MBh, 1, 183
Select a line for its word-by-word analysis.
भ्रातुर् वचस्तत् प्रसमीक्ष्य सर्वे ज्येष्ठस्य पाण्डोस्तनयास्तदानीम् । (१।२)
bhrātur vacastat prasamīkṣya sarve jyeṣṭhasya pāṇḍostanayāstadānīm |
तम् एवार्थं ध्यायमाना मनोभिर् आसांचक्रुर् अथ तत्रामितौजाः ॥ (१।३)
tam evārthaṃ dhyāyamānā manobhir āsāṃcakrur atha tatrāmitaujāḥ ||
वृष्णिप्रवीरस्तु कुरुप्रवीरान् आशङ्कमानः सहरौहिणेयः । (२।१)
vṛṣṇipravīrastu kurupravīrān āśaṅkamānaḥ saharauhiṇeyaḥ |
जगाम तां भार्गवकर्मशालां यत्रासते ते पुरुषप्रवीराः ॥ (२।२)
jagāma tāṃ bhārgavakarmaśālāṃ yatrāsate te puruṣapravīrāḥ ||
तत्रोपविष्टं पृथुदीर्घबाहुं ददर्श कृष्णः सहरौहिणेयः । (३।१)
tatropaviṣṭaṃ pṛthudīrghabāhuṃ dadarśa kṛṣṇaḥ saharauhiṇeyaḥ |
अजातशत्रुं परिवार्य तांश्च उपोपविष्टाञ्ज्वलनप्रकाशान् ॥ (३।२)
ajātaśatruṃ parivārya tāṃśca upopaviṣṭāñjvalanaprakāśān ||
ततो ऽब्रवीद् वासुदेवो ऽभिगम्य कुन्तीसुतं धर्मभृतां वरिष्ठम् । (४।१)
tato 'bravīd vāsudevo 'bhigamya kuntīsutaṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭham |
कृष्णो ऽहम् अस्मीति निपीड्य पादौ युधिष्ठिरस्याजमीढस्य राज्ञः ॥ (४।२)
kṛṣṇo 'ham asmīti nipīḍya pādau yudhiṣṭhirasyājamīḍhasya rājñaḥ ||
तथैव तस्याप्यनु रौहिणेयस् तौ चापि हृष्टाः कुरवो ऽभ्यनन्दन् । (५।१)
tathaiva tasyāpyanu rauhiṇeyas tau cāpi hṛṣṭāḥ kuravo 'bhyanandan |
पितृष्वसुश् चापि यदुप्रवीराव् अगृह्णतां भारतमुख्यपादौ ॥ (५।२)
pitṛṣvasuś cāpi yadupravīrāv agṛhṇatāṃ bhāratamukhyapādau ||
अजातशत्रुश्च कुरुप्रवीरः पप्रच्छ कृष्णं कुशलं निवेद्य । (६।१)
ajātaśatruśca kurupravīraḥ papraccha kṛṣṇaṃ kuśalaṃ nivedya |
कथं वयं वासुदेव त्वयेह गूढा वसन्तो विदिताः स्म सर्वे ॥ (६।२)
kathaṃ vayaṃ vāsudeva tvayeha gūḍhā vasanto viditāḥ sma sarve ||
तम् अब्रवीद् वासुदेवः प्रहस्य गूढो ऽप्यग्निर् ज्ञायत एव राजन् । (७।१)
tam abravīd vāsudevaḥ prahasya gūḍho 'pyagnir jñāyata eva rājan |
तं विक्रमं पाण्डवेयानतीत्य को ऽन्यः कर्ता विद्यते मानुषेषु ॥ (७।२)
taṃ vikramaṃ pāṇḍaveyānatītya ko 'nyaḥ kartā vidyate mānuṣeṣu ||
दिष्ट्या तस्मात् पावकात् सम्प्रमुक्ता यूयं सर्वे पाण्डवाः शत्रुसाहाः । (८।१)
diṣṭyā tasmāt pāvakāt sampramuktā yūyaṃ sarve pāṇḍavāḥ śatrusāhāḥ |
दिष्ट्या पापो धृतराष्ट्रस्य पुत्रः सहामात्यो न सकामो ऽभविष्यत् । (८।२)
diṣṭyā pāpo dhṛtarāṣṭrasya putraḥ sahāmātyo na sakāmo 'bhaviṣyat |
दिष्ट्या कृष्णा वीर्यम् आश्रित्य लब्धा दिष्ट्या भूयः शश्वद् एवं कृतार्थाः ॥ (८।३)
diṣṭyā kṛṣṇā vīryam āśritya labdhā diṣṭyā bhūyaḥ śaśvad evaṃ kṛtārthāḥ ||
भद्रं वो ऽस्तु निहितं यद् गुहायां विवर्धध्वं ज्वलन इवेध्यमानः । (९।१)
bhadraṃ vo 'stu nihitaṃ yad guhāyāṃ vivardhadhvaṃ jvalana ivedhyamānaḥ |
मा वो विद्युः पार्थिवाः केचनेह यास्यावहे शिबिरायैव तावत् । (९।२)
mā vo vidyuḥ pārthivāḥ kecaneha yāsyāvahe śibirāyaiva tāvat |
सो ऽनुज्ञातः पाण्डवेनाव्ययश्रीः प्रायाच्छीघ्रं बलदेवेन सार्धम् । (९।३)
so 'nujñātaḥ pāṇḍavenāvyayaśrīḥ prāyācchīghraṃ baladevena sārdham |
तत्रैवासन् पाण्डवाश्चाजघन्या मात्रा सार्धं कृष्णया चापि वीराः ॥ (९।४)
tatraivāsan pāṇḍavāścājaghanyā mātrā sārdhaṃ kṛṣṇayā cāpi vīrāḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.