MBh, 14, 70
Select a line for its word-by-word analysis.
तान् समीपगताञ् श्रुत्वा पाण्डवाञ् शत्रुकर्शनः । (१।२)
tān samīpagatāñ śrutvā pāṇḍavāñ śatrukarśanaḥ |
वासुदेवः सहामात्यः प्रत्युद्यातो दिदृक्षया ॥ (१।३)
vāsudevaḥ sahāmātyaḥ pratyudyāto didṛkṣayā ||
ते समेत्य यथान्यायं पाण्डवा वृष्णिभिः सह । (२।१)
te sametya yathānyāyaṃ pāṇḍavā vṛṣṇibhiḥ saha |
द्यावापृथिव्यौ खं चैव शब्देनासीत् समावृतम् ॥ (३।२)
dyāvāpṛthivyau khaṃ caiva śabdenāsīt samāvṛtam ||
ते कोशम् अग्रतः कृत्वा विविशुः स्वपुरं तदा । (४।१)
te kośam agrataḥ kṛtvā viviśuḥ svapuraṃ tadā |
पाण्डवाः प्रीतमनसः सामात्याः ससुहृद्गणाः ॥ (४।२)
pāṇḍavāḥ prītamanasaḥ sāmātyāḥ sasuhṛdgaṇāḥ ||
ते समेत्य यथान्यायं धृतराष्ट्रं जनाधिपम् । (५।१)
te sametya yathānyāyaṃ dhṛtarāṣṭraṃ janādhipam |
धृतराष्ट्राद् अनु च ते गान्धारीं सुबलात्मजाम् । (६।१)
dhṛtarāṣṭrād anu ca te gāndhārīṃ subalātmajām |
विदुरं पूजयित्वा च वैश्यापुत्रं समेत्य च । (७।१)
viduraṃ pūjayitvā ca vaiśyāputraṃ sametya ca |
पूज्यमानाः स्म ते वीरा व्यराजन्त विशां पते ॥ (७।२)
pūjyamānāḥ sma te vīrā vyarājanta viśāṃ pate ||
ततस्तत् परम् आश्चर्यं विचित्रं महद् अद्भुतम् । (८।१)
tatastat param āścaryaṃ vicitraṃ mahad adbhutam |
शुश्रुवुस्ते तदा वीराः पितुस्ते जन्म भारत ॥ (८।२)
śuśruvuste tadā vīrāḥ pituste janma bhārata ||
तस्य सर्वे यथान्यायं पूजां चक्रुः कुरूद्वहाः । (११।१)
tasya sarve yathānyāyaṃ pūjāṃ cakruḥ kurūdvahāḥ |
सह वृष्ण्यन्धकव्याघ्रैर् उपासां चक्रिरे तदा ॥ (११।२)
saha vṛṣṇyandhakavyāghrair upāsāṃ cakrire tadā ||
तत्र नानाविधाकाराः कथाः समनुकीर्त्य वै । (१२।१)
tatra nānāvidhākārāḥ kathāḥ samanukīrtya vai |
युधिष्ठिरो धर्मसुतो व्यासं वचनम् अब्रवीत् ॥ (१२।२)
yudhiṣṭhiro dharmasuto vyāsaṃ vacanam abravīt ||
भवत्प्रसादाद् भगवन् यद् इदं रत्नम् आहृतम् । (१३।१)
bhavatprasādād bhagavan yad idaṃ ratnam āhṛtam |
उपयोक्तुं तद् इच्छामि वाजिमेधे महाक्रतौ ॥ (१३।२)
upayoktuṃ tad icchāmi vājimedhe mahākratau ||
त्वदधीना वयं सर्वे कृष्णस्य च महात्मनः ॥ (१४।२)
tvadadhīnā vayaṃ sarve kṛṣṇasya ca mahātmanaḥ ||
अनुजानामि राजंस्त्वां क्रियतां यद् अनन्तरम् । (१५।२)
anujānāmi rājaṃstvāṃ kriyatāṃ yad anantaram |
अश्वमेधो हि राजेन्द्र पावनः सर्वपाप्मनाम् । (१६।१)
aśvamedho hi rājendra pāvanaḥ sarvapāpmanām |
तेनेष्ट्वा त्वं विपाप्मा वै भविता नात्र संशयः ॥ (१६।२)
teneṣṭvā tvaṃ vipāpmā vai bhavitā nātra saṃśayaḥ ||
इत्युक्तः स तु धर्मात्मा कुरुराजो युधिष्ठिरः । (१७।२)
ityuktaḥ sa tu dharmātmā kururājo yudhiṣṭhiraḥ |
समनुज्ञाप्य तु स तं कृष्णद्वैपायनं नृपः । (१८।१)
samanujñāpya tu sa taṃ kṛṣṇadvaipāyanaṃ nṛpaḥ |
वासुदेवम् अथामन्त्र्य वाग्मी वचनम् अब्रवीत् ॥ (१८।२)
vāsudevam athāmantrya vāgmī vacanam abravīt ||
यद् ब्रूयां त्वां महाबाहो तत् कृथास्त्वम् इहाच्युत ॥ (१९।२)
yad brūyāṃ tvāṃ mahābāho tat kṛthāstvam ihācyuta ||
त्वत्प्रभावार्जितान् भोगान् अश्नीम यदुनन्दन । (२०।१)
tvatprabhāvārjitān bhogān aśnīma yadunandana |
पराक्रमेण बुद्ध्या च त्वयेयं निर्जिता मही ॥ (२०।२)
parākrameṇa buddhyā ca tvayeyaṃ nirjitā mahī ||
दीक्षयस्व त्वम् आत्मानं त्वं नः परमको गुरुः । (२१।१)
dīkṣayasva tvam ātmānaṃ tvaṃ naḥ paramako guruḥ |
त्वयीष्टवति धर्मज्ञ विपाप्मा स्याम् अहं विभो । (२१।२)
tvayīṣṭavati dharmajña vipāpmā syām ahaṃ vibho |
त्वं हि यज्ञो ऽक्षरः सर्वस्त्वं धर्मस्त्वं प्रजापतिः ॥ (२१।३)
tvaṃ hi yajño 'kṣaraḥ sarvastvaṃ dharmastvaṃ prajāpatiḥ ||
त्वम् एवैतन्महाबाहो वक्तुम् अर्हस्यरिंदम । (२२।२)
tvam evaitanmahābāho vaktum arhasyariṃdama |
त्वं गतिः सर्वभूतानाम् इति मे निश्चिता मतिः ॥ (२२।३)
tvaṃ gatiḥ sarvabhūtānām iti me niścitā matiḥ ||
त्वं चाद्य कुरुवीराणां धर्मेणाभिविराजसे । (२३।१)
tvaṃ cādya kuruvīrāṇāṃ dharmeṇābhivirājase |
गुणभूताः स्म ते राजंस्त्वं नो राजन्मतो गुरुः ॥ (२३।२)
guṇabhūtāḥ sma te rājaṃstvaṃ no rājanmato guruḥ ||
यजस्व मदनुज्ञातः प्राप्त एव क्रतुर् मया । (२४।१)
yajasva madanujñātaḥ prāpta eva kratur mayā |
युनक्तु नो भवान् कार्ये यत्र वाञ्छसि भारत । (२४।२)
yunaktu no bhavān kārye yatra vāñchasi bhārata |
सत्यं ते प्रतिजानामि सर्वं कर्तास्मि ते ऽनघ ॥ (२४।३)
satyaṃ te pratijānāmi sarvaṃ kartāsmi te 'nagha ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.