष युध्यतो वै कपर्दिनः ॥ (१०७।३)

ततः स भगवान् देवो लोकस्रष्टा पितामहः । (१०८।१)

सारथ्ये कल्पितो देवैर् ईशानस्य महात्मनः ॥ (१०८।२)

तस्मिन्न् आरोहति क्षिप्रं स्यन्दनं लोकपूजिते । (१०९।१)

शिरोभिर् अगमंस् तूर्णं ते हया वातरंहसः ॥ (१०९।२)

महेश्वरे त्व् आरुहति जानुभ्याम् अगमन् महीम् ॥ (११०।१)

अभीशून् हि त्रिलोकेशः संगृह्य प्रपितामहः । (१११।१)

तान् अश्वांश् चोदयामास मनोमारुतरंहसः ॥ (१११।२)

ततो ऽधिरूढे वरदे प्रयाते चासुरान् प्रति । (११२।१)

साधु साध्व् इति विश्वेशः स्मयमानो ऽभ्यभाषत ॥ (११२।२)

याहि देव यतो दैत्याश् चोदयाश्वान् अतन्द्रितः । (११३।१)

पश्य बाह्वोर् बलं मे ऽद्य निघ्नतः शात्रवान् रणे ॥ (११३।२)

ततस् तांश् चोदयामास वायुवेगसमाञ् जवे । (११४।१)

येन तत् त्रिपुरं राजन् दैत्यदानवरक्षितम् ॥ (११४।२)

अथाधिज्यं धनुः कृत्वा शर्वः संधाय तं शरम् । (११५।१)

युक्त्वा पाशुपतास्त्रेण त्रिपुरं समचिन्तयत् ॥ (११५।२)

तस्मिन् स्थिते तदा राजन् क्रुद्धे विधृतकार्मुके । (११६।१)

पुराणि तानि कालेन जग्मुर् एकत्वतां तदा ॥ (११६।२)

एकीभावं गते चैव त्रिपुरे समुपागते । (११७।१)

बभूव तुमुलो हर्षो दैवतानां महात्मनाम् ॥ (११७।२)

ततो देवगणाः सर्वे सिद्धाश् च परमर्षयः । (११८।१)

जयेति वाचो मुमुचुः संस्तुवन्तो मुदान्विताः ॥ (११८।२)

ततो ऽग्रतः प्रादुरभूत् त्रिपुरं जघ्नुषो ऽसुरान् । (११९।१)

अनिर्देश्योग्रवपुषो देवस्यासह्यतेजसः ॥ (११९।२)

स तद् विकृष्य भगवान् दिव्यं लोकेश्वरो धनुः । (१२०।१)

त्रैलोक्यसारं तम् इषुं मुमोच त्रिपुरं प्रति । (१२०।२)

तत् सासुरगणं दग्ध्वा प्राक्षिपत् पश्चिमार्णवे ॥ (१२०।३)

एवं तत् त्रिपुरं दग्धं दानवाश् चाप्य् अशेषतः । (१२१।१)

महेश्वरेण क्रुद्धेन त्रैलोक्यस्य हितैषिणा ॥ (१२१।२)

स चात्मक्रोधजो वह्निर् हाहेत्य् उक्त्वा निवारितः । (१२२।१)

मा कार्षीर् भस्मसाल् लोकान् इति त्र्यक्षो ऽब्रवीच् च तम् ॥ (१२२।२)

ततः प्रकृतिम् आपन्ना देवा लोकास् तथर्षयः । (१२३।१)

तुष्टुवुर् वाग्भिर् अर्थ्याभिः स्थाणुम् अप्रतिमौजसम् ॥ (१२३।२)

ते ऽनुज्ञाता भगवता जग्मुः सर्वे यथागतम् । (१२४।१)

कृतकामाः प्रसन्नेन प्रजापतिमुखाः सुराः ॥ (१२४।२)

यथैव भगवान् ब्रह्मा लोकधाता पितामहः । (१२५।१)

संयच्छ त्वं हयान् अस्य राधेयस्य महात्मनः ॥ (१२५।२)

त्वं हि कृष्णाच् च कर्णाच् च फल्गुनाच् च विशेषतः । (१२६।१)

विशिष्टो राजशार्दूल नास्ति तत्र विचारणा ॥ (१२६।२)

युद्धे ह्य् अयं रुद्रकल्पस् त्वं च ब्रह्मसमो ऽनघ । (१२७।१)

तस्माच्छक्तौ युवां जेतुं मच्छत्रूंस् ताव् इवासुरान् ॥ (१२७।२)

यथा शल्याद्य कर्णो ऽयं श्वेताश्वं कृष्णसारथिम् । (१२८।१)

प्रमथ्य हन्यात् कौन्तेयं तथा शीघ्रं विधीयताम् । (१२८।२)

त्वयि कर्णश् च राज्यं च वयं चैव प्रतिष्ठिताः ॥ (१२८।३)

इमं चाप्य् अपरं भूय इतिहासं निबोध मे । (१२९।१)

पितुर् मम सकाशे यं ब्राह्मणः प्राह धर्मवित् ॥ (१२९।२)

श्रुत्वा चैतद् वचश् चित्रं हेतुकार्यार्थसंहितम् । (१३०।१)

कुरु शल्य विनिश्चित्य मा भूद् अत्र विचारणा ॥ (१३०।२)

भार्गवाणां कुले जातो जमदग्निर् महातपाः । (१३१।१)

तस्य रामेति विख्यातः पुत्रस् तेजोगुणान्वितः ॥ (१३१।२)

स तीव्रं तप आस्थाय प्रसादयितवान् भवम् । (१३२।१)

अस्त्रहेतोः प्रसन्नात्मा नियतः संयतेन्द्रियः ॥ (१३२।२)

तस्य तुष्टो महादेवो भक्त्या च प्रशमेन च । (१३३।१)

हृद्गतं चास्य विज्ञाय दर्शयामास शंकरः ॥ (१३३।२)

ईश्वर उवाच । (१३४।१)

राम तुष्टो ऽस्मि भद्रं ते विदितं मे तवेप्सितम् । (१३४।२)

कुरुष्व पूतम् आत्मानं सर्वम् एतद् अवाप्स्यसि ॥ (१३४।३)

दास्यामि ते तदास्त्राणि यदा पूतो भविष्यसि । (१३५।१)

अपात्रम् असमर्थं च दहन्त्य् अस्त्राणि भार्गव ॥ (१३५।२)

इत्य् उक्तो जामदग्न्यस् तु देवदेवेन शूलिना । (१३६।१)

प्रत्युवाच महात्मानं शिरसावनतः प्रभुम् ॥ (१३६।२)

यदा जानासि देवेश पात्रं माम् अस्त्रधारणे । (१३७।१)

तदा शुश्रूषते ऽस्त्राणि भवान् मे दातुम् अर्हति ॥ (१३७।२)

दुर्योधन उवाच । (१३८।१)

ततः स तपसा चैव दमेन नियमेन च । (१३८।२)

पूजोपहारबलिभिर् होममन्त्रपुरस्कृतैः ॥ (१३८।३)

आराधयितवाञ्शर्वं बहून् वर्षगणांस् तदा । (१३९।१)

प्रसन्नश् च महादेवो भार्गवस्य महात्मनः ॥ (१३९।२)

अब्रवीत् तस्य बहुशो गुणान् देव्याः समीपतः । (१४०।१)

भक्तिमान् एष सततं मयि रामो दृढव्रतः ॥ (१४०।२)

एवं तस्य गुणान् प्रीतो बहुशो ऽकथयत् प्रभुः । (१४१।१)

देवतानां पितॄणां च समक्षम् अरिसूदनः ॥ (१४१।२)

एतस्मिन्न् एव काले तु दैत्या आसन् महाबलाः । (१४२।१)

तैस् तदा दर्पमोहान्धैर् अबाध्यन्त दिवौकसः ॥ (१४२।२)

ततः सम्भूय विबुधास् तान् हन्तुं कृतनिश्चयाः । (१४३।१)

चक्रुः शत्रुवधे यत्नं न शेकुर् जेतुम् एव ते ॥ (१४३।२)

अभिगम्य ततो देवा महेश्वरम् अथाब्रुवन् । (१४४।१)

प्रसादयन्तस् तं भक्त्या जहि शत्रुगणान् इति ॥ (१४४।२)

प्रतिज्ञाय ततो देवो देवतानां रिपुक्षयम् । (१४५।१)

रामं भार्गवम् आहूय सो ऽभ्यभाषत शंकरः ॥ (१४५।२)

रिपून् भार्गव देवानां जहि सर्वान् समागतान् । (१४६।१)

लोकानां हितकामार्थं मत्प्रीत्यर्थं तथैव च ॥ (१४६।२)

राम उवाच । (१४७।१)

अकृतास्त्रस्य देवेश का शक्तिर् मे महेश्वर । (१४७।२)

निहन्तुं दानवान् सर्वान् कृतास्त्रान् युद्धदुर्मदान् ॥ (१४७।३)

ईश्वर उवाच । (१४८।१)

गच्छ त्वं मदनुध्यानान् निहनिष्यसि दानवान् । (१४८।२)

विजित्य च रिपून् सर्वान् गुणान् प्राप्स्यसि पुष्कलान् ॥ (१४८।३)

दुर्योधन उवाच । (१४९।१)

एतच्छ्रुत्वा च वचनं प्रतिगृह्य च सर्वशः । (१४९।२)

रामः कृतस्वस्त्ययनः प्रययौ दानवान् प्रति ॥ (१४९।३)

अवधीद् देवशत्रूंस् तान् मददर्पबलान्वितान् । (१५०।१)

वज्राशनिसमस्पर्शैः प्रहारैर् एव भार्गवः ॥ (१५०।२)

स दानवैः क्षततनुर् जामदग्न्यो द्विजोत्तमः । (१५१।१)

संस्पृष्टः स्थाणुना सद्यो निर्व्रणः समजायत ॥ (१५१।२)

प्रीतश् च भगवान् देवः कर्मणा तेन तस्य वै । (१५२।१)

वरान् प्रादाद् ब्रह्मविदे भार्गवाय महात्मने ॥ (१५२।२)

उक्तश् च देवदेवेन प्रीतियुक्तेन शूलिना । (१५३।१)

निपातात् तव शस्त्राणां शरीरे याभवद् रुजा ॥ (१५३।२)

तया ते मानुषं कर्म व्यपोढं भृगुनन्दन । (१५४।१)

गृहाणास्त्राणि दिव्यानि मत्सकाशाद् यथेप्सितम् ॥ (१५४।२)

ततो ऽस्त्राणि समस्तानि वरांश् च मनसेप्सितान् । (१५५।१)

लब्ध्वा बहुविधान् रामः प्रणम्य शिरसा शिवम् ॥ (१५५।२)

अनुज्ञां प्राप्य देवेशाज् जगाम स महातपाः । (१५६।१)

एवम् एतत् पुरावृत्तं तदा कथितवान् ऋषिः ॥ (१५६।२)

भार्गवो ऽप्य् अददात् सर्वं धनुर्वेदं महात्मने । (१५७।१)

कर्णाय पुरुषव्याघ्र सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥ (१५७।२)

वृजिनं हि भवेत् किंचिद् यदि कर्णस्य पार्थिव । (१५८।१)

नास्मै ह्य् अस्त्राणि दिव्यानि प्रादास्यद् भृगुनन्दनः ॥ (१५८।२)

नापि सूतकुले जातं कर्णं मन्ये कथंचन । (१५९।१)

देवपुत्रम् अहं मन्ये क्षत्रियाणां कुलोद्भवम् ॥ (१५९।२)

सकुण्डलं सकवचं दीर्घबाहुं महारथम् । (१६०।१)

कथम् आदित्यसदृशं मृगी व्याघ्रं जनिष्यति ॥ (१६०।२)

पश्य ह्य् अस्य भुजौ पीनौ नागराजकरोपमौ । (१६१।१)

वक्षः पश्य विशालं च सर्वशत्रुनिबर्हणम् ॥ (१६१।२)