महाभारतMahābhārata

MBh, 3, 13

311 of 1995 · 249 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशम्पायन उवाच । (१।१)

vaiśampāyana uvāca

1.2१.२

भोजाः प्रव्रजिताञ्श्रुत्वा वृष्णयश् चान्धकैः सह । (१।२)

bhojāḥ pravrajitāñśrutvā vṛṣṇayaś cāndhakaiḥ saha |

1.3१.३

पाण्डवान् दुःखसंतप्तान् समाजग्मुर् महावने ॥ (१।३)

pāṇḍavān duḥkhasaṃtaptān samājagmur mahāvane ||

2.1२.१

पाञ्चालस्य च दायादा धृष्टकेतुश् च चेदिपः । (२।१)

pāñcālasya ca dāyādā dhṛṣṭaketuś ca cedipaḥ |

2.2२.२

केकयाश् च महावीर्या भ्रातरो लोकविश्रुताः ॥ (२।२)

kekayāś ca mahāvīryā bhrātaro lokaviśrutāḥ ||

3.1३.१

वने ते ऽभिययुः पार्थान् क्रोधामर्शसमन्विताः । (३।१)

vane te 'bhiyayuḥ pārthān krodhāmarśasamanvitāḥ |

3.2३.२

गर्हयन्तो धार्तराष्ट्रान् किं कुर्म इति चाब्रुवन् ॥ (३।२)

garhayanto dhārtarāṣṭrān kiṃ kurma iti cābruvan ||

4.1४.१

वासुदेवं पुरस्कृत्य सर्वे ते क्षत्रियर्षभाः । (४।१)

vāsudevaṃ puraskṛtya sarve te kṣatriyarṣabhāḥ |

4.2४.२

परिवार्योपविविशुर् धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ (४।२)

parivāryopaviviśur dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram ||

5.1५.१

वासुदेव उवाच । (५।१)

vāsudeva uvāca

5.2५.२

दुर्योधनस्य कर्णस्य शकुनेश् च दुरात्मनः । (५।२)

duryodhanasya karṇasya śakuneś ca durātmanaḥ |

5.3५.३

दुःशासनचतुर्थानां भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ (५।३)

duḥśāsanacaturthānāṃ bhūmiḥ pāsyati śoṇitam ||

6.1६.१

ततः सर्वे ऽभिषिञ्चामो धर्मराजं युधिष्ठिरम् । (६।१)

tataḥ sarve 'bhiṣiñcāmo dharmarājaṃ yudhiṣṭhiram |

6.2६.२

निकृत्योपचरन् वध्य एष धर्मः सनातनः ॥ (६।२)

nikṛtyopacaran vadhya eṣa dharmaḥ sanātanaḥ ||

7.1७.१

वैशम्पायन उवाच । (७।१)

vaiśampāyana uvāca

7.2७.२

पार्थानाम् अभिषङ्गेण तथा क्रुद्धं जनार्दनम् । (७।२)

pārthānām abhiṣaṅgeṇa tathā kruddhaṃ janārdanam |

7.3७.३

अर्जुनः शमयामास दिधक्षन्तम् इव प्रजाः ॥ (७।३)

arjunaḥ śamayāmāsa didhakṣantam iva prajāḥ ||

8.1८.१

संक्रुद्धं केशवं दृष्ट्वा पूर्वदेहेषु फल्गुनः । (८।१)

saṃkruddhaṃ keśavaṃ dṛṣṭvā pūrvadeheṣu phalgunaḥ |

8.2८.२

कीर्तयामास कर्माणि सत्यकीर्तेर् महात्मनः ॥ (८।२)

kīrtayāmāsa karmāṇi satyakīrter mahātmanaḥ ||

9.1९.१

पुरुषस्याप्रमेयस्य सत्यस्यामिततेजसः । (९।१)

puruṣasyāprameyasya satyasyāmitatejasaḥ |

9.2९.२

प्रजापतिपतेर् विष्णोर् लोकनाथस्य धीमतः ॥ (९।२)

prajāpatipater viṣṇor lokanāthasya dhīmataḥ ||

10.1१०.१

अर्जुन उवाच । (१०।१)

arjuna uvāca

10.2१०.२

दश वर्षसहस्राणि यत्रसायंगृहो मुनिः । (१०।२)

daśa varṣasahasrāṇi yatrasāyaṃgṛho muniḥ |

10.3१०.३

व्यचरस् त्वं पुरा कृष्ण पर्वते गन्धमादने ॥ (१०।३)

vyacaras tvaṃ purā kṛṣṇa parvate gandhamādane ||

11.1११.१

दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च । (११।१)

daśa varṣasahasrāṇi daśa varṣaśatāni ca |

11.2११.२

पुष्करेष्ववसः कृष्ण त्वम् अपो भक्षयन् पुरा ॥ (११।२)

puṣkareṣvavasaḥ kṛṣṇa tvam apo bhakṣayan purā ||

12.1१२.१

ऊर्ध्वबाहुर् विशालायां बदर्यां मधुसूदन । (१२।१)

ūrdhvabāhur viśālāyāṃ badaryāṃ madhusūdana |

12.2१२.२

अतिष्ठ एकपादेन वायुभक्षः शतं समाः ॥ (१२।२)

atiṣṭha ekapādena vāyubhakṣaḥ śataṃ samāḥ ||

13.1१३.१

अपकृष्टोत्तरासङ्गः कृशो धमनिसंततः । (१३।१)

apakṛṣṭottarāsaṅgaḥ kṛśo dhamanisaṃtataḥ |

13.2१३.२

आसीः कृष्ण सरस्वत्यां सत्त्रे द्वादशवार्षिके ॥ (१३।२)

āsīḥ kṛṣṇa sarasvatyāṃ sattre dvādaśavārṣike ||

14.1१४.१

प्रभासं चाप्यथासाद्य तीर्थं पुण्यजनोचितम् । (१४।१)

prabhāsaṃ cāpyathāsādya tīrthaṃ puṇyajanocitam |

14.2१४.२

तथा कृष्ण महातेजा दिव्यं वर्षसहस्रकम् । (१४।२)

tathā kṛṣṇa mahātejā divyaṃ varṣasahasrakam |

14.3१४.३

आतिष्ठस् तप एकेन पादेन नियमे स्थितः ॥ (१४।३)

ātiṣṭhas tapa ekena pādena niyame sthitaḥ ||

15.1१५.१

क्षेत्रज्ञः सर्वभूतानाम् आदिर् अन्तश् च केशव । (१५।१)

kṣetrajñaḥ sarvabhūtānām ādir antaś ca keśava |

15.2१५.२

निधानं तपसां कृष्ण यज्ञस् त्वं च सनातनः ॥ (१५।२)

nidhānaṃ tapasāṃ kṛṣṇa yajñas tvaṃ ca sanātanaḥ ||

16.1१६.१

निहत्य नरकं भौमम् आहृत्य मणिकुण्डले । (१६।१)

nihatya narakaṃ bhaumam āhṛtya maṇikuṇḍale |

16.2१६.२

प्रथमोत्पादितं कृष्ण मेध्यम् अश्वम् अवासृजः ॥ (१६।२)

prathamotpāditaṃ kṛṣṇa medhyam aśvam avāsṛjaḥ ||

17.1१७.१

कृत्वा तत् कर्म लोकानाम् ऋषभः सर्वलोकजित् । (१७।१)

kṛtvā tat karma lokānām ṛṣabhaḥ sarvalokajit |

17.2१७.२

अवधीस् त्वं रणे सर्वान् समेतान् दैत्यदानवान् ॥ (१७।२)

avadhīs tvaṃ raṇe sarvān sametān daityadānavān ||

18.1१८.१

ततः सर्वेश्वरत्वं च सम्प्रदाय शचीपतेः । (१८।१)

tataḥ sarveśvaratvaṃ ca sampradāya śacīpateḥ |

18.2१८.२

मानुषेषु महाबाहो प्रादुर्भूतो ऽसि केशव ॥ (१८।२)

mānuṣeṣu mahābāho prādurbhūto 'si keśava ||

19.1१९.१

स त्वं नारायणो भूत्वा हरिर् आसीः परंतप । (१९।१)

sa tvaṃ nārāyaṇo bhūtvā harir āsīḥ paraṃtapa |

19.2१९.२

ब्रह्मा सोमश् च सूर्यश् च धर्मो धाता यमो ऽनलः ॥ (१९।२)

brahmā somaś ca sūryaś ca dharmo dhātā yamo 'nalaḥ ||

20.1२०.१

वायुर् वैश्रवणो रुद्रः कालः खं पृथिवी दिशः । (२०।१)

vāyur vaiśravaṇo rudraḥ kālaḥ khaṃ pṛthivī diśaḥ |

20.2२०.२

अजश् चराचरगुरुः स्रष्टा त्वं पुरुषोत्तम ॥ (२०।२)

ajaś carācaraguruḥ sraṣṭā tvaṃ puruṣottama ||

21.1२१.१

तुरायणादिभिर् देव क्रतुभिर् भूरिदक्षिणैः । (२१।१)

turāyaṇādibhir deva kratubhir bhūridakṣiṇaiḥ |

21.2२१.२

अयजो भूरितेजा वै कृष्ण चैत्ररथे वने ॥ (२१।२)

ayajo bhūritejā vai kṛṣṇa caitrarathe vane ||

22.1२२.१

शतं शतसहस्राणि सुवर्णस्य जनार्दन । (२२।१)

śataṃ śatasahasrāṇi suvarṇasya janārdana |

22.2२२.२

एकैकस्मिंस् तदा यज्ञे परिपूर्णानि भागशः ॥ (२२।२)

ekaikasmiṃs tadā yajñe paripūrṇāni bhāgaśaḥ ||

23.1२३.१

अदितेर् अपि पुत्रत्वम् एत्य यादवनन्दन । (२३।१)

aditer api putratvam etya yādavanandana |

23.2२३.२

त्वं विष्णुर् इति विख्यात इन्द्राद् अवरजो भुवि ॥ (२३।२)

tvaṃ viṣṇur iti vikhyāta indrād avarajo bhuvi ||

24.1२४.१

शिशुर् भूत्वा दिवं खं च पृथिवीं च परंतप । (२४।१)

śiśur bhūtvā divaṃ khaṃ ca pṛthivīṃ ca paraṃtapa |

24.2२४.२

त्रिभिर् विक्रमणैः कृष्ण क्रान्तवान् असि तेजसा ॥ (२४।२)

tribhir vikramaṇaiḥ kṛṣṇa krāntavān asi tejasā ||

25.1२५.१

सम्प्राप्य दिवम् आकाशम् आदित्यसदने स्थितः । (२५।१)

samprāpya divam ākāśam ādityasadane sthitaḥ |

25.2२५.२

अत्यरोचश् च भूतात्मन् भास्करं स्वेन तेजसा ॥ (२५।२)

atyarocaś ca bhūtātman bhāskaraṃ svena tejasā ||

26.1२६.१

सादिता मौरवाः पाशा निसुन्दनरकौ हतौ । (२६।१)

sāditā mauravāḥ pāśā nisundanarakau hatau |

26.2२६.२

कृतः क्षेमः पुनः पन्थाः पुरं प्राग्ज्योतिषं प्रति ॥ (२६।२)

kṛtaḥ kṣemaḥ punaḥ panthāḥ puraṃ prāgjyotiṣaṃ prati ||

27.1२७.१

जारूथ्याम् आहुतिः क्राथः शिशुपालो जनैः सह । (२७।१)

jārūthyām āhutiḥ krāthaḥ śiśupālo janaiḥ saha |

27.2२७.२

भीमसेनश् च शैब्यश् च शतधन्वा च निर्जितः ॥ (२७।२)

bhīmasenaś ca śaibyaś ca śatadhanvā ca nirjitaḥ ||

28.1२८.१

तथा पर्जन्यघोषेण रथेनादित्यवर्चसा । (२८।१)

tathā parjanyaghoṣeṇa rathenādityavarcasā |

28.2२८.२

अवाक्षीर् महिषीं भोज्यां रणे निर्जित्य रुक्मिणम् ॥ (२८।२)

avākṣīr mahiṣīṃ bhojyāṃ raṇe nirjitya rukmiṇam ||

29.1२९.१

इन्द्रद्युम्नो हतः कोपाद् यवनश् च कशेरुमान् । (२९।१)

indradyumno hataḥ kopād yavanaś ca kaśerumān |

29.2२९.२

हतः सौभपतिः शाल्वस् त्वया सौभं च पातितम् ॥ (२९।२)

hataḥ saubhapatiḥ śālvas tvayā saubhaṃ ca pātitam ||

30.1३०.१

इरावत्यां तथा भोजः कार्तवीर्यसमो युधि । (३०।१)

irāvatyāṃ tathā bhojaḥ kārtavīryasamo yudhi |

30.2३०.२

गोपतिस् तालकेतुश् च त्वया विनिहतावुभौ ॥ (३०।२)

gopatis tālaketuś ca tvayā vinihatāvubhau ||

31.1३१.१

तां च भोगवतीं पुण्याम् ऋषिकान्तां जनार्दन । (३१।१)

tāṃ ca bhogavatīṃ puṇyām ṛṣikāntāṃ janārdana |

31.2३१.२

द्वारकाम् आत्मसात्कृत्वा समुद्रं गमयिष्यसि ॥ (३१।२)

dvārakām ātmasātkṛtvā samudraṃ gamayiṣyasi ||

32.1३२.१

न क्रोधो न च मात्सर्यं नानृतं मधुसूदन । (३२।१)

na krodho na ca mātsaryaṃ nānṛtaṃ madhusūdana |

32.2३२.२

त्वयि तिष्ठति दाशार्ह न नृशंस्यं कुतो ऽनृजु ॥ (३२।२)

tvayi tiṣṭhati dāśārha na nṛśaṃsyaṃ kuto 'nṛju ||

33.1३३.१

आसीनं चित्तमध्ये त्वां दीप्यमानं स्वतेजसा । (३३।१)

āsīnaṃ cittamadhye tvāṃ dīpyamānaṃ svatejasā |

33.2३३.२

आगम्य ऋषयः सर्वे ऽयाचन्ताभयम् अच्युत ॥ (३३।२)

āgamya ṛṣayaḥ sarve 'yācantābhayam acyuta ||

34.1३४.१

युगान्ते सर्वभूतानि संक्षिप्य मधुसूदन । (३४।१)

yugānte sarvabhūtāni saṃkṣipya madhusūdana |

34.2३४.२

आत्मन्येवात्मसात्कृत्वा जगद् आस्से परंतप ॥ (३४।२)

ātmanyevātmasātkṛtvā jagad āsse paraṃtapa ||

35.1३५.१

नैवं पूर्वे नापरे वा करिष्यन्ति कृतानि ते । (३५।१)

naivaṃ pūrve nāpare vā kariṣyanti kṛtāni te |

35.2३५.२

कर्माणि यानि देव त्वं बाल एव महाद्युते ॥ (३५।२)

karmāṇi yāni deva tvaṃ bāla eva mahādyute ||

36.1३६.१

कृतवान् पुण्डरीकाक्ष बलदेवसहायवान् । (३६।१)

kṛtavān puṇḍarīkākṣa baladevasahāyavān |

36.2३६.२

वैराजभवने चापि ब्रह्मणा न्यवसः सह ॥ (३६।२)

vairājabhavane cāpi brahmaṇā nyavasaḥ saha ||

37.1३७.१

वैशम्पायन उवाच । (३७।१)

vaiśampāyana uvāca

37.2३७.२

एवम् उक्त्वा तदात्मानम् आत्मा कृष्णस्य पाण्डवः । (३७।२)

evam uktvā tadātmānam ātmā kṛṣṇasya pāṇḍavaḥ |

37.3३७.३

तूष्णीम् आसीत् ततः पार्थम् इत्य् उवाच जनार्दनः ॥ (३७।३)

tūṣṇīm āsīt tataḥ pārtham ity uvāca janārdanaḥ ||

38.1३८.१

ममैव त्वं तवैवाहं ये मदीयास् तवैव ते । (३८।१)

mamaiva tvaṃ tavaivāhaṃ ye madīyās tavaiva te |

38.2३८.२

यस् त्वां द्वेष्टि स मां द्वेष्टि यस् त्वाम् अनु स माम् अनु ॥ (३८।२)

yas tvāṃ dveṣṭi sa māṃ dveṣṭi yas tvām anu sa mām anu ||

39.1३९.१

नरस् त्वम् असि दुर्धर्ष हरिर् नारायणो ह्य् अहम् । (३९।१)

naras tvam asi durdharṣa harir nārāyaṇo hy aham |

39.2३९.२

लोकाल्लोकम् इमं प्राप्तौ नरनारायणावृषी ॥ (३९।२)

lokāllokam imaṃ prāptau naranārāyaṇāvṛṣī ||

40.1४०.१

अनन्यः पार्थ मत्तस् त्वम् अहं त्वत्तश् च भारत । (४०।१)

ananyaḥ pārtha mattas tvam ahaṃ tvattaś ca bhārata |

40.2४०.२

नावयोर् अन्तरं शक्यं वेदितुं भरतर्षभ ॥ (४०।२)

nāvayor antaraṃ śakyaṃ vedituṃ bharatarṣabha ||

41.1४१.१

तस्मिन् वीरसमावाये संरब्धेष्वथ राजसु । (४१।१)

tasmin vīrasamāvāye saṃrabdheṣvatha rājasu |

41.2४१.२

धृष्टद्युम्नमुखैर् वीरैर् भ्रातृभिः परिवारिता ॥ (४१।२)

dhṛṣṭadyumnamukhair vīrair bhrātṛbhiḥ parivāritā ||

42.1४२.१

पाञ्चाली पुण्डरीकाक्षम् आसीनं यादवैः सह । (४२।१)

pāñcālī puṇḍarīkākṣam āsīnaṃ yādavaiḥ saha |

42.2४२.२

अभिगम्याब्रवीत् कृष्णा शरण्यं शरणैषिणी ॥ (४२।२)

abhigamyābravīt kṛṣṇā śaraṇyaṃ śaraṇaiṣiṇī ||

43.1४३.१

पूर्वे प्रजानिसर्गे त्वाम् आहुर् एकं प्रजापतिम् । (४३।१)

pūrve prajānisarge tvām āhur ekaṃ prajāpatim |

43.2४३.२

स्रष्टारं सर्वभूतानाम् असितो देवलो ऽब्रवीत् ॥ (४३।२)

sraṣṭāraṃ sarvabhūtānām asito devalo 'bravīt ||

44.1४४.१

विष्णुस् त्वम् असि दुर्धर्ष त्वं यज्ञो मधुसूदन । (४४।१)

viṣṇus tvam asi durdharṣa tvaṃ yajño madhusūdana |

44.2४४.२

यष्टा त्वम् असि यष्टव्यो जामदग्न्यो यथाब्रवीत् ॥ (४४।२)

yaṣṭā tvam asi yaṣṭavyo jāmadagnyo yathābravīt ||

45.1४५.१

ऋषयस् त्वां क्षमाम् आहुः सत्यं च पुरुषोत्तम । (४५।१)

ṛṣayas tvāṃ kṣamām āhuḥ satyaṃ ca puruṣottama |

45.2४५.२

सत्याद् यज्ञो ऽसि सम्भूतः कश्यपस् त्वां यथाब्रवीत् ॥ (४५।२)

satyād yajño 'si sambhūtaḥ kaśyapas tvāṃ yathābravīt ||

46.1४६.१

साध्यानाम् अपि देवानां वसूनाम् ईश्वरेश्वरः । (४६।१)

sādhyānām api devānāṃ vasūnām īśvareśvaraḥ |

46.2४६.२

लोकभावन लोकेश यथा त्वां नारदो ऽब्रवीत् ॥ (४६।२)

lokabhāvana lokeśa yathā tvāṃ nārado 'bravīt ||

47.1४७.१

दिवं ते शिरसा व्याप्तं पद्भ्यां च पृथिवी विभो । (४७।१)

divaṃ te śirasā vyāptaṃ padbhyāṃ ca pṛthivī vibho |

47.2४७.२

जठरं ते इमे लोकाः पुरुषो ऽसि सनातनः ॥ (४७।२)

jaṭharaṃ te ime lokāḥ puruṣo 'si sanātanaḥ ||

48.1४८.१

विद्यातपो ऽभितप्तानां तपसा भावितात्मनाम् । (४८।१)

vidyātapo 'bhitaptānāṃ tapasā bhāvitātmanām |

48.2४८.२

आत्मदर्शनसिद्धानाम् ऋषीणाम् ऋषिसत्तम ॥ (४८।२)

ātmadarśanasiddhānām ṛṣīṇām ṛṣisattama ||

49.1४९.१

राजर्षीणां पुण्यकृताम् आहवेष्वनिवर्तिनाम् । (४९।१)

rājarṣīṇāṃ puṇyakṛtām āhaveṣvanivartinām |

49.2४९.२

सर्वधर्मोपपन्नानां त्वं गतिः पुरुषोत्तम ॥ (४९।२)

sarvadharmopapannānāṃ tvaṃ gatiḥ puruṣottama ||

50.1५०.१

त्वं प्रभुस् त्वं विभुस् त्वं भूर् आत्मभूस् त्वं सनातनः । (५०।१)

tvaṃ prabhus tvaṃ vibhus tvaṃ bhūr ātmabhūs tvaṃ sanātanaḥ |

50.2५०.२

लोकपालाश् च लोकाश् च नक्षत्राणि दिशो दश । (५०।२)

lokapālāś ca lokāś ca nakṣatrāṇi diśo daśa |

50.3५०.३

नभश् चन्द्रश् च सूर्यश् च त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ (५०।३)

nabhaś candraś ca sūryaś ca tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam ||

51.1५१.१

मर्त्यता चैव भूतानाम् अमरत्वं दिवौकसाम् । (५१।१)

martyatā caiva bhūtānām amaratvaṃ divaukasām |

51.2५१.२

त्वयि सर्वं महाबाहो लोककार्यं प्रतिष्ठितम् ॥ (५१।२)

tvayi sarvaṃ mahābāho lokakāryaṃ pratiṣṭhitam ||

52.1५२.१

सा ते ऽहं दुःखम् आख्यास्ये प्रणयान्मधुसूदन । (५२।१)

sā te 'haṃ duḥkham ākhyāsye praṇayānmadhusūdana |

52.2५२.२

ईशस् त्वं सर्वभूतानां ये दिव्या ये च मानुषाः ॥ (५२।२)

īśas tvaṃ sarvabhūtānāṃ ye divyā ye ca mānuṣāḥ ||

53.1५३.१

कथं नु भार्या पार्थानां तव कृष्ण सखी विभो । (५३।१)

kathaṃ nu bhāryā pārthānāṃ tava kṛṣṇa sakhī vibho |

53.2५३.२

धृष्टद्युम्नस्य भगिनी सभां कृष्येत मादृशी ॥ (५३।२)

dhṛṣṭadyumnasya bhaginī sabhāṃ kṛṣyeta mādṛśī ||

54.1५४.१

स्त्रीधर्मिणी वेपमाना रुधिरेण समुक्षिता । (५४।१)

strīdharmiṇī vepamānā rudhireṇa samukṣitā |

54.2५४.२

एकवस्त्रा विकृष्टास्मि दुःखिता कुरुसंसदि ॥ (५४।२)

ekavastrā vikṛṣṭāsmi duḥkhitā kurusaṃsadi ||

55.1५५.१

राजमध्ये सभायां तु रजसाभिसमीरिताम् । (५५।१)

rājamadhye sabhāyāṃ tu rajasābhisamīritām |

55.2५५.२

दृष्ट्वा च मां धार्तराष्ट्राः प्राहसन् पापचेतसः ॥ (५५।२)

dṛṣṭvā ca māṃ dhārtarāṣṭrāḥ prāhasan pāpacetasaḥ ||

56.1५६.१

दासीभावेन भोक्तुं माम् ईषुस् ते मधुसूदन । (५६।१)

dāsībhāvena bhoktuṃ mām īṣus te madhusūdana |

56.2५६.२

जीवत्सु पाण्डुपुत्रेषु पाञ्चालेष्वथ वृष्णिषु ॥ (५६।२)

jīvatsu pāṇḍuputreṣu pāñcāleṣvatha vṛṣṇiṣu ||

57.1५७.१

नन्वहं कृष्ण भीष्मस्य धृतराष्ट्रस्य चोभयोः । (५७।१)

nanvahaṃ kṛṣṇa bhīṣmasya dhṛtarāṣṭrasya cobhayoḥ |

57.2५७.२

स्नुषा भवामि धर्मेण साहं दासीकृता बलात् ॥ (५७।२)

snuṣā bhavāmi dharmeṇa sāhaṃ dāsīkṛtā balāt ||

58.1५८.१

गर्हये पाण्डवांस्त्वेव युधि श्रेष्ठान् महाबलान् । (५८।१)

garhaye pāṇḍavāṃstveva yudhi śreṣṭhān mahābalān |

58.2५८.२

ये क्लिश्यमानां प्रेक्षन्ते धर्मपत्नीं यशस्विनीम् ॥ (५८।२)

ye kliśyamānāṃ prekṣante dharmapatnīṃ yaśasvinīm ||

59.1५९.१

धिग् बलं भीमसेनस्य धिक् पार्थस्य धनुष्मताम् । (५९।१)

dhig balaṃ bhīmasenasya dhik pārthasya dhanuṣmatām |

59.2५९.२

यौ मां विप्रकृतां क्षुद्रैर् मर्षयेतां जनार्दन ॥ (५९।२)

yau māṃ viprakṛtāṃ kṣudrair marṣayetāṃ janārdana ||

60.1६०.१

शाश्वतो ऽयं धर्मपथः सद्भिर् आचरितः सदा । (६०।१)

śāśvato 'yaṃ dharmapathaḥ sadbhir ācaritaḥ sadā |

60.2६०.२

यद् भार्यां परिरक्षन्ति भर्तारो ऽल्पबला अपि ॥ (६०।२)

yad bhāryāṃ parirakṣanti bhartāro 'lpabalā api ||

61.1६१.१

भार्यायां रक्ष्यमाणायां प्रजा भवति रक्षिता । (६१।१)

bhāryāyāṃ rakṣyamāṇāyāṃ prajā bhavati rakṣitā |

61.2६१.२

प्रजायां रक्ष्यमाणायाम् आत्मा भवति रक्षितः ॥ (६१।२)

prajāyāṃ rakṣyamāṇāyām ātmā bhavati rakṣitaḥ ||

62.1६२.१

आत्मा हि जायते तस्यां तस्माज्जाया भवत्युत । (६२।१)

ātmā hi jāyate tasyāṃ tasmājjāyā bhavatyuta |

62.2६२.२

भर्ता च भार्यया रक्ष्यः कथं जायान्ममोदरे ॥ (६२।२)

bhartā ca bhāryayā rakṣyaḥ kathaṃ jāyānmamodare ||

63.1६३.१

नन्विमे शरणं प्राप्तान् न त्यजन्ति कदाचन । (६३।१)

nanvime śaraṇaṃ prāptān na tyajanti kadācana |

63.2६३.२

ते मां शरणम् आपन्नां नान्वपद्यन्त पाण्डवाः ॥ (६३।२)

te māṃ śaraṇam āpannāṃ nānvapadyanta pāṇḍavāḥ ||

64.1६४.१

पञ्चेमे पञ्चभिर् जाताः कुमाराश् चामितौजसः । (६४।१)

pañceme pañcabhir jātāḥ kumārāś cāmitaujasaḥ |

64.2६४.२

एतेषाम् अप्य् अवेक्षार्थं त्रातव्यास्मि जनार्दन ॥ (६४।२)

eteṣām apy avekṣārthaṃ trātavyāsmi janārdana ||

65.1६५.१

प्रतिविन्ध्यो युधिष्ठिरात् सुतसोमो वृकोदरात् । (६५।१)

prativindhyo yudhiṣṭhirāt sutasomo vṛkodarāt |

65.2६५.२

अर्जुनाच्छ्रुतकीर्तिस् तु शतानीकस् तु नाकुलिः ॥ (६५।२)

arjunācchrutakīrtis tu śatānīkas tu nākuliḥ ||

66.1६६.१

कनिष्ठाच्छ्रुतकर्मा तु सर्वे सत्यपराक्रमाः । (६६।१)

kaniṣṭhācchrutakarmā tu sarve satyaparākramāḥ |

66.2६६.२

प्रद्युम्नो यादृशः कृष्ण तादृशास् ते महारथाः ॥ (६६।२)

pradyumno yādṛśaḥ kṛṣṇa tādṛśās te mahārathāḥ ||

67.1६७.१

नन्व् इमे धनुषि श्रेष्ठा अजेया युधि शात्रवैः । (६७।१)

nanv ime dhanuṣi śreṣṭhā ajeyā yudhi śātravaiḥ |

67.2६७.२

किमर्थं धार्तराष्ट्राणां सहन्ते दुर्बलीयसाम् ॥ (६७।२)

kimarthaṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ sahante durbalīyasām ||

68.1६८.१

अधर्मेण हृतं राज्यं सर्वे दासाः कृतास् तथा । (६८।१)

adharmeṇa hṛtaṃ rājyaṃ sarve dāsāḥ kṛtās tathā |

68.2६८.२

सभायां परिकृष्टाहम् एकवस्त्रा रजस्वला ॥ (६८।२)

sabhāyāṃ parikṛṣṭāham ekavastrā rajasvalā ||

69.1६९.१

नाधिज्यम् अपि यच्छक्यं कर्तुम् अन्येन गाण्डिवम् । (६९।१)

nādhijyam api yacchakyaṃ kartum anyena gāṇḍivam |

69.2६९.२

अन्यत्रार्जुनभीमाभ्यां त्वया वा मधुसूदन ॥ (६९।२)

anyatrārjunabhīmābhyāṃ tvayā vā madhusūdana ||

70.1७०.१

धिग् भीमसेनस्य बलं धिक् पार्थस्य च गाण्डिवम् । (७०।१)

dhig bhīmasenasya balaṃ dhik pārthasya ca gāṇḍivam |

70.2७०.२

यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तम् अपि जीवति ॥ (७०।२)

yatra duryodhanaḥ kṛṣṇa muhūrtam api jīvati ||

71.1७१.१

य एतान् आक्षिपद् राष्ट्रात् सह मात्राविहिंसकान् । (७१।१)

ya etān ākṣipad rāṣṭrāt saha mātrāvihiṃsakān |

71.2७१.२

अधीयानान् पुरा बालान् व्रतस्थान् मधुसूदन ॥ (७१।२)

adhīyānān purā bālān vratasthān madhusūdana ||

72.1७२.१

भोजने भीमसेनस्य पापः प्राक्षेपयद् विषम् । (७२।१)

bhojane bhīmasenasya pāpaḥ prākṣepayad viṣam |

72.2७२.२

कालकूटं नवं तीक्ष्णं संभृतं लोमहर्षणम् ॥ (७२।२)

kālakūṭaṃ navaṃ tīkṣṇaṃ saṃbhṛtaṃ lomaharṣaṇam ||

73.1७३.१

तज् जीर्णम् अविकारेण सहान्नेन जनार्दन । (७३।१)

taj jīrṇam avikāreṇa sahānnena janārdana |

73.2७३.२

सशेषत्वान् महाबाहो भीमस्य पुरुषोत्तम ॥ (७३।२)

saśeṣatvān mahābāho bhīmasya puruṣottama ||

74.1७४.१

प्रमाणकोट्यां विश्वस्तं तथा सुप्तं वृकोदरम् । (७४।१)

pramāṇakoṭyāṃ viśvastaṃ tathā suptaṃ vṛkodaram |

74.2७४.२

बद्ध्वैनं कृष्ण गङ्गायां प्रक्षिप्य पुनर् आव्रजत् ॥ (७४।२)

baddhvainaṃ kṛṣṇa gaṅgāyāṃ prakṣipya punar āvrajat ||

75.1७५.१

यदा विबुद्धः कौन्तेयस् तदा संछिद्य बन्धनम् । (७५।१)

yadā vibuddhaḥ kaunteyas tadā saṃchidya bandhanam |

75.2७५.२

उदतिष्ठन् महाबाहुर् भीमसेनो महाबलः ॥ (७५।२)

udatiṣṭhan mahābāhur bhīmaseno mahābalaḥ ||

76.1७६.१

आशीविषैः कृष्णसर्पैः सुप्तं चैनम् अदंशयत् । (७६।१)

āśīviṣaiḥ kṛṣṇasarpaiḥ suptaṃ cainam adaṃśayat |

76.2७६.२

सर्वेष्वेवाङ्गदेशेषु न ममार च शत्रुहा ॥ (७६।२)

sarveṣvevāṅgadeśeṣu na mamāra ca śatruhā ||

77.1७७.१

प्रतिबुद्धस् तु कौन्तेयः सर्वान् सर्पान् अपोथयत् । (७७।१)

pratibuddhas tu kaunteyaḥ sarvān sarpān apothayat |

77.2७७.२

सारथिं चास्य दयितम् अपहस्तेन जघ्निवान् ॥ (७७।२)

sārathiṃ cāsya dayitam apahastena jaghnivān ||

78.1७८.१

पुनः सुप्तान् उपाधाक्षीद् बालकान् वारणावते । (७८।१)

punaḥ suptān upādhākṣīd bālakān vāraṇāvate |

78.2७८.२

शयानान् आर्यया सार्धं को नु तत् कर्तुम् अर्हति ॥ (७८।२)

śayānān āryayā sārdhaṃ ko nu tat kartum arhati ||

79.1७९.१

यत्रार्या रुदती भीता पाण्डवान् इदम् अब्रवीत् । (७९।१)

yatrāryā rudatī bhītā pāṇḍavān idam abravīt |

79.2७९.२

महद् व्यसनम् आपन्ना शिखिना परिवारिता ॥ (७९।२)

mahad vyasanam āpannā śikhinā parivāritā ||

80.1८०.१

हा हतास्मि कुतो न्व् अद्य भवेच्छान्तिर् इहानलात् । (८०।१)

hā hatāsmi kuto nv adya bhavecchāntir ihānalāt |

80.2८०.२

अनाथा विनशिष्यामि बालकैः पुत्रकैः सह ॥ (८०।२)

anāthā vinaśiṣyāmi bālakaiḥ putrakaiḥ saha ||

81.1८१.१

तत्र भीमो महाबाहुर् वायुवेगपराक्रमः । (८१।१)

tatra bhīmo mahābāhur vāyuvegaparākramaḥ |

81.2८१.२

आर्याम् आश्वासयामास भ्रातॄंश् चापि वृकोदरः ॥ (८१।२)

āryām āśvāsayāmāsa bhrātṝṃś cāpi vṛkodaraḥ ||

82.1८२.१

वैनतेयो यथा पक्षी गरुडः पततां वरः । (८२।१)

vainateyo yathā pakṣī garuḍaḥ patatāṃ varaḥ |

82.2८२.२

तथैवाभिपतिष्यामि भयं वो नेह विद्यते ॥ (८२।२)

tathaivābhipatiṣyāmi bhayaṃ vo neha vidyate ||

83.1८३.१

आर्याम् अङ्केन वामेन राजानं दक्षिणेन च । (८३।१)

āryām aṅkena vāmena rājānaṃ dakṣiṇena ca |

83.2८३.२

अंसयोश् च यमौ कृत्वा पृष्ठे बीभत्सुम् एव च ॥ (८३।२)

aṃsayoś ca yamau kṛtvā pṛṣṭhe bībhatsum eva ca ||

84.1८४.१

सहसोत्पत्य वेगेन सर्वान् आदाय वीर्यवान् । (८४।१)

sahasotpatya vegena sarvān ādāya vīryavān |

84.2८४.२

भ्रातॄन् आर्यां च बलवान् मोक्षयामास पावकात् ॥ (८४।२)

bhrātṝn āryāṃ ca balavān mokṣayāmāsa pāvakāt ||

85.1८५.१

ते रात्रौ प्रस्थिताः सर्वे मात्रा सह यशस्विनः । (८५।१)

te rātrau prasthitāḥ sarve mātrā saha yaśasvinaḥ |

85.2८५.२

अभ्यगच्छन् महारण्यं हिडिम्बवनम् अन्तिकात् ॥ (८५।२)

abhyagacchan mahāraṇyaṃ hiḍimbavanam antikāt ||

86.1८६.१

श्रान्ताः प्रसुप्तास् तत्रेमे मात्रा सह सुदुःखिताः । (८६।१)

śrāntāḥ prasuptās tatreme mātrā saha suduḥkhitāḥ |

86.2८६.२

सुप्तांश् चैनान् अभ्यगच्छद्धिडिम्बा नाम राक्षसी ॥ (८६।२)

suptāṃś cainān abhyagacchaddhiḍimbā nāma rākṣasī ||

87.1८७.१

भीमस्य पादौ कृत्वा तु स्व उत्सङ्गे ततो बलात् । (८७।१)

bhīmasya pādau kṛtvā tu sva utsaṅge tato balāt |

87.2८७.२

पर्यमर्दत संहृष्टा कल्याणी मृदुपाणिना ॥ (८७।२)

paryamardata saṃhṛṣṭā kalyāṇī mṛdupāṇinā ||

88.1८८.१

ताम् अबुध्यद् अमेयात्मा बलवान् सत्यविक्रमः । (८८।१)

tām abudhyad ameyātmā balavān satyavikramaḥ |

88.2८८.२

पर्यपृच्छच्च तां भीमः किम् इहेच्छस्यनिन्दिते ॥ (८८।२)

paryapṛcchacca tāṃ bhīmaḥ kim ihecchasyanindite ||

89.1८९.१

तयोः श्रुत्वा तु कथितम् आगच्छद् राक्षसाधमः । (८९।१)

tayoḥ śrutvā tu kathitam āgacchad rākṣasādhamaḥ |

89.2८९.२

भीमरूपो महानादान् विसृजन् भीमदर्शनः ॥ (८९।२)

bhīmarūpo mahānādān visṛjan bhīmadarśanaḥ ||

90.1९०.१

केन सार्धं कथयसि आनयैनं ममान्तिकम् । (९०।१)

kena sārdhaṃ kathayasi ānayainaṃ mamāntikam |

90.2९०.२

हिडिम्बे भक्षयिष्यावो न चिरं कर्तुम् अर्हसि ॥ (९०।२)

hiḍimbe bhakṣayiṣyāvo na ciraṃ kartum arhasi ||

91.1९१.१

सा कृपासंगृहीतेन हृदयेन मनस्विनी । (९१।१)

sā kṛpāsaṃgṛhītena hṛdayena manasvinī |

91.2९१.२

नैनम् ऐच्छत् तदाख्यातुम् अनुक्रोशाद् अनिन्दिता ॥ (९१।२)

nainam aicchat tadākhyātum anukrośād aninditā ||

92.1९२.१

स नादान् विनदन् घोरान् राक्षसः पुरुषादकः । (९२।१)

sa nādān vinadan ghorān rākṣasaḥ puruṣādakaḥ |

92.2९२.२

अभ्यद्रवत वेगेन भीमसेनं तदा किल ॥ (९२।२)

abhyadravata vegena bhīmasenaṃ tadā kila ||

93.1९३.१

तम् अभिद्रुत्य संक्रुद्धो वेगेन महता बली । (९३।१)

tam abhidrutya saṃkruddho vegena mahatā balī |

93.2९३.२

अगृह्णात् पाणिना पाणिं भीमसेनस्य राक्षसः ॥ (९३।२)

agṛhṇāt pāṇinā pāṇiṃ bhīmasenasya rākṣasaḥ ||

94.1९४.१

इन्द्राशनिसमस्पर्शं वज्रसंहननं दृढम् । (९४।१)

indrāśanisamasparśaṃ vajrasaṃhananaṃ dṛḍham |

94.2९४.२

संहत्य भीमसेनाय व्याक्षिपत् सहसा करम् ॥ (९४।२)

saṃhatya bhīmasenāya vyākṣipat sahasā karam ||

95.1९५.१

गृहीतं पाणिना पाणिं भीमसेनो ऽथ रक्षसा । (९५।१)

gṛhītaṃ pāṇinā pāṇiṃ bhīmaseno 'tha rakṣasā |

95.2९५.२

नामृष्यत महाबाहुस् तत्राक्रुध्यद् वृकोदरः ॥ (९५।२)

nāmṛṣyata mahābāhus tatrākrudhyad vṛkodaraḥ ||

96.1९६.१

तत्रासीत् तुमुलं युद्धं भीमसेनहिडिम्बयोः । (९६।१)

tatrāsīt tumulaṃ yuddhaṃ bhīmasenahiḍimbayoḥ |

96.2९६.२

सर्वास्त्रविदुषोर् घोरं वृत्रवासवयोर् इव ॥ (९६।२)

sarvāstraviduṣor ghoraṃ vṛtravāsavayor iva ||

97.1९७.१

हत्वा हिडिम्बं भीमो ऽथ प्रस्थितो भ्रातृभिः सह । (९७।१)

hatvā hiḍimbaṃ bhīmo 'tha prasthito bhrātṛbhiḥ saha |

97.2९७.२

हिडिम्बाम् अग्रतः कृत्वा यस्यां जातो घटोत्कचः ॥ (९७।२)

hiḍimbām agrataḥ kṛtvā yasyāṃ jāto ghaṭotkacaḥ ||

98.1९८.१

ततश् च प्राद्रवन् सर्वे सह मात्रा यशस्विनः । (९८।१)

tataś ca prādravan sarve saha mātrā yaśasvinaḥ |

98.2९८.२

एकचक्राम् अभिमुखाः संवृता ब्राह्मणव्रजैः ॥ (९८।२)

ekacakrām abhimukhāḥ saṃvṛtā brāhmaṇavrajaiḥ ||

99.1९९.१

प्रस्थाने व्यास एषां च मन्त्री प्रियहितो ऽभवत् । (९९।१)

prasthāne vyāsa eṣāṃ ca mantrī priyahito 'bhavat |

99.2९९.२

ततो ऽगच्छन्न् एकचक्रां पाण्डवाः संशितव्रताः ॥ (९९।२)

tato 'gacchann ekacakrāṃ pāṇḍavāḥ saṃśitavratāḥ ||

100.1१००.१

तत्राप्यासादयामासुर् बकं नाम महाबलम् । (१००।१)

tatrāpyāsādayāmāsur bakaṃ nāma mahābalam |

100.2१००.२

पुरुषादं प्रतिभयं हिडिम्बेनैव संमितम् ॥ (१००।२)

puruṣādaṃ pratibhayaṃ hiḍimbenaiva saṃmitam ||

101.1१०१.१

तं चापि विनिहत्योग्रं भीमः प्रहरतां वरः । (१०१।१)

taṃ cāpi vinihatyograṃ bhīmaḥ praharatāṃ varaḥ |

101.2१०१.२

सहितो भ्रातृभिः सर्वैर् द्रुपदस्य पुरं ययौ ॥ (१०१।२)

sahito bhrātṛbhiḥ sarvair drupadasya puraṃ yayau ||

102.1१०२.१

लब्धाहम् अपि तत्रैव वसता सव्यसाचिना । (१०२।१)

labdhāham api tatraiva vasatā savyasācinā |

102.2१०२.२

यथा त्वया जिता कृष्ण रुक्मिणी भीष्मकात्मजा ॥ (१०२।२)

yathā tvayā jitā kṛṣṇa rukmiṇī bhīṣmakātmajā ||

103.1१०३.१

एवं सुयुद्धे पार्थेन जिताहं मधुसूदन । (१०३।१)

evaṃ suyuddhe pārthena jitāhaṃ madhusūdana |

103.2१०३.२

स्वयंवरे महत् कर्म कृत्वा नसुकरं परैः ॥ (१०३।२)

svayaṃvare mahat karma kṛtvā nasukaraṃ paraiḥ ||

104.1१०४.१

एवं क्लेशैः सुबहुभिः क्लिश्यमानाः सुदुःखिताः । (१०४।१)

evaṃ kleśaiḥ subahubhiḥ kliśyamānāḥ suduḥkhitāḥ |

104.2१०४.२

निवसामार्यया हीनाः कृष्ण धौम्यपुरःसराः ॥ (१०४।२)

nivasāmāryayā hīnāḥ kṛṣṇa dhaumyapuraḥsarāḥ ||

105.1१०५.१

त इमे सिंहविक्रान्ता वीर्येणाभ्यधिकाः परैः । (१०५।१)

ta ime siṃhavikrāntā vīryeṇābhyadhikāḥ paraiḥ |

105.2१०५.२

विहीनैः परिक्लिश्यन्तीं समुपेक्षन्त मां कथम् ॥ (१०५।२)

vihīnaiḥ parikliśyantīṃ samupekṣanta māṃ katham ||

106.1१०६.१

एतादृशानि दुःखानि सहन्ते दुर्बलीयसाम् । (१०६।१)

etādṛśāni duḥkhāni sahante durbalīyasām |

106.2१०६.२

दीर्घकालं प्रदीप्तानि पापानां क्षुद्रकर्मणाम् ॥ (१०६।२)

dīrghakālaṃ pradīptāni pāpānāṃ kṣudrakarmaṇām ||

107.1१०७.१

कुले महति जातास्मि दिव्येन विधिना किल । (१०७।१)

kule mahati jātāsmi divyena vidhinā kila |

107.2१०७.२

पाण्डवानां प्रिया भार्या स्नुषा पाण्डोर् महात्मनः ॥ (१०७।२)

pāṇḍavānāṃ priyā bhāryā snuṣā pāṇḍor mahātmanaḥ ||

108.1१०८.१

कचग्रहम् अनुप्राप्ता सास्मि कृष्ण वरा सती । (१०८।१)

kacagraham anuprāptā sāsmi kṛṣṇa varā satī |

108.2१०८.२

पञ्चानाम् इन्द्रकल्पानां प्रेक्षतां मधुसूदन ॥ (१०८।२)

pañcānām indrakalpānāṃ prekṣatāṃ madhusūdana ||

109.1१०९.१

इत्य् उक्त्वा प्रारुदत् कृष्णा मुखं प्रच्छाद्य पाणिना । (१०९।१)

ity uktvā prārudat kṛṣṇā mukhaṃ pracchādya pāṇinā |

109.2१०९.२

पद्मकोशप्रकाशेन मृदुना मृदुभाषिणी ॥ (१०९।२)

padmakośaprakāśena mṛdunā mṛdubhāṣiṇī ||

110.1११०.१

स्तनावपतितौ पीनौ सुजातौ शुभलक्षणौ । (११०।१)

stanāvapatitau pīnau sujātau śubhalakṣaṇau |

110.2११०.२

अभ्यवर्षत पाञ्चाली दुःखजैर् अश्रुबिन्दुभिः ॥ (११०।२)

abhyavarṣata pāñcālī duḥkhajair aśrubindubhiḥ ||

111.1१११.१

चक्षुषी परिमार्जन्ती निःश्वसन्ती पुनः पुनः । (१११।१)

cakṣuṣī parimārjantī niḥśvasantī punaḥ punaḥ |

111.2१११.२

बाष्पपूर्णेन कण्ठेन क्रुद्धा वचनम् अब्रवीत् ॥ (१११।२)

bāṣpapūrṇena kaṇṭhena kruddhā vacanam abravīt ||

112.1११२.१

नैव मे पतयः सन्ति न पुत्रा मधुसूदन । (११२।१)

naiva me patayaḥ santi na putrā madhusūdana |

112.2११२.२

न भ्रातरो न च पिता नैव त्वं न च बान्धवाः ॥ (११२।२)

na bhrātaro na ca pitā naiva tvaṃ na ca bāndhavāḥ ||

113.1११३.१

ये मां विप्रकृतां क्षुद्रैर् उपेक्षध्वं विशोकवत् । (११३।१)

ye māṃ viprakṛtāṃ kṣudrair upekṣadhvaṃ viśokavat |

113.2११३.२

न हि मे शाम्यते दुःखं कर्णो यत् प्राहसत् तदा ॥ (११३।२)

na hi me śāmyate duḥkhaṃ karṇo yat prāhasat tadā ||

114.1११४.१

अथैनाम् अब्रवीत् कृष्णस् तस्मिन् वीरसमागमे । (११४।१)

athainām abravīt kṛṣṇas tasmin vīrasamāgame |

114.2११४.२

रोदिष्यन्ति स्त्रियो ह्येवं येषां क्रुद्धासि भामिनि ॥ (११४।२)

rodiṣyanti striyo hyevaṃ yeṣāṃ kruddhāsi bhāmini ||

115.1११५.१

बीभत्सुशरसंछन्नाञ् शोणितौघपरिप्लुतान् । (११५।१)

bībhatsuśarasaṃchannāñ śoṇitaughapariplutān |

115.2११५.२

निहताञ्जीवितं त्यक्त्वा शयानान् वसुधातले ॥ (११५।२)

nihatāñjīvitaṃ tyaktvā śayānān vasudhātale ||

116.1११६.१

यत् समर्थं पाण्डवानां तत् करिष्यामि मा शुचः । (११६।१)

yat samarthaṃ pāṇḍavānāṃ tat kariṣyāmi mā śucaḥ |

116.2११६.२

सत्यं ते प्रतिजानामि राज्ञां राज्ञी भविष्यसि ॥ (११६।२)

satyaṃ te pratijānāmi rājñāṃ rājñī bhaviṣyasi ||

117.1११७.१

पतेद् द्यौर् हिमवाञ्शीर्येत् पृथिवी शकलीभवेत् । (११७।१)

pated dyaur himavāñśīryet pṛthivī śakalībhavet |

117.2११७.२

शुष्येत् तोयनिधिः कृष्णे न मे मोघं वचो भवेत् ॥ (११७।२)

śuṣyet toyanidhiḥ kṛṣṇe na me moghaṃ vaco bhavet ||

118.1११८.१

धृष्टद्युम्न उवाच । (११८।१)

dhṛṣṭadyumna uvāca

118.2११८.२

अहं द्रोणं हनिष्यामि शिखण्डी तु पितामहम् । (११८।२)

ahaṃ droṇaṃ haniṣyāmi śikhaṇḍī tu pitāmaham |

118.3११८.३

दुर्योधनं भीमसेनः कर्णं हन्ता धनंजयः ॥ (११८।३)

duryodhanaṃ bhīmasenaḥ karṇaṃ hantā dhanaṃjayaḥ ||

119.1११९.१

रामकृष्णौ व्यपाश्रित्य अजेयाः स्म शुचिस्मिते । (११९।१)

rāmakṛṣṇau vyapāśritya ajeyāḥ sma śucismite |

119.2११९.२

अपि वृत्रहणा युद्धे किं पुनर् धृतराष्ट्रजैः ॥ (११९।२)

api vṛtrahaṇā yuddhe kiṃ punar dhṛtarāṣṭrajaiḥ ||

120.1१२०.१

वैशम्पायन उवाच । (१२०।१)

vaiśampāyana uvāca

120.2१२०.२

इत्य् उक्ते ऽभिमुखा वीरा वासुदेवम् उपस्थिताः । (१२०।२)

ity ukte 'bhimukhā vīrā vāsudevam upasthitāḥ |

120.3१२०.३

तेषां मध्ये महाबाहुः केशवो वाक्यम् अब्रवीत् ॥ (१२०।३)

teṣāṃ madhye mahābāhuḥ keśavo vākyam abravīt ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 3, 13

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit