MBh, 14, 75
Select a line for its word-by-word analysis.
एवं त्रिरात्रम् अभवत् तद् युद्धं भरतर्षभ । (१।२)
evaṃ trirātram abhavat tad yuddhaṃ bharatarṣabha |
जहास सस्वनं हासं वाक्यं चेदम् अथाब्रवीत् ॥ (२।२)
jahāsa sasvanaṃ hāsaṃ vākyaṃ cedam athābravīt ||
अर्जुनार्जुन तिष्ठस्व न मे जीवन् विमोक्ष्यसे । (३।१)
arjunārjuna tiṣṭhasva na me jīvan vimokṣyase |
त्वां निहत्य करिष्यामि पितुस्तोयं यथाविधि ॥ (३।२)
tvāṃ nihatya kariṣyāmi pitustoyaṃ yathāvidhi ||
त्वया वृद्धो मम पिता भगदत्तः पितुः सखा । (४।१)
tvayā vṛddho mama pitā bhagadattaḥ pituḥ sakhā |
हतो वृद्धो ऽपचायित्वाच्छिशुं माम् अद्य योधय ॥ (४।२)
hato vṛddho 'pacāyitvācchiśuṃ mām adya yodhaya ||
इत्येवम् उक्त्वा संक्रुद्धो वज्रदत्तो नराधिपः । (५।१)
ityevam uktvā saṃkruddho vajradatto narādhipaḥ |
संप्रेष्यमाणो नागेन्द्रो वज्रदत्तेन धीमता । (६।१)
saṃpreṣyamāṇo nāgendro vajradattena dhīmatā |
उत्पतिष्यन्न् इवाकाशम् अभिदुद्राव पाण्डवम् ॥ (६।२)
utpatiṣyann ivākāśam abhidudrāva pāṇḍavam ||
स नृत्यन्न् इव नागेन्द्रो वज्रदत्तप्रचोदितः । (९।१)
sa nṛtyann iva nāgendro vajradattapracoditaḥ |
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य वज्रदत्तस्य वारणम् । (१०।१)
tam āpatantaṃ samprekṣya vajradattasya vāraṇam |
गाण्डीवम् आश्रित्य बली न व्यकम्पत शत्रुहा ॥ (१०।२)
gāṇḍīvam āśritya balī na vyakampata śatruhā ||
कार्यविघ्नम् अनुस्मृत्य पूर्ववैरं च भारत ॥ (११।२)
kāryavighnam anusmṛtya pūrvavairaṃ ca bhārata ||
ततस्तं वारणं क्रुद्धः शरजालेन पाण्डवः । (१२।१)
tatastaṃ vāraṇaṃ kruddhaḥ śarajālena pāṇḍavaḥ |
तस्थौ शरैर् वितुन्नाङ्गः श्वाविच्छललितो यथा ॥ (१३।२)
tasthau śarair vitunnāṅgaḥ śvāvicchalalito yathā ||
निवारितं गजं दृष्ट्वा भगदत्तात्मजो नृपः । (१४।१)
nivāritaṃ gajaṃ dṛṣṭvā bhagadattātmajo nṛpaḥ |
उत्ससर्ज शितान् बाणान् अर्जुने क्रोधमूर्छितः ॥ (१४।२)
utsasarja śitān bāṇān arjune krodhamūrchitaḥ ||
वारयामास तान् अस्तांस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (१५।२)
vārayāmāsa tān astāṃstad adbhutam ivābhavat ||
ततः पुनर् अतिक्रुद्धो राजा प्राग्ज्योतिषाधिपः । (१६।१)
tataḥ punar atikruddho rājā prāgjyotiṣādhipaḥ |
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य बलवान् पाकशासनिः । (१७।१)
tam āpatantaṃ samprekṣya balavān pākaśāsaniḥ |
नाराचम् अग्निसंकाशं प्राहिणोद् वारणं प्रति ॥ (१७।२)
nārācam agnisaṃkāśaṃ prāhiṇod vāraṇaṃ prati ||
तस्मिन्निपतिते नागे वज्रदत्तस्य पाण्डवः । (२०।१)
tasminnipatite nāge vajradattasya pāṇḍavaḥ |
तं न भेतव्यम् इत्याह ततो भूमिगतं नृपम् ॥ (२०।२)
taṃ na bhetavyam ityāha tato bhūmigataṃ nṛpam ||
अब्रवीद्धि महातेजाः प्रस्थितं मां युधिष्ठिरः । (२१।१)
abravīddhi mahātejāḥ prasthitaṃ māṃ yudhiṣṭhiraḥ |
सर्वम् एतन्नरव्याघ्र भवत्वेतावता कृतम् । (२२।१)
sarvam etannaravyāghra bhavatvetāvatā kṛtam |
योधाश्चापि न हन्तव्या धनंजय रणे त्वया ॥ (२२।२)
yodhāścāpi na hantavyā dhanaṃjaya raṇe tvayā ||
वक्तव्याश्चापि राजानः सर्वैः सह सुहृज्जनैः । (२३।१)
vaktavyāścāpi rājānaḥ sarvaiḥ saha suhṛjjanaiḥ |
युधिष्ठिरस्याश्वमेधो भवद्भिर् अनुभूयताम् ॥ (२३।२)
yudhiṣṭhirasyāśvamedho bhavadbhir anubhūyatām ||
इति भ्रातृवचः श्रुत्वा न हन्मि त्वां जनाधिप । (२४।१)
iti bhrātṛvacaḥ śrutvā na hanmi tvāṃ janādhipa |
उत्तिष्ठ न भयं ते ऽस्ति स्वस्तिमान् गच्छ पार्थिव ॥ (२४।२)
uttiṣṭha na bhayaṃ te 'sti svastimān gaccha pārthiva ||
आगच्छेथा महाराज परां चैत्रीम् उपस्थिताम् । (२५।१)
āgacchethā mahārāja parāṃ caitrīm upasthitām |
तथेत्येवाब्रवीद् वाक्यं पाण्डवेनाभिनिर्जितः ॥ (२६।२)
tathetyevābravīd vākyaṃ pāṇḍavenābhinirjitaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.