महाभारतMahābhārata

MBh, 1, 127

127 of 1995 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ततः स्रस्तोत्तरपटः सप्रस्वेदः सवेपथुः । (१।२)

tataḥ srastottarapaṭaḥ saprasvedaḥ savepathuḥ |

1.3१.३

विवेशाधिरथो रङ्गं यष्टिप्राणो ह्वयन्न् इव ॥ (१।३)

viveśādhiratho raṅgaṃ yaṣṭiprāṇo hvayann iva ||

2.1२.१

तम् आलोक्य धनुस्त्यक्त्वा पितृगौरवयन्त्रितः । (२।१)

tam ālokya dhanustyaktvā pitṛgauravayantritaḥ |

2.2२.२

कर्णो ऽभिषेकार्द्रशिराः शिरसा समवन्दत ॥ (२।२)

karṇo 'bhiṣekārdraśirāḥ śirasā samavandata ||

3.1३.१

ततः पादाववच्छाद्य पटान्तेन ससंभ्रमः । (३।१)

tataḥ pādāvavacchādya paṭāntena sasaṃbhramaḥ |

3.2३.२

पुत्रेति परिपूर्णार्थम् अब्रवीद् रथसारथिः ॥ (३।२)

putreti paripūrṇārtham abravīd rathasārathiḥ ||

4.1४.१

परिष्वज्य च तस्याथ मूर्धानं स्नेहविक्लवः । (४।१)

pariṣvajya ca tasyātha mūrdhānaṃ snehaviklavaḥ |

4.2४.२

अङ्गराज्याभिषेकार्द्रम् अश्रुभिः सिषिचे पुनः ॥ (४।२)

aṅgarājyābhiṣekārdram aśrubhiḥ siṣice punaḥ ||

5.1५.१

तं दृष्ट्वा सूतपुत्रो ऽयम् इति निश्चित्य पाण्डवः । (५।१)

taṃ dṛṣṭvā sūtaputro 'yam iti niścitya pāṇḍavaḥ |

5.2५.२

भीमसेनस्तदा वाक्यम् अब्रवीत् प्रहसन्न् इव ॥ (५।२)

bhīmasenastadā vākyam abravīt prahasann iva ||

6.1६.१

न त्वम् अर्हसि पार्थेन सूतपुत्र रणे वधम् । (६।१)

na tvam arhasi pārthena sūtaputra raṇe vadham |

6.2६.२

कुलस्य सदृशस्तूर्णं प्रतोदो गृह्यतां त्वया ॥ (६।२)

kulasya sadṛśastūrṇaṃ pratodo gṛhyatāṃ tvayā ||

7.1७.१

अङ्गराज्यं च नार्हस्त्वम् उपभोक्तुं नराधम । (७।१)

aṅgarājyaṃ ca nārhastvam upabhoktuṃ narādhama |

7.2७.२

श्वा हुताशसमीपस्थं पुरोडाशम् इवाध्वरे ॥ (७।२)

śvā hutāśasamīpasthaṃ puroḍāśam ivādhvare ||

8.1८.१

एवम् उक्तस्ततः कर्णः किंचित् प्रस्फुरिताधरः । (८।१)

evam uktastataḥ karṇaḥ kiṃcit prasphuritādharaḥ |

8.2८.२

गगनस्थं विनिःश्वस्य दिवाकरम् उदैक्षत ॥ (८।२)

gaganasthaṃ viniḥśvasya divākaram udaikṣata ||

9.1९.१

ततो दुर्योधनः कोपाद् उत्पपात महाबलः । (९।१)

tato duryodhanaḥ kopād utpapāta mahābalaḥ |

9.2९.२

भ्रातृपद्मवनात् तस्मान् मदोत्कट इव द्विपः ॥ (९।२)

bhrātṛpadmavanāt tasmān madotkaṭa iva dvipaḥ ||

10.1१०.१

सो ऽब्रवीद् भीमकर्माणं भीमसेनम् अवस्थितम् । (१०।१)

so 'bravīd bhīmakarmāṇaṃ bhīmasenam avasthitam |

10.2१०.२

वृकोदर न युक्तं ते वचनं वक्तुम् ईदृशम् ॥ (१०।२)

vṛkodara na yuktaṃ te vacanaṃ vaktum īdṛśam ||

11.1११.१

क्षत्रियाणां बलं ज्येष्ठं योद्धव्यं क्षत्रबन्धुना । (११।१)

kṣatriyāṇāṃ balaṃ jyeṣṭhaṃ yoddhavyaṃ kṣatrabandhunā |

11.2११.२

शूराणां च नदीनां च प्रभवा दुर्विदाः किल ॥ (११।२)

śūrāṇāṃ ca nadīnāṃ ca prabhavā durvidāḥ kila ||

12.1१२.१

सलिलाद् उत्थितो वह्निर् येन व्याप्तं चराचरम् । (१२।१)

salilād utthito vahnir yena vyāptaṃ carācaram |

12.2१२.२

दधीचस्यास्थितो वज्रं कृतं दानवसूदनम् ॥ (१२।२)

dadhīcasyāsthito vajraṃ kṛtaṃ dānavasūdanam ||

13.1१३.१

आग्नेयः कृत्तिकापुत्रो रौद्रो गाङ्गेय इत्यपि । (१३।१)

āgneyaḥ kṛttikāputro raudro gāṅgeya ityapi |

13.2१३.२

श्रूयते भगवान् देवः सर्वगुह्यमयो गुहः ॥ (१३।२)

śrūyate bhagavān devaḥ sarvaguhyamayo guhaḥ ||

14.1१४.१

क्षत्रियाभ्यश्च ये जाता ब्राह्मणास्ते च विश्रुताः । (१४।१)

kṣatriyābhyaśca ye jātā brāhmaṇāste ca viśrutāḥ |

14.2१४.२

विश्वामित्रप्रभृतयः प्राप्ता ब्रह्मत्वम् अव्ययम् । (१४।२)

viśvāmitraprabhṛtayaḥ prāptā brahmatvam avyayam |

14.3१४.३

जातान् आहुः क्षत्रियासु ब्राह्मणैः क्षत्रसंक्षये । (१४।३)

jātān āhuḥ kṣatriyāsu brāhmaṇaiḥ kṣatrasaṃkṣaye |

14.4१४.४

आचार्यः कलशाज्जातः शरस्तम्बाद् गुरुः कृपः । (१४।४)

ācāryaḥ kalaśājjātaḥ śarastambād guruḥ kṛpaḥ |

14.5१४.५

द्रोणः शस्त्रभृतां वरः । (१४।५)

droṇaḥ śastrabhṛtāṃ varaḥ |

14.6१४.६

गौतमस्यान्ववाये च । (१४।६)

gautamasyānvavāye ca |

14.7१४.७

भवतां च यथा जन्म तद् अप्यागमितं नृपैः ॥ (१४।७)

bhavatāṃ ca yathā janma tad apyāgamitaṃ nṛpaiḥ ||

15.1१५.१

सकुण्डलं सकवचं दिव्यलक्षणलक्षितम् । (१५।१)

sakuṇḍalaṃ sakavacaṃ divyalakṣaṇalakṣitam |

15.2१५.२

कथम् आदित्यसंकाशं मृगी व्याघ्रं जनिष्यति । (१५।२)

katham ādityasaṃkāśaṃ mṛgī vyāghraṃ janiṣyati |

15.3१५.३

सूतो ऽमुं जनयिष्यति । (१५।३)

sūto 'muṃ janayiṣyati |

15.4१५.४

एवं क्षत्रगुणैर् युक्तं शरं समितिशोभनम् ॥ (१५।४)

evaṃ kṣatraguṇair yuktaṃ śaraṃ samitiśobhanam ||

16.1१६.१

पृथिवीराज्यम् अर्हो ऽयं नाङ्गराज्यं नरेश्वरः । (१६।१)

pṛthivīrājyam arho 'yaṃ nāṅgarājyaṃ nareśvaraḥ |

16.2१६.२

अनेन बाहुवीर्येण मया चाज्ञानुवर्तिना ॥ (१६।२)

anena bāhuvīryeṇa mayā cājñānuvartinā ||

17.1१७.१

यस्य वा मनुजस्येदं न क्षान्तं मद्विचेष्टितम् । (१७।१)

yasya vā manujasyedaṃ na kṣāntaṃ madviceṣṭitam |

17.2१७.२

रथम् आरुह्य पद्भ्यां वा विनामयतु कार्मुकम् ॥ (१७।२)

ratham āruhya padbhyāṃ vā vināmayatu kārmukam ||

18.1१८.१

ततः सर्वस्य रङ्गस्य हाहाकारो महान् अभूत् । (१८।१)

tataḥ sarvasya raṅgasya hāhākāro mahān abhūt |

18.2१८.२

साधुवादानुसंबद्धः सूर्यश्चास्तम् उपागमत् ॥ (१८।२)

sādhuvādānusaṃbaddhaḥ sūryaścāstam upāgamat ||

19.1१९.१

ततो दुर्योधनः कर्णम् आलम्ब्याथ करे नृप । (१९।१)

tato duryodhanaḥ karṇam ālambyātha kare nṛpa |

19.2१९.२

दीपिकाग्निकृतालोकस्तस्माद् रङ्गाद् विनिर्ययौ ॥ (१९।२)

dīpikāgnikṛtālokastasmād raṅgād viniryayau ||

20.1२०.१

पाण्डवाश्च सहद्रोणाः सकृपाश्च विशां पते । (२०।१)

pāṇḍavāśca sahadroṇāḥ sakṛpāśca viśāṃ pate |

20.2२०.२

भीष्मेण सहिताः सर्वे ययुः स्वं स्वं निवेशनम् ॥ (२०।२)

bhīṣmeṇa sahitāḥ sarve yayuḥ svaṃ svaṃ niveśanam ||

21.1२१.१

अर्जुनेति जनः कश्चित् कश्चित् कर्णेति भारत । (२१।१)

arjuneti janaḥ kaścit kaścit karṇeti bhārata |

21.2२१.२

कश्चिद् दुर्योधनेत्येवं ब्रुवन्तः प्रस्थितास्तदा ॥ (२१।२)

kaścid duryodhanetyevaṃ bruvantaḥ prasthitāstadā ||

22.1२२.१

कुन्त्याश्च प्रत्यभिज्ञाय दिव्यलक्षणसूचितम् । (२२।१)

kuntyāśca pratyabhijñāya divyalakṣaṇasūcitam |

22.2२२.२

पुत्रम् अङ्गेश्वरं स्नेहाच्छन्ना प्रीतिर् अवर्धत ॥ (२२।२)

putram aṅgeśvaraṃ snehācchannā prītir avardhata ||

23.1२३.१

दुर्योधनस्यापि तदा कर्णम् आसाद्य पार्थिव । (२३।१)

duryodhanasyāpi tadā karṇam āsādya pārthiva |

23.2२३.२

भयम् अर्जुनसंजातं क्षिप्रम् अन्तरधीयत ॥ (२३।२)

bhayam arjunasaṃjātaṃ kṣipram antaradhīyata ||

24.1२४.१

स चापि वीरः कृतशस्त्रनिश्रमः परेण साम्नाभ्यवदत् सुयोधनम् । (२४।१)

sa cāpi vīraḥ kṛtaśastraniśramaḥ pareṇa sāmnābhyavadat suyodhanam |

24.2२४.२

युधिष्ठिरस्याप्यभवत् तदा मतिर् न कर्णतुल्यो ऽस्ति धनुर्धरः क्षितौ ॥ (२४।२)

yudhiṣṭhirasyāpyabhavat tadā matir na karṇatulyo 'sti dhanurdharaḥ kṣitau ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 1, 127

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit