महाभारतMahābhārata

MBh, 14, 75

1910 of 1995 · 53 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

एवं त्रिरात्रम् अभवत् तद् युद्धं भरतर्षभ । (१।२)

evaṃ trirātram abhavat tad yuddhaṃ bharatarṣabha |

1.3१.३

अर्जुनस्य नरेन्द्रेण वृत्रेणेव शतक्रतोः ॥ (१।३)

arjunasya narendreṇa vṛtreṇeva śatakratoḥ ||

2.1२.१

ततश्चतुर्थे दिवसे वज्रदत्तो महाबलः । (२।१)

tataścaturthe divase vajradatto mahābalaḥ |

2.2२.२

जहास सस्वनं हासं वाक्यं चेदम् अथाब्रवीत् ॥ (२।२)

jahāsa sasvanaṃ hāsaṃ vākyaṃ cedam athābravīt ||

3.1३.१

अर्जुनार्जुन तिष्ठस्व न मे जीवन् विमोक्ष्यसे । (३।१)

arjunārjuna tiṣṭhasva na me jīvan vimokṣyase |

3.2३.२

त्वां निहत्य करिष्यामि पितुस्तोयं यथाविधि ॥ (३।२)

tvāṃ nihatya kariṣyāmi pitustoyaṃ yathāvidhi ||

4.1४.१

त्वया वृद्धो मम पिता भगदत्तः पितुः सखा । (४।१)

tvayā vṛddho mama pitā bhagadattaḥ pituḥ sakhā |

4.2४.२

हतो वृद्धो ऽपचायित्वाच्छिशुं माम् अद्य योधय ॥ (४।२)

hato vṛddho 'pacāyitvācchiśuṃ mām adya yodhaya ||

5.1५.१

इत्येवम् उक्त्वा संक्रुद्धो वज्रदत्तो नराधिपः । (५।१)

ityevam uktvā saṃkruddho vajradatto narādhipaḥ |

5.2५.२

प्रेषयामास कौरव्य वारणं पाण्डवं प्रति ॥ (५।२)

preṣayāmāsa kauravya vāraṇaṃ pāṇḍavaṃ prati ||

6.1६.१

संप्रेष्यमाणो नागेन्द्रो वज्रदत्तेन धीमता । (६।१)

saṃpreṣyamāṇo nāgendro vajradattena dhīmatā |

6.2६.२

उत्पतिष्यन्न् इवाकाशम् अभिदुद्राव पाण्डवम् ॥ (६।२)

utpatiṣyann ivākāśam abhidudrāva pāṇḍavam ||

7.1७.१

अग्रहस्तप्रमुक्तेन शीकरेण स फल्गुनम् । (७।१)

agrahastapramuktena śīkareṇa sa phalgunam |

7.2७.२

समुक्षत महाराज शैलं नील इवाम्बुदः ॥ (७।२)

samukṣata mahārāja śailaṃ nīla ivāmbudaḥ ||

8.1८.१

स तेन प्रेषितो राज्ञा मेघवन्निनदन्मुहुः । (८।१)

sa tena preṣito rājñā meghavanninadanmuhuḥ |

8.2८.२

मुखाडम्बरघोषेण समाद्रवत फल्गुनम् ॥ (८।२)

mukhāḍambaraghoṣeṇa samādravata phalgunam ||

9.1९.१

स नृत्यन्न् इव नागेन्द्रो वज्रदत्तप्रचोदितः । (९।१)

sa nṛtyann iva nāgendro vajradattapracoditaḥ |

9.2९.२

आससाद द्रुतं राजन् कौरवाणां महारथम् ॥ (९।२)

āsasāda drutaṃ rājan kauravāṇāṃ mahāratham ||

10.1१०.१

तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य वज्रदत्तस्य वारणम् । (१०।१)

tam āpatantaṃ samprekṣya vajradattasya vāraṇam |

10.2१०.२

गाण्डीवम् आश्रित्य बली न व्यकम्पत शत्रुहा ॥ (१०।२)

gāṇḍīvam āśritya balī na vyakampata śatruhā ||

11.1११.१

चुक्रोध बलवच्चापि पाण्डवस्तस्य भूपतेः । (११।१)

cukrodha balavaccāpi pāṇḍavastasya bhūpateḥ |

11.2११.२

कार्यविघ्नम् अनुस्मृत्य पूर्ववैरं च भारत ॥ (११।२)

kāryavighnam anusmṛtya pūrvavairaṃ ca bhārata ||

12.1१२.१

ततस्तं वारणं क्रुद्धः शरजालेन पाण्डवः । (१२।१)

tatastaṃ vāraṇaṃ kruddhaḥ śarajālena pāṇḍavaḥ |

12.2१२.२

निवारयामास तदा वेलेव मकरालयम् ॥ (१२।२)

nivārayāmāsa tadā veleva makarālayam ||

13.1१३.१

स नागप्रवरो वीर्याद् अर्जुनेन निवारितः । (१३।१)

sa nāgapravaro vīryād arjunena nivāritaḥ |

13.2१३.२

तस्थौ शरैर् वितुन्नाङ्गः श्वाविच्छललितो यथा ॥ (१३।२)

tasthau śarair vitunnāṅgaḥ śvāvicchalalito yathā ||

14.1१४.१

निवारितं गजं दृष्ट्वा भगदत्तात्मजो नृपः । (१४।१)

nivāritaṃ gajaṃ dṛṣṭvā bhagadattātmajo nṛpaḥ |

14.2१४.२

उत्ससर्ज शितान् बाणान् अर्जुने क्रोधमूर्छितः ॥ (१४।२)

utsasarja śitān bāṇān arjune krodhamūrchitaḥ ||

15.1१५.१

अर्जुनस्तु महाराज शरैः शरविघातिभिः । (१५।१)

arjunastu mahārāja śaraiḥ śaravighātibhiḥ |

15.2१५.२

वारयामास तान् अस्तांस्तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (१५।२)

vārayāmāsa tān astāṃstad adbhutam ivābhavat ||

16.1१६.१

ततः पुनर् अतिक्रुद्धो राजा प्राग्ज्योतिषाधिपः । (१६।१)

tataḥ punar atikruddho rājā prāgjyotiṣādhipaḥ |

16.2१६.२

प्रेषयामास नागेन्द्रं बलवच्छ्वसनोपमम् ॥ (१६।२)

preṣayāmāsa nāgendraṃ balavacchvasanopamam ||

17.1१७.१

तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य बलवान् पाकशासनिः । (१७।१)

tam āpatantaṃ samprekṣya balavān pākaśāsaniḥ |

17.2१७.२

नाराचम् अग्निसंकाशं प्राहिणोद् वारणं प्रति ॥ (१७।२)

nārācam agnisaṃkāśaṃ prāhiṇod vāraṇaṃ prati ||

18.1१८.१

स तेन वारणो राजन्मर्मण्यभिहतो भृशम् । (१८।१)

sa tena vāraṇo rājanmarmaṇyabhihato bhṛśam |

18.2१८.२

पपात सहसा भूमौ वज्ररुग्ण इवाचलः ॥ (१८।२)

papāta sahasā bhūmau vajrarugṇa ivācalaḥ ||

19.1१९.१

स पतञ् शुशुभे नागो धनंजयशराहतः । (१९।१)

sa patañ śuśubhe nāgo dhanaṃjayaśarāhataḥ |

19.2१९.२

विशन्न् इव महाशैलो महीं वज्रप्रपीडितः ॥ (१९।२)

viśann iva mahāśailo mahīṃ vajraprapīḍitaḥ ||

20.1२०.१

तस्मिन्निपतिते नागे वज्रदत्तस्य पाण्डवः । (२०।१)

tasminnipatite nāge vajradattasya pāṇḍavaḥ |

20.2२०.२

तं न भेतव्यम् इत्याह ततो भूमिगतं नृपम् ॥ (२०।२)

taṃ na bhetavyam ityāha tato bhūmigataṃ nṛpam ||

21.1२१.१

अब्रवीद्धि महातेजाः प्रस्थितं मां युधिष्ठिरः । (२१।१)

abravīddhi mahātejāḥ prasthitaṃ māṃ yudhiṣṭhiraḥ |

21.2२१.२

राजानस्ते न हन्तव्या धनंजय कथंचन ॥ (२१।२)

rājānaste na hantavyā dhanaṃjaya kathaṃcana ||

22.1२२.१

सर्वम् एतन्नरव्याघ्र भवत्वेतावता कृतम् । (२२।१)

sarvam etannaravyāghra bhavatvetāvatā kṛtam |

22.2२२.२

योधाश्चापि न हन्तव्या धनंजय रणे त्वया ॥ (२२।२)

yodhāścāpi na hantavyā dhanaṃjaya raṇe tvayā ||

23.1२३.१

वक्तव्याश्चापि राजानः सर्वैः सह सुहृज्जनैः । (२३।१)

vaktavyāścāpi rājānaḥ sarvaiḥ saha suhṛjjanaiḥ |

23.2२३.२

युधिष्ठिरस्याश्वमेधो भवद्भिर् अनुभूयताम् ॥ (२३।२)

yudhiṣṭhirasyāśvamedho bhavadbhir anubhūyatām ||

24.1२४.१

इति भ्रातृवचः श्रुत्वा न हन्मि त्वां जनाधिप । (२४।१)

iti bhrātṛvacaḥ śrutvā na hanmi tvāṃ janādhipa |

24.2२४.२

उत्तिष्ठ न भयं ते ऽस्ति स्वस्तिमान् गच्छ पार्थिव ॥ (२४।२)

uttiṣṭha na bhayaṃ te 'sti svastimān gaccha pārthiva ||

25.1२५.१

आगच्छेथा महाराज परां चैत्रीम् उपस्थिताम् । (२५।१)

āgacchethā mahārāja parāṃ caitrīm upasthitām |

25.2२५.२

तदाश्वमेधो भविता धर्मराजस्य धीमतः ॥ (२५।२)

tadāśvamedho bhavitā dharmarājasya dhīmataḥ ||

26.1२६.१

एवम् उक्तः स राजा तु भगदत्तात्मजस्तदा । (२६।१)

evam uktaḥ sa rājā tu bhagadattātmajastadā |

26.2२६.२

तथेत्येवाब्रवीद् वाक्यं पाण्डवेनाभिनिर्जितः ॥ (२६।२)

tathetyevābravīd vākyaṃ pāṇḍavenābhinirjitaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 14, 75

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit