महाभारतMahābhārata

MBh, 8, 67

1217 of 1995 · 78 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

अथाब्रवीद् वासुदेवो रथस्थो राधेय दिष्ट्या स्मरसीह धर्मम् । (१।२)

athābravīd vāsudevo rathastho rādheya diṣṭyā smarasīha dharmam |

1.3१.३

प्रायेण नीचा व्यसनेषु मग्ना निन्दन्ति दैवं कुकृतं न तत् तत् ॥ (१।३)

prāyeṇa nīcā vyasaneṣu magnā nindanti daivaṃ kukṛtaṃ na tat tat ||

2.1२.१

यद् द्रौपदीम् एकवस्त्रां सभायाम् आनाय्य त्वं चैव सुयोधनश् च । (२।१)

yad draupadīm ekavastrāṃ sabhāyām ānāyya tvaṃ caiva suyodhanaś ca |

2.2२.२

दुःशासनः शकुनिः सौबलश् च न ते कर्ण प्रत्यभात् तत्र धर्मः ॥ (२।२)

duḥśāsanaḥ śakuniḥ saubalaś ca na te karṇa pratyabhāt tatra dharmaḥ ||

3.1३.१

यदा सभायां कौन्तेयम् अनक्षज्ञं युधिष्ठिरम् । (३।१)

yadā sabhāyāṃ kaunteyam anakṣajñaṃ yudhiṣṭhiram |

3.2३.२

अक्षज्ञः शकुनिर् जेता तदा धर्मः क्व ते गतः ॥ (३।२)

akṣajñaḥ śakunir jetā tadā dharmaḥ kva te gataḥ ||

4.1४.१

यदा रजस्वलां कृष्णां दुःशासनवशे स्थिताम् । (४।१)

yadā rajasvalāṃ kṛṣṇāṃ duḥśāsanavaśe sthitām |

4.2४.२

सभायां प्राहसः कर्ण क्व ते धर्मस् तदा गतः ॥ (४।२)

sabhāyāṃ prāhasaḥ karṇa kva te dharmas tadā gataḥ ||

5.1५.१

राज्यलुब्धः पुनः कर्ण समाह्वयसि पाण्डवम् । (५।१)

rājyalubdhaḥ punaḥ karṇa samāhvayasi pāṇḍavam |

5.2५.२

गान्धारराजम् आश्रित्य क्व ते धर्मस् तदा गतः ॥ (५।२)

gāndhārarājam āśritya kva te dharmas tadā gataḥ ||

6.1६.१

एवम् उक्ते तु राधेये वासुदेवेन पाण्डवम् । (६।१)

evam ukte tu rādheye vāsudevena pāṇḍavam |

6.2६.२

मन्युर् अभ्याविशत् तीव्रः स्मृत्वा तत् तद् धनंजयम् ॥ (६।२)

manyur abhyāviśat tīvraḥ smṛtvā tat tad dhanaṃjayam ||

7.1७.१

तस्य क्रोधेन सर्वेभ्यः स्रोतोभ्यस् तेजसो ऽर्चिषः । (७।१)

tasya krodhena sarvebhyaḥ srotobhyas tejaso 'rciṣaḥ |

7.2७.२

प्रादुरासन् महाराज तद् अद्भुतम् इवाभवत् ॥ (७।२)

prādurāsan mahārāja tad adbhutam ivābhavat ||

8.1८.१

तं समीक्ष्य ततः कर्णो ब्रह्मास्त्रेण धनंजयम् । (८।१)

taṃ samīkṣya tataḥ karṇo brahmāstreṇa dhanaṃjayam |

8.2८.२

अभ्यवर्षत् पुनर् यत्नम् अकरोद् रथसर्जने । (८।२)

abhyavarṣat punar yatnam akarod rathasarjane |

8.3८.३

तद् अस्त्रम् अस्त्रेणावार्य प्रजहारास्य पाण्डवः ॥ (८।३)

tad astram astreṇāvārya prajahārāsya pāṇḍavaḥ ||

9.1९.१

ततो ऽन्यद् अस्त्रं कौन्तेयो दयितं जातवेदसः । (९।१)

tato 'nyad astraṃ kaunteyo dayitaṃ jātavedasaḥ |

9.2९.२

मुमोच कर्णम् उद्दिश्य तत् प्रजज्वाल वै भृशम् ॥ (९।२)

mumoca karṇam uddiśya tat prajajvāla vai bhṛśam ||

10.1१०.१

वारुणेन ततः कर्णः शमयामास पावकम् । (१०।१)

vāruṇena tataḥ karṇaḥ śamayāmāsa pāvakam |

10.2१०.२

जीमूतैश् च दिशः सर्वाश् चक्रे तिमिरदुर्दिनाः ॥ (१०।२)

jīmūtaiś ca diśaḥ sarvāś cakre timiradurdināḥ ||

11.1११.१

पाण्डवेयस् त्व् असंभ्रान्तो वायव्यास्त्रेण वीर्यवान् । (११।१)

pāṇḍaveyas tv asaṃbhrānto vāyavyāstreṇa vīryavān |

11.2११.२

अपोवाह तदाभ्राणि राधेयस्य प्रपश्यतः ॥ (११।२)

apovāha tadābhrāṇi rādheyasya prapaśyataḥ ||

12.1१२.१

तं हस्तिकक्ष्याप्रवरं च बाणैः सुवर्णमुक्तामणिवज्रमृष्टम् । (१२।१)

taṃ hastikakṣyāpravaraṃ ca bāṇaiḥ suvarṇamuktāmaṇivajramṛṣṭam |

12.2१२.२

कालप्रयत्नोत्तमशिल्पियत्नैः कृतं सुरूपं वितमस्कम् उच्चैः ॥ (१२।२)

kālaprayatnottamaśilpiyatnaiḥ kṛtaṃ surūpaṃ vitamaskam uccaiḥ ||

13.1१३.१

ऊर्जस्करं तव सैन्यस्य नित्यम् अमित्रवित्रासनम् ईड्यरूपम् । (१३।१)

ūrjaskaraṃ tava sainyasya nityam amitravitrāsanam īḍyarūpam |

13.2१३.२

विख्यातम् आदित्यसमस्य लोके त्विषा समं पावकभानुचन्द्रैः ॥ (१३।२)

vikhyātam ādityasamasya loke tviṣā samaṃ pāvakabhānucandraiḥ ||

14.1१४.१

ततः क्षुरेणाधिरथेः किरीटी सुवर्णपुङ्खेन शितेन यत्तः । (१४।१)

tataḥ kṣureṇādhiratheḥ kirīṭī suvarṇapuṅkhena śitena yattaḥ |

14.2१४.२

श्रिया ज्वलन्तं ध्वजम् उन्ममाथ महारथस्याधिरथेर् महात्मा ॥ (१४।२)

śriyā jvalantaṃ dhvajam unmamātha mahārathasyādhirather mahātmā ||

15.1१५.१

यशश् च धर्मश् च जयश् च मारिष प्रियाणि सर्वाणि च तेन केतुना । (१५।१)

yaśaś ca dharmaś ca jayaś ca māriṣa priyāṇi sarvāṇi ca tena ketunā |

15.2१५.२

तदा कुरूणां हृदयानि चापतन् बभूव हाहेति च निस्वनो महान् ॥ (१५।२)

tadā kurūṇāṃ hṛdayāni cāpatan babhūva hāheti ca nisvano mahān ||

16.1१६.१

अथ त्वरन् कर्णवधाय पाण्डवो महेन्द्रवज्रानलदण्डसंनिभम् । (१६।१)

atha tvaran karṇavadhāya pāṇḍavo mahendravajrānaladaṇḍasaṃnibham |

16.2१६.२

आदत्त पार्थो ऽञ्जलिकं निषङ्गात् सहस्ररश्मेर् इव रश्मिम् उत्तमम् ॥ (१६।२)

ādatta pārtho 'ñjalikaṃ niṣaṅgāt sahasraraśmer iva raśmim uttamam ||

17.1१७.१

मर्मच्छिदं शोणितमांसदिग्धं वैश्वानरार्कप्रतिमं महार्हम् । (१७।१)

marmacchidaṃ śoṇitamāṃsadigdhaṃ vaiśvānarārkapratimaṃ mahārham |

17.2१७.२

नराश्वनागासुहरं त्र्यरत्निं षड्वाजम् अञ्जोगतिम् उग्रवेगम् ॥ (१७।२)

narāśvanāgāsuharaṃ tryaratniṃ ṣaḍvājam añjogatim ugravegam ||

18.1१८.१

सहस्रनेत्राशनितुल्यतेजसं समानक्रव्यादम् इवातिदुःसहम् । (१८।१)

sahasranetrāśanitulyatejasaṃ samānakravyādam ivātiduḥsaham |

18.2१८.२

पिनाकनारायणचक्रसंनिभं भयंकरं प्राणभृतां विनाशनम् ॥ (१८।२)

pinākanārāyaṇacakrasaṃnibhaṃ bhayaṃkaraṃ prāṇabhṛtāṃ vināśanam ||

19.1१९.१

युक्त्वा महास्त्रेण परेण मन्त्रविद् विकृष्य गाण्डीवम् उवाच सस्वनम् । (१९।१)

yuktvā mahāstreṇa pareṇa mantravid vikṛṣya gāṇḍīvam uvāca sasvanam |

19.2१९.२

अयं महास्त्रो ऽप्रतिमो धृतः शरः शरीरभिच् चासुहरश् च दुर्हृदः ॥ (१९।२)

ayaṃ mahāstro 'pratimo dhṛtaḥ śaraḥ śarīrabhic cāsuharaś ca durhṛdaḥ ||

20.1२०.१

तपो ऽस्ति तप्तं गुरवश् च तोषिता मया यद् इष्टं सुहृदां तथा श्रुतम् । (२०।१)

tapo 'sti taptaṃ guravaś ca toṣitā mayā yad iṣṭaṃ suhṛdāṃ tathā śrutam |

20.2२०.२

अनेन सत्येन निहन्त्व् अयं शरः सुदंशितः कर्णम् अरिं ममाजितः ॥ (२०।२)

anena satyena nihantv ayaṃ śaraḥ sudaṃśitaḥ karṇam ariṃ mamājitaḥ ||

21.1२१.१

इत्य् ऊचिवांस् तं स मुमोच बाणं धनंजयः कर्णवधाय घोरम् । (२१।१)

ity ūcivāṃs taṃ sa mumoca bāṇaṃ dhanaṃjayaḥ karṇavadhāya ghoram |

21.2२१.२

कृत्याम् अथर्वाङ्गिरसीम् इवोग्रां दीप्ताम् असह्यां युधि मृत्युनापि ॥ (२१।२)

kṛtyām atharvāṅgirasīm ivogrāṃ dīptām asahyāṃ yudhi mṛtyunāpi ||

22.1२२.१

ब्रुवन् किरीटी तम् अतिप्रहृष्टो अयं शरो मे विजयावहो ऽस्तु । (२२।१)

bruvan kirīṭī tam atiprahṛṣṭo ayaṃ śaro me vijayāvaho 'stu |

22.2२२.२

जिघांसुर् अर्केन्दुसमप्रभावः कर्णं समाप्तिं नयतां यमाय ॥ (२२।२)

jighāṃsur arkendusamaprabhāvaḥ karṇaṃ samāptiṃ nayatāṃ yamāya ||

23.1२३.१

तेनेषुवर्येण किरीटमाली प्रहृष्टरूपो विजयावहेन । (२३।१)

teneṣuvaryeṇa kirīṭamālī prahṛṣṭarūpo vijayāvahena |

23.2२३.२

जिघांसुर् अर्केन्दुसमप्रभेण चक्रे विषक्तं रिपुम् आततायी ॥ (२३।२)

jighāṃsur arkendusamaprabheṇa cakre viṣaktaṃ ripum ātatāyī ||

24.1२४.१

तद् उद्यतादित्यसमानवर्चसं शरन्नभोमध्यगभास्करोपमम् । (२४।१)

tad udyatādityasamānavarcasaṃ śarannabhomadhyagabhāskaropamam |

24.2२४.२

वराङ्गम् उर्व्याम् अपतच् चमूपतेर् दिवाकरो ऽस्ताद् इव रक्तमण्डलः ॥ (२४।२)

varāṅgam urvyām apatac camūpater divākaro 'stād iva raktamaṇḍalaḥ ||

25.1२५.१

तद् अस्य देही सततं सुखोदितं स्वरूपम् अत्यर्थम् उदारकर्मणः । (२५।१)

tad asya dehī satataṃ sukhoditaṃ svarūpam atyartham udārakarmaṇaḥ |

25.2२५.२

परेण कृच्छ्रेण शरीरम् अत्यजद् गृहं महर्द्धीव ससङ्गम् ईश्वरः ॥ (२५।२)

pareṇa kṛcchreṇa śarīram atyajad gṛhaṃ maharddhīva sasaṅgam īśvaraḥ ||

26.1२६.१

शरैर् विभुग्नं व्यसु तद् विवर्मणः पपात कर्णस्य शरीरम् उच्छ्रितम् । (२६।१)

śarair vibhugnaṃ vyasu tad vivarmaṇaḥ papāta karṇasya śarīram ucchritam |

26.2२६.२

स्रवद्व्रणं गैरिकतोयविस्रवं गिरेर् यथा वज्रहतं शिरस् तथा ॥ (२६।२)

sravadvraṇaṃ gairikatoyavisravaṃ girer yathā vajrahataṃ śiras tathā ||

27.1२७.१

देहात् तु कर्णस्य निपातितस्य तेजो दीप्तं खं विगाह्याचिरेण । (२७।१)

dehāt tu karṇasya nipātitasya tejo dīptaṃ khaṃ vigāhyācireṇa |

27.2२७.२

तद् अद्भुतं सर्वमनुष्ययोधाः पश्यन्ति राजन् निहते स्म कर्णे ॥ (२७।२)

tad adbhutaṃ sarvamanuṣyayodhāḥ paśyanti rājan nihate sma karṇe ||

28.1२८.१

तं सोमकाः प्रेक्ष्य हतं शयानं प्रीता नादं सह सैन्यैर् अकुर्वन् । (२८।१)

taṃ somakāḥ prekṣya hataṃ śayānaṃ prītā nādaṃ saha sainyair akurvan |

28.2२८.२

तूर्याणि चाजघ्नुर् अतीव हृष्टा वासांसि चैवादुधुवुर् भुजांश् च । (२८।२)

tūryāṇi cājaghnur atīva hṛṣṭā vāsāṃsi caivādudhuvur bhujāṃś ca |

28.3२८.३

बलान्विताश् चाप्य् अपरे ह्य् अनृत्यन्न् अन्योन्यम् आश्लिष्य नदन्त ऊचुः ॥ (२८।३)

balānvitāś cāpy apare hy anṛtyann anyonyam āśliṣya nadanta ūcuḥ ||

29.1२९.१

दृष्ट्वा तु कर्णं भुवि निष्टनन्तं हतं रथात् सायकेनावभिन्नम् । (२९।१)

dṛṣṭvā tu karṇaṃ bhuvi niṣṭanantaṃ hataṃ rathāt sāyakenāvabhinnam |

29.2२९.२

महानिलेनाग्निम् इवापविद्धं यज्ञावसाने शयने निशान्ते ॥ (२९।२)

mahānilenāgnim ivāpaviddhaṃ yajñāvasāne śayane niśānte ||

30.1३०.१

शरैर् आचितसर्वाङ्गः शोणितौघपरिप्लुतः । (३०।१)

śarair ācitasarvāṅgaḥ śoṇitaughapariplutaḥ |

30.2३०.२

विभाति देहः कर्णस्य स्वरश्मिभिर् इवांशुमान् ॥ (३०।२)

vibhāti dehaḥ karṇasya svaraśmibhir ivāṃśumān ||

31.1३१.१

प्रताप्य सेनाम् आमित्रीं दीप्तैः शरगभस्तिभिः । (३१।१)

pratāpya senām āmitrīṃ dīptaiḥ śaragabhastibhiḥ |

31.2३१.२

बलिनार्जुनकालेन नीतो ऽस्तं कर्णभास्करः ॥ (३१।२)

balinārjunakālena nīto 'staṃ karṇabhāskaraḥ ||

32.1३२.१

अस्तं गच्छन् यथादित्यः प्रभाम् आदाय गच्छति । (३२।१)

astaṃ gacchan yathādityaḥ prabhām ādāya gacchati |

32.2३२.२

एवं जीवितम् आदाय कर्णस्येषुर् जगाम ह ॥ (३२।२)

evaṃ jīvitam ādāya karṇasyeṣur jagāma ha ||

33.1३३.१

अपराह्णे पराह्णस्य सूतपुत्रस्य मारिष । (३३।१)

aparāhṇe parāhṇasya sūtaputrasya māriṣa |

33.2३३.२

छिन्नम् अञ्जलिकेनाजौ सोत्सेधम् अपतच्छिरः ॥ (३३।२)

chinnam añjalikenājau sotsedham apatacchiraḥ ||

34.1३४.१

उपर्य् उपरि सैन्यानां तस्य शत्रोस् तद् अञ्जसा । (३४।१)

upary upari sainyānāṃ tasya śatros tad añjasā |

34.2३४.२

शिरः कर्णस्य सोत्सेधम् इषुः सो ऽपाहरद् द्रुतम् ॥ (३४।२)

śiraḥ karṇasya sotsedham iṣuḥ so 'pāharad drutam ||

35.1३५.१

संजय उवाच । (३५।१)

saṃjaya uvāca

35.2३५.२

कर्णं तु शूरं पतितं पृथिव्यां शराचितं शोणितदिग्धगात्रम् । (३५।२)

karṇaṃ tu śūraṃ patitaṃ pṛthivyāṃ śarācitaṃ śoṇitadigdhagātram |

35.3३५.३

दृष्ट्वा शयानं भुवि मद्रराजश् छिन्नध्वजेनापययौ रथेन ॥ (३५।३)

dṛṣṭvā śayānaṃ bhuvi madrarājaś chinnadhvajenāpayayau rathena ||

36.1३६.१

कर्णे हते कुरवः प्राद्रवन्त भयार्दिता गाढविद्धाश् च संख्ये । (३६।१)

karṇe hate kuravaḥ prādravanta bhayārditā gāḍhaviddhāś ca saṃkhye |

36.2३६.२

अवेक्षमाणा मुहुर् अर्जुनस्य ध्वजं महान्तं वपुषा ज्वलन्तम् ॥ (३६।२)

avekṣamāṇā muhur arjunasya dhvajaṃ mahāntaṃ vapuṣā jvalantam ||

37.1३७.१

सहस्रनेत्रप्रतिमानकर्मणः सहस्रपत्रप्रतिमाननं शुभम् । (३७।१)

sahasranetrapratimānakarmaṇaḥ sahasrapatrapratimānanaṃ śubham |

37.2३७.२

सहस्ररश्मिर् दिनसंक्षये यथा तथापतत् तस्य शिरो वसुंधराम् ॥ (३७।२)

sahasraraśmir dinasaṃkṣaye yathā tathāpatat tasya śiro vasuṃdharām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 8, 67

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit