महाभारतMahābhārata

MBh, 5, 31

695 of 1995 · 47 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

युधिष्ठिर उवाच । (१।१)

yudhiṣṭhira uvāca

1.2१.२

उत सन्तम् असन्तं च बालं वृद्धं च संजय । (१।२)

uta santam asantaṃ ca bālaṃ vṛddhaṃ ca saṃjaya |

1.3१.३

उताबलं बलीयांसं धाता प्रकुरुते वशे ॥ (१।३)

utābalaṃ balīyāṃsaṃ dhātā prakurute vaśe ||

2.1२.१

उत बालाय पाण्डित्यं पण्डितायोत बालताम् । (२।१)

uta bālāya pāṇḍityaṃ paṇḍitāyota bālatām |

2.2२.२

ददाति सर्वम् ईशानः पुरस्ताच्छुक्रम् उच्चरन् ॥ (२।२)

dadāti sarvam īśānaḥ purastācchukram uccaran ||

3.1३.१

अलं विज्ञापनाय स्याद् आचक्षीथा यथातथम् । (३।१)

alaṃ vijñāpanāya syād ācakṣīthā yathātatham |

3.2३.२

अथो मन्त्रं मन्त्रयित्वा अन्योन्येनातिहृष्टवत् ॥ (३।२)

atho mantraṃ mantrayitvā anyonyenātihṛṣṭavat ||

4.1४.१

गावल्गणे कुरून् गत्वा धृतराष्ट्रं महाबलम् । (४।१)

gāvalgaṇe kurūn gatvā dhṛtarāṣṭraṃ mahābalam |

4.2४.२

अभिवाद्योपसंगृह्य ततः पृच्छेर् अनामयम् ॥ (४।२)

abhivādyopasaṃgṛhya tataḥ pṛccher anāmayam ||

5.1५.१

ब्रूयाश्चैनं त्वम् आसीनं कुरुभिः परिवारितम् । (५।१)

brūyāścainaṃ tvam āsīnaṃ kurubhiḥ parivāritam |

5.2५.२

तवैव राजन् वीर्येण सुखं जीवन्ति पाण्डवाः ॥ (५।२)

tavaiva rājan vīryeṇa sukhaṃ jīvanti pāṇḍavāḥ ||

6.1६.१

तव प्रसादाद् बालास्ते प्राप्ता राज्यम् अरिंदम । (६।१)

tava prasādād bālāste prāptā rājyam ariṃdama |

6.2६.२

राज्ये तान् स्थापयित्वाग्रे नोपेक्षीर् विनशिष्यतः ॥ (६।२)

rājye tān sthāpayitvāgre nopekṣīr vinaśiṣyataḥ ||

7.1७.१

सर्वम् अप्येतद् एकस्य नालं संजय कस्यचित् । (७।१)

sarvam apyetad ekasya nālaṃ saṃjaya kasyacit |

7.2७.२

तात संहत्य जीवामो मा द्विषद्भ्यो वशं गमः ॥ (७।२)

tāta saṃhatya jīvāmo mā dviṣadbhyo vaśaṃ gamaḥ ||

8.1८.१

तथा भीष्मं शांतनवं भारतानां पितामहम् । (८।१)

tathā bhīṣmaṃ śāṃtanavaṃ bhāratānāṃ pitāmaham |

8.2८.२

शिरसाभिवदेथास्त्वं मम नाम प्रकीर्तयन् ॥ (८।२)

śirasābhivadethāstvaṃ mama nāma prakīrtayan ||

9.1९.१

अभिवाद्य च वक्तव्यस्ततो ऽस्माकं पितामहः । (९।१)

abhivādya ca vaktavyastato 'smākaṃ pitāmahaḥ |

9.2९.२

भवता शंतनोर् वंशो निमग्नः पुनर् उद्धृतः ॥ (९।२)

bhavatā śaṃtanor vaṃśo nimagnaḥ punar uddhṛtaḥ ||

10.1१०.१

स त्वं कुरु तथा तात स्वमतेन पितामह । (१०।१)

sa tvaṃ kuru tathā tāta svamatena pitāmaha |

10.2१०.२

यथा जीवन्ति ते पौत्राः प्रीतिमन्तः परस्परम् ॥ (१०।२)

yathā jīvanti te pautrāḥ prītimantaḥ parasparam ||

11.1११.१

तथैव विदुरं ब्रूयाः कुरूणां मन्त्रधारिणम् । (११।१)

tathaiva viduraṃ brūyāḥ kurūṇāṃ mantradhāriṇam |

11.2११.२

अयुद्धं सौम्य भाषस्व हितकामो युधिष्ठिरः ॥ (११।२)

ayuddhaṃ saumya bhāṣasva hitakāmo yudhiṣṭhiraḥ ||

12.1१२.१

अथो सुयोधनं ब्रूया राजपुत्रम् अमर्षणम् । (१२।१)

atho suyodhanaṃ brūyā rājaputram amarṣaṇam |

12.2१२.२

मध्ये कुरूणाम् आसीनम् अनुनीय पुनः पुनः ॥ (१२।२)

madhye kurūṇām āsīnam anunīya punaḥ punaḥ ||

13.1१३.१

अपश्यन्माम् उपेक्षन्तं कृष्णाम् एकां सभागताम् । (१३।१)

apaśyanmām upekṣantaṃ kṛṣṇām ekāṃ sabhāgatām |

13.2१३.२

तद्दुःखम् अतितिक्षाम मा वधीष्म कुरून् इति ॥ (१३।२)

tadduḥkham atitikṣāma mā vadhīṣma kurūn iti ||

14.1१४.१

एवं पूर्वापरान् क्लेशान् अतितिक्षन्त पाण्डवाः । (१४।१)

evaṃ pūrvāparān kleśān atitikṣanta pāṇḍavāḥ |

14.2१४.२

यथा बलीयसः सन्तस्तत् सर्वं कुरवो विदुः ॥ (१४।२)

yathā balīyasaḥ santastat sarvaṃ kuravo viduḥ ||

15.1१५.१

यन्नः प्राव्राजयः सौम्य अजिनैः प्रतिवासितान् । (१५।१)

yannaḥ prāvrājayaḥ saumya ajinaiḥ prativāsitān |

15.2१५.२

तद्दुःखम् अतितिक्षाम मा वधीष्म कुरून् इति ॥ (१५।२)

tadduḥkham atitikṣāma mā vadhīṣma kurūn iti ||

16.1१६.१

यत् तत् सभायाम् आक्रम्य कृष्णां केशेष्वधर्षयत् । (१६।१)

yat tat sabhāyām ākramya kṛṣṇāṃ keśeṣvadharṣayat |

16.2१६.२

दुःशासनस्ते ऽनुमते तच्चास्माभिर् उपेक्षितम् ॥ (१६।२)

duḥśāsanaste 'numate taccāsmābhir upekṣitam ||

17.1१७.१

यथोचितं स्वकं भागं लभेमहि परंतप । (१७।१)

yathocitaṃ svakaṃ bhāgaṃ labhemahi paraṃtapa |

17.2१७.२

निवर्तय परद्रव्ये बुद्धिं गृद्धां नरर्षभ ॥ (१७।२)

nivartaya paradravye buddhiṃ gṛddhāṃ nararṣabha ||

18.1१८.१

शान्तिर् एवं भवेद् राजन् प्रीतिश्चैव परस्परम् । (१८।१)

śāntir evaṃ bhaved rājan prītiścaiva parasparam |

18.2१८.२

राज्यैकदेशम् अपि नः प्रयच्छ शमम् इच्छताम् ॥ (१८।२)

rājyaikadeśam api naḥ prayaccha śamam icchatām ||

19.1१९.१

कुशस्थलं वृकस्थलम् आसन्दी वारणावतम् । (१९।१)

kuśasthalaṃ vṛkasthalam āsandī vāraṇāvatam |

19.2१९.२

अवसानं भवेद् अत्र किंचिद् एव तु पञ्चमम् ॥ (१९।२)

avasānaṃ bhaved atra kiṃcid eva tu pañcamam ||

20.1२०.१

भ्रातॄणां देहि पञ्चानां ग्रामान् पञ्च सुयोधन । (२०।१)

bhrātṝṇāṃ dehi pañcānāṃ grāmān pañca suyodhana |

20.2२०.२

शान्तिर् नो ऽस्तु महाप्राज्ञ ज्ञातिभिः सह संजय ॥ (२०।२)

śāntir no 'stu mahāprājña jñātibhiḥ saha saṃjaya ||

21.1२१.१

भ्राता भ्रातरम् अन्वेतु पिता पुत्रेण युज्यताम् । (२१।१)

bhrātā bhrātaram anvetu pitā putreṇa yujyatām |

21.2२१.२

स्मयमानाः समायान्तु पाञ्चालाः कुरुभिः सह ॥ (२१।२)

smayamānāḥ samāyāntu pāñcālāḥ kurubhiḥ saha ||

22.1२२.१

अक्षतान् कुरुपाञ्चालान् पश्येम इति कामये । (२२।१)

akṣatān kurupāñcālān paśyema iti kāmaye |

22.2२२.२

सर्वे सुमनसस्तात शाम्याम भरतर्षभ ॥ (२२।२)

sarve sumanasastāta śāmyāma bharatarṣabha ||

23.1२३.१

अलम् एव शमायास्मि तथा युद्धाय संजय । (२३।१)

alam eva śamāyāsmi tathā yuddhāya saṃjaya |

23.2२३.२

धर्मार्थयोर् अलं चाहं मृदवे दारुणाय च ॥ (२३।२)

dharmārthayor alaṃ cāhaṃ mṛdave dāruṇāya ca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 5, 31

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit