संजय उवाच । (१।१)

अर्जुनस्य वचः श्रुत्वा नोचुस्तत्र महारथाः । (१।२)

अप्रियं वा प्रियं वापि महाराज धनंजयम् ॥ (१।३)

ततः क्रुद्धो महाबाहुर् भीमसेनो ऽभ्यभाषत । (२।१)

उत्स्मयन्न् इव कौन्तेयम् अर्जुनं भरतर्षभ ॥ (२।२)

मुनिर् यथारण्यगतो भाषसे धर्मसंहितम् । (३।१)

न्यस्तदण्डो यथा पार्थ ब्राह्मणः संशितव्रतः ॥ (३।२)

क्षतात् त्राता क्षताज्जीवन् क्षान्तस्त्रिष्वपि साधुषु । (४।१)

क्षत्रियः क्षितिम् आप्नोति क्षिप्रं धर्मं यशः श्रियम् ॥ (४।२)

स भवान् क्षत्रियगुणैर् युक्तः सर्वैः कुलोद्वहः । (५।१)

अविपश्चिद् यथा वाक्यं व्याहरन्नाद्य शोभसे ॥ (५।२)

पराक्रमस्ते कौन्तेय शक्रस्येव शचीपतेः । (६।१)

न चातिवर्तसे धर्मं वेलाम् इव महोदधिः ॥ (६।२)

न पूजयेत् त्वा को ऽन्वद्य यत् त्रयोदशवार्षिकम् । (७।१)

अमर्षं पृष्ठतः कृत्वा धर्मम् एवाभिकाङ्क्षसे ॥ (७।२)

दिष्ट्या तात मनस्ते ऽद्य स्वधर्मम् अनुवर्तते । (८।१)

आनृशंस्ये च ते दिष्ट्या बुद्धिः सततम् अच्युत ॥ (८।२)

यत् तु धर्मप्रवृत्तस्य हृतं राज्यम् अधर्मतः । (९।१)

द्रौपदी च परामृष्टा सभाम् आनीय शत्रुभिः ॥ (९।२)

वनं प्रव्राजिताश्चास्म वल्कलाजिनवाससः । (१०।१)

अनर्हमाणास्तं भावं त्रयोदश समाः परैः ॥ (१०।२)

एतान्यमर्षस्थानानि मर्षितानि त्वयानघ । (११।१)

क्षत्रधर्मप्रसक्तेन सर्वम् एतद् अनुष्ठितम् ॥ (११।२)

तम् अधर्मम् अपाक्रष्टुम् आरब्धः सहितस्त्वया । (१२।१)

सानुबन्धान् हनिष्यामि क्षुद्रान् राज्यहरान् अहम् ॥ (१२।२)

त्वया तु कथितं पूर्वं युद्धायाभ्यागता वयम् । (१३।१)

घटामश्च यथाशक्ति त्वं तु नो ऽद्य जुगुप्ससे ॥ (१३।२)

स्वधर्मं नेच्छसे ज्ञातुं मिथ्या वचनम् एव ते । (१४।१)

भयार्दितानाम् अस्माकं वाचा मर्माणि कृन्तसि ॥ (१४।२)

वपन् व्रणे क्षारम् इव क्षतानां शत्रुकर्शन । (१५।१)

विदीर्यते मे हृदयं त्वया वाक्शल्यपीडितम् ॥ (१५।२)

अधर्मम् एतद् विपुलं धार्मिकः सन्न बुध्यसे । (१६।१)

यत् त्वम् आत्मानम् अस्मांश्च प्रशंस्यान्न प्रशंससि । (१६।२)

यः कलां षोडशीं त्वत्तो नार्हते तं प्रशंससि ॥ (१६।३)

स्वयम् एवात्मनो वक्तुं न युक्तं गुणसंस्तवम् । (१७।१)

दारयेयं महीं क्रोधाद् विकिरेयं च पर्वतान् ॥ (१७।२)

आविध्य च गदां गुर्वीं भीमां काञ्चनमालिनीम् । (१८।१)

गिरिप्रकाशान् क्षितिजान् भञ्जेयम् अनिलो यथा ॥ (१८।२)

स त्वम् एवंविधं जानन् भ्रातरं मां नरर्षभ । (१९।१)

द्रोणपुत्राद् भयं कर्तुं नार्हस्यमितविक्रम ॥ (१९।२)

अथ वा तिष्ठ बीभत्सो सह सर्वैर् नरर्षभैः । (२०।१)

अहम् एनं गदापाणिर् जेष्याम्येको महाहवे ॥ (२०।२)

ततः पाञ्चालराजस्य पुत्रः पार्थम् अथाब्रवीत् । (२१।१)

संक्रुद्धम् इव नर्दन्तं हिरण्यकशिपुं हरिः ॥ (२१।२)

बीभत्सो विप्रकर्माणि विदितानि मनीषिणाम् । (२२।१)

याजनाध्यापने दानं तथा यज्ञप्रतिग्रहौ ॥ (२२।२)

षष्ठम् अध्ययनं नाम तेषां कस्मिन् प्रतिष्ठितः । (२३।१)

हतो द्रोणो मया यत् तत् किं मां पार्थ विगर्हसे ॥ (२३।२)

अपक्रान्तः स्वधर्माच्च क्षत्रधर्मम् उपाश्रितः । (२४।१)

अमानुषेण हन्त्यस्मान् अस्त्रेण क्षुद्रकर्मकृत् ॥ (२४।२)

तथा मायां प्रयुञ्जानम् असह्यं ब्राह्मणब्रुवम् । (२५।१)

माययैव निहन्याद् यो न युक्तं पार्थ तत्र किम् ॥ (२५।२)

तस्मिंस्तथा मया शस्ते यदि द्रौणायनी रुषा । (२६।१)

कुरुते भैरवं नादं तत्र किं मम हीयते ॥ (२६।२)

न चाद्भुतम् इदं मन्ये यद् द्रौणिः शुद्धगर्जया । (२७।१)

घातयिष्यति कौरव्यान् परित्रातुम् अशक्नुवन् ॥ (२७।२)

यच्च मां धार्मिको भूत्वा ब्रवीषि गुरुघातिनम् । (२८।१)

तदर्थम् अहम् उत्पन्नः पाञ्चाल्यस्य सुतो ऽनलात् ॥ (२८।२)

यस्य कार्यम् अकार्यं वा युध्यतः स्यात् समं रणे । (२९।१)

तं कथं ब्राह्मणं ब्रूयाः क्षत्रियं वा धनंजय ॥ (२९।२)

यो ह्यनस्त्रविदो हन्याद् ब्रह्मास्त्रैः क्रोधमूर्छितः । (३०।१)

सर्वोपायैर् न स कथं वध्यः पुरुषसत्तम ॥ (३०।२)

विधर्मिणं धर्मविद्भिः प्रोक्तं तेषां विषोपमम् । (३१।१)

जानन् धर्मार्थतत्त्वज्ञः किम् अर्जुन विगर्हसे ॥ (३१।२)

नृशंसः स मयाक्रम्य रथ एव निपातितः । (३२।१)

तन्माभिनन्द्यं बीभत्सो किमर्थं नाभिनन्दसे ॥ (३२।२)

कृते रणे कथं पार्थ ज्वलनार्कविषोपमम् । (३३।१)

भीमं द्रोणशिरश्छेदे प्रशस्यं न प्रशंससि ॥ (३३।२)

यो ऽसौ ममैव नान्यस्य बान्धवान् युधि जघ्निवान् । (३४।१)

छित्त्वापि तस्य मूर्धानं नैवास्मि विगतज्वरः ॥ (३४।२)

तच्च मे कृन्तते मर्म यन्न तस्य शिरो मया । (३५।१)

निषादविषये क्षिप्तं जयद्रथशिरो यथा ॥ (३५।२)

अवधश्चापि शत्रूणाम् अधर्मः शिष्यते ऽर्जुन । (३६।१)

क्षत्रियस्य ह्ययं धर्मो हन्याद्धन्येत वा पुनः ॥ (३६।२)

स शत्रुर् निहतः संख्ये मया धर्मेण पाण्डव । (३७।१)

यथा त्वया हतः शूरो भगदत्तः पितुः सखा ॥ (३७।२)

पितामहं रणे हत्वा मन्यसे धर्मम् आत्मनः । (३८।१)

मया शत्रौ हते कस्मात् पापे धर्मं न मन्यसे ॥ (३८।२)

नानृतः पाण्डवो ज्येष्ठो नाहं वाधार्मिको ऽर्जुन । (३९।१)

शिष्यध्रुङ् निहतः पापो युध्यस्व विजयस्तव ॥ (३९।२)