MBh, 12, 13
Select a line for its word-by-word analysis.
न बाह्यं द्रव्यम् उत्सृज्य सिद्धिर् भवति भारत । (१।२)
na bāhyaṃ dravyam utsṛjya siddhir bhavati bhārata |
शारीरं द्रव्यम् उत्सृज्य सिद्धिर् भवति वा न वा ॥ (१।३)
śārīraṃ dravyam utsṛjya siddhir bhavati vā na vā ||
यो धर्मो यत् सुखं वा स्याद् द्विषतां तत् तथास्तु नः ॥ (२।२)
yo dharmo yat sukhaṃ vā syād dviṣatāṃ tat tathāstu naḥ ||
शारीरं द्रव्यम् उत्सृज्य पृथिवीम् अनुशासतः । (३।१)
śārīraṃ dravyam utsṛjya pṛthivīm anuśāsataḥ |
यो धर्मो यत् सुखं वा स्यात् सुहृदां तत् तथास्तु नः ॥ (३।२)
yo dharmo yat sukhaṃ vā syāt suhṛdāṃ tat tathāstu naḥ ||
द्व्यक्षरस्तु भवेन्मृत्युस्त्र्यक्षरं ब्रह्म शाश्वतम् । (४।१)
dvyakṣarastu bhavenmṛtyustryakṣaraṃ brahma śāśvatam |
ममेति च भवेन्मृत्युर् न ममेति च शाश्वतम् ॥ (४।२)
mameti ca bhavenmṛtyur na mameti ca śāśvatam ||
ब्रह्ममृत्यू च तौ राजन्न् आत्मन्येव समाश्रितौ । (५।१)
brahmamṛtyū ca tau rājann ātmanyeva samāśritau |
भित्त्वा शरीरं भूतानां न हिंसा प्रतिपत्स्यते ॥ (६।२)
bhittvā śarīraṃ bhūtānāṃ na hiṃsā pratipatsyate ||
अथापि च सहोत्पत्तिः सत्त्वस्य प्रलयस्तथा । (७।१)
athāpi ca sahotpattiḥ sattvasya pralayastathā |
नष्टे शरीरे नष्टं स्याद् वृथा च स्यात् क्रियापथः ॥ (७।२)
naṣṭe śarīre naṣṭaṃ syād vṛthā ca syāt kriyāpathaḥ ||
तस्माद् एकान्तम् उत्सृज्य पूर्वैः पूर्वतरैश्च यः । (८।१)
tasmād ekāntam utsṛjya pūrvaiḥ pūrvataraiśca yaḥ |
पन्था निषेवितः सद्भिः स निषेव्यो विजानता ॥ (८।२)
panthā niṣevitaḥ sadbhiḥ sa niṣevyo vijānatā ||
लब्ध्वापि पृथिवीं कृत्स्नां सहस्थावरजङ्गमाम् । (९।१)
labdhvāpi pṛthivīṃ kṛtsnāṃ sahasthāvarajaṅgamām |
न भुङ्क्ते यो नृपः सम्यङ् निष्फलं तस्य जीवितम् ॥ (९।२)
na bhuṅkte yo nṛpaḥ samyaṅ niṣphalaṃ tasya jīvitam ||
द्रव्येषु यस्य ममता मृत्योर् आस्ये स वर्तते ॥ (१०।२)
dravyeṣu yasya mamatā mṛtyor āsye sa vartate ||
बाह्याभ्यन्तरभूतानां स्वभावं पश्य भारत । (११।१)
bāhyābhyantarabhūtānāṃ svabhāvaṃ paśya bhārata |
ये तु पश्यन्ति तद्भावं मुच्यन्ते महतो भयात् ॥ (११।२)
ye tu paśyanti tadbhāvaṃ mucyante mahato bhayāt ||
भवान् पिता भवान्माता भवान् भ्राता भवान् गुरुः । (१२।१)
bhavān pitā bhavānmātā bhavān bhrātā bhavān guruḥ |
दुःखप्रलापान् आर्तस्य तस्मान्मे क्षन्तुम् अर्हसि ॥ (१२।२)
duḥkhapralāpān ārtasya tasmānme kṣantum arhasi ||
तथ्यं वा यदि वातथ्यं यन्मयैतत् प्रभाषितम् । (१३।१)
tathyaṃ vā yadi vātathyaṃ yanmayaitat prabhāṣitam |
तद् विद्धि पृथिवीपाल भक्त्या भरतसत्तम ॥ (१३।२)
tad viddhi pṛthivīpāla bhaktyā bharatasattama ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.