MBh, 5, 137
Select a line for its word-by-word analysis.
एवम् उक्तस्तु विमनास्तिर्यग्दृष्टिर् अधोमुखः । (१।२)
evam uktastu vimanāstiryagdṛṣṭir adhomukhaḥ |
संहत्य च भ्रुवोर् मध्यं न किंचिद् व्याजहार ह ॥ (१।३)
saṃhatya ca bhruvor madhyaṃ na kiṃcid vyājahāra ha ||
तं वै विमनसं दृष्ट्वा सम्प्रेक्ष्यान्योन्यम् अन्तिकात् । (२।१)
taṃ vai vimanasaṃ dṛṣṭvā samprekṣyānyonyam antikāt |
पुनर् एवोत्तरं वाक्यम् उक्तवन्तौ नरर्षभौ ॥ (२।२)
punar evottaraṃ vākyam uktavantau nararṣabhau ||
शुश्रूषुम् अनसूयं च ब्रह्मण्यं सत्यसंगरम् । (३।२)
śuśrūṣum anasūyaṃ ca brahmaṇyaṃ satyasaṃgaram |
प्रतियोत्स्यामहे पार्थम् अतो दुःखतरं नु किम् ॥ (३।३)
pratiyotsyāmahe pārtham ato duḥkhataraṃ nu kim ||
तं चेत् पुत्रात् प्रियतरं प्रतियोत्स्ये धनंजयम् । (५।१)
taṃ cet putrāt priyataraṃ pratiyotsye dhanaṃjayam |
क्षत्रधर्मम् अनुष्ठाय धिग् अस्तु क्षत्रजीविकाम् ॥ (५।२)
kṣatradharmam anuṣṭhāya dhig astu kṣatrajīvikām ||
यस्य लोके समो नास्ति कश्चिद् अन्यो धनुर्धरः । (६।१)
yasya loke samo nāsti kaścid anyo dhanurdharaḥ |
मत्प्रसादात् स बीभत्सुः श्रेयान् अन्यैर् धनुर्धरैः ॥ (६।२)
matprasādāt sa bībhatsuḥ śreyān anyair dhanurdharaiḥ ||
मित्रध्रुग् दुष्टभावश्च नास्तिको ऽथानृजुः शठः । (७।१)
mitradhrug duṣṭabhāvaśca nāstiko 'thānṛjuḥ śaṭhaḥ |
वार्यमाणो ऽपि पापेभ्यः पापात्मा पापम् इच्छति । (८।१)
vāryamāṇo 'pi pāpebhyaḥ pāpātmā pāpam icchati |
चोद्यमानो ऽपि पापेन शुभात्मा शुभम् इच्छति ॥ (८।२)
codyamāno 'pi pāpena śubhātmā śubham icchati ||
त्वम् उक्तः कुरुवृद्धेन मया च विदुरेण च । (१०।१)
tvam uktaḥ kuruvṛddhena mayā ca vidureṇa ca |
अस्ति मे बलम् इत्येव सहसा त्वं तितीर्षसि । (११।१)
asti me balam ityeva sahasā tvaṃ titīrṣasi |
वास एव यथा हि त्वं प्रावृण्वानो ऽद्य मन्यसे । (१२।१)
vāsa eva yathā hi tvaṃ prāvṛṇvāno 'dya manyase |
स्रजं त्यक्ताम् इव प्राप्य लोभाद् यौधिष्ठिरीं श्रियम् ॥ (१२।२)
srajaṃ tyaktām iva prāpya lobhād yaudhiṣṭhirīṃ śriyam ||
द्रौपदीसहितं पार्थं सायुधैर् भ्रातृभिर् वृतम् । (१३।१)
draupadīsahitaṃ pārthaṃ sāyudhair bhrātṛbhir vṛtam |
वनस्थम् अपि राज्यस्थः पाण्डवं को ऽतिजीवति ॥ (१३।२)
vanastham api rājyasthaḥ pāṇḍavaṃ ko 'tijīvati ||
निदेशे यस्य राजानः सर्वे तिष्ठन्ति किंकराः । (१४।१)
nideśe yasya rājānaḥ sarve tiṣṭhanti kiṃkarāḥ |
स्फीतम् आक्रम्य ते राष्ट्रं राज्यम् इच्छन्ति पाण्डवाः ॥ (१५।२)
sphītam ākramya te rāṣṭraṃ rājyam icchanti pāṇḍavāḥ ||
दत्तं हुतम् अधीतं च ब्राह्मणास्तर्पिता धनैः । (१६।१)
dattaṃ hutam adhītaṃ ca brāhmaṇāstarpitā dhanaiḥ |
आवयोर् गतम् आयुश्च कृतकृत्यौ च विद्धि नौ ॥ (१६।२)
āvayor gatam āyuśca kṛtakṛtyau ca viddhi nau ||
त्वं तु हित्वा सुखं राज्यं मित्राणि च धनानि च । (१७।१)
tvaṃ tu hitvā sukhaṃ rājyaṃ mitrāṇi ca dhanāni ca |
विग्रहं पाण्डवैः कृत्वा महद् व्यसनम् आप्स्यसि ॥ (१७।२)
vigrahaṃ pāṇḍavaiḥ kṛtvā mahad vyasanam āpsyasi ||
तपोघोरव्रता देवी न त्वं जेष्यसि पाण्डवम् ॥ (१८।२)
tapoghoravratā devī na tvaṃ jeṣyasi pāṇḍavam ||
मन्त्री जनार्दनो यस्य भ्राता यस्य धनंजयः । (१९।१)
mantrī janārdano yasya bhrātā yasya dhanaṃjayaḥ |
सर्वशस्त्रभृतां श्रेष्ठं कथं जेष्यसि पाण्डवम् ॥ (१९।२)
sarvaśastrabhṛtāṃ śreṣṭhaṃ kathaṃ jeṣyasi pāṇḍavam ||
सहाया ब्राह्मणा यस्य धृतिमन्तो जितेन्द्रियाः । (२०।१)
sahāyā brāhmaṇā yasya dhṛtimanto jitendriyāḥ |
तम् उग्रतपसं वीरं कथं जेष्यसि पाण्डवम् ॥ (२०।२)
tam ugratapasaṃ vīraṃ kathaṃ jeṣyasi pāṇḍavam ||
पुनर् उक्तं च वक्ष्यामि यत् कार्यं भूतिम् इच्छता । (२१।१)
punar uktaṃ ca vakṣyāmi yat kāryaṃ bhūtim icchatā |
अलं युद्धेन तैर् वीरैः शाम्य त्वं कुरुवृद्धये । (२२।१)
alaṃ yuddhena tair vīraiḥ śāmya tvaṃ kuruvṛddhaye |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.