वैशंपायन उवाच । (१।१)

ततः श्रुत्वैव भीष्मस्य चेदिराड् उरुविक्रमः । (१।२)

युयुत्सुर् वासुदेवेन वासुदेवम् उवाच ह ॥ (१।३)

आह्वये त्वां रणं गच्छ मया सार्धं जनार्दन । (२।१)

यावद् अद्य निहन्मि त्वां सहितं सर्वपाण्डवैः ॥ (२।२)

सह त्वया हि मे वध्याः पाण्डवाः कृष्ण सर्वथा । (३।१)

नृपतीन् समतिक्रम्य यैर् अराजा त्वम् अर्चितः ॥ (३।२)

ये त्वां दासम् अराजानं बाल्याद् अर्चन्ति दुर्मतिम् । (४।१)

अनर्हम् अर्हवत् कृष्ण वध्यास्त इति मे मतिः । (४।२)

इत्युक्त्वा राजशार्दूलस्तस्थौ गर्जन्न् अमर्षणः ॥ (४।३)

एवम् उक्ते ततः कृष्णो मृदुपूर्वम् इदं वचः । (५।१)

उवाच पार्थिवान् सर्वांस्तत्समक्षं च पाण्डवान् ॥ (५।२)

एष नः शत्रुर् अत्यन्तं पार्थिवाः सात्वतीसुतः । (६।१)

सात्वतानां नृशंसात्मा न हितो ऽनपकारिणाम् ॥ (६।२)

प्राग्ज्योतिषपुरं यातान् अस्माञ् ज्ञात्वा नृशंसकृत् । (७।१)

अदहद् द्वारकाम् एष स्वस्रीयः सन्नराधिपाः ॥ (७।२)

क्रीडतो भोजराजन्यान् एष रैवतके गिरौ । (८।१)

हत्वा बद्ध्वा च तान् सर्वान् उपायात् स्वपुरं पुरा ॥ (८।२)

अश्वमेधे हयं मेध्यम् उत्सृष्टं रक्षिभिर् वृतम् । (९।१)

पितुर् मे यज्ञविघ्नार्थम् अहरत् पापनिश्चयः ॥ (९।२)

सौवीरान् प्रतिपत्तौ च बभ्रोर् एष यशस्विनः । (१०।१)

भार्याम् अभ्यहरन्मोहाद् अकामां ताम् इतो गताम् ॥ (१०।२)

एष मायाप्रतिच्छन्नः करूषार्थे तपस्विनीम् । (११।१)

जहार भद्रां वैशालीं मातुलस्य नृशंसकृत् ॥ (११।२)

पितृष्वसुः कृते दुःखं सुमहन्मर्षयाम्यहम् । (१२।१)

दिष्ट्या त्विदं सर्वराज्ञां संनिधावद्य वर्तते ॥ (१२।२)

पश्यन्ति हि भवन्तो ऽद्य मय्यतीव व्यतिक्रमम् । (१३।१)

कृतानि तु परोक्षं मे यानि तानि निबोधत ॥ (१३।२)

इमं त्वस्य न शक्ष्यामि क्षन्तुम् अद्य व्यतिक्रमम् । (१४।१)

अवलेपाद् वधार्हस्य समग्रे राजमण्डले ॥ (१४।२)

रुक्मिण्याम् अस्य मूढस्य प्रार्थनासीन्मुमूर्षतः । (१५।१)

न च तां प्राप्तवान्मूढः शूद्रो वेदश्रुतिं यथा ॥ (१५।२)

एवमादि ततः सर्वे सहितास्ते नराधिपाः । (१६।१)

वासुदेववचः श्रुत्वा चेदिराजं व्यगर्हयन् ॥ (१६।२)

ततस्तद् वचनं श्रुत्वा शिशुपालः प्रतापवान् । (१७।१)

जहास स्वनवद्धासं प्रहस्येदम् उवाच ह ॥ (१७।२)

मत्पूर्वां रुक्मिणीं कृष्ण संसत्सु परिकीर्तयन् । (१८।१)

विशेषतः पार्थिवेषु व्रीडां न कुरुषे कथम् ॥ (१८।२)

मन्यमानो हि कः सत्सु पुरुषः परिकीर्तयेत् । (१९।१)

अन्यपूर्वां स्त्रियं जातु त्वद् अन्यो मधुसूदन ॥ (१९।२)

क्षम वा यदि ते श्रद्धा मा वा कृष्ण मम क्षम । (२०।१)

क्रुद्धाद् वापि प्रसन्नाद् वा किं मे त्वत्तो भविष्यति ॥ (२०।२)

तथा ब्रुवत एवास्य भगवान्मधुसूदनः । (२१।१)

व्यपाहरच्छिरः क्रुद्धश्चक्रेणामित्रकर्षणः । (२१।२)

स पपात महाबाहुर् वज्राहत इवाचलः ॥ (२१।३)

ततश्चेदिपतेर् देहात् तेजो ऽग्र्यं ददृशुर् नृपाः । (२२।१)

उत्पतन्तं महाराज गगनाद् इव भास्करम् ॥ (२२।२)

ततः कमलपत्राक्षं कृष्णं लोकनमस्कृतम् । (२३।१)

ववन्दे तत् तदा तेजो विवेश च नराधिप ॥ (२३।२)

तद् अद्भुतम् अमन्यन्त दृष्ट्वा सर्वे महीक्षितः । (२४।१)

यद् विवेश महाबाहुं तत् तेजः पुरुषोत्तमम् ॥ (२४।२)

अनभ्रे प्रववर्ष द्यौः पपात ज्वलिताशनिः । (२५।१)

कृष्णेन निहते चैद्ये चचाल च वसुंधरा ॥ (२५।२)

ततः केचिन्महीपाला नाब्रुवंस्तत्र किंचन । (२६।१)

अतीतवाक्पथे काले प्रेक्षमाणा जनार्दनम् ॥ (२६।२)

हस्तैर् हस्ताग्रम् अपरे प्रत्यपीषन्न् अमर्षिताः । (२७।१)

अपरे दशनैर् ओष्ठान् अदशन् क्रोधमूर्छिताः ॥ (२७।२)

रहस्तु केचिद् वार्ष्णेयं प्रशशंसुर् नराधिपाः । (२८।१)

केचिद् एव तु संरब्धा मध्यस्थास्त्वपरे ऽभवन् ॥ (२८।२)

प्रहृष्टाः केशवं जग्मुः संस्तुवन्तो महर्षयः । (२९।१)

ब्राह्मणाश्च महात्मानः पार्थिवाश्च महाबलाः ॥ (२९।२)

पाण्डवस्त्वब्रवीद् भ्रातॄन् सत्कारेण महीपतिम् । (३०।१)

दमघोषात्मजं वीरं संसाधयत माचिरम् । (३०।२)

तथा च कृतवन्तस्ते भ्रातुर् वै शासनं तदा ॥ (३०।३)

चेदीनाम् आधिपत्ये च पुत्रम् अस्य महीपतिम् । (३१।१)

अभ्यषिञ्चत् तदा पार्थः सह तैर् वसुधाधिपैः ॥ (३१।२)

ततः स कुरुराजस्य क्रतुः सर्वसमृद्धिमान् । (३२।१)

यूनां प्रीतिकरो राजन् संबभौ विपुलौजसः ॥ (३२।२)

शान्तविघ्नः सुखारम्भः प्रभूतधनधान्यवान् । (३३।१)

अन्नवान् बहुभक्ष्यश्च केशवेन सुरक्षितः ॥ (३३।२)

समापयामास च तं राजसूयं महाक्रतुम् । (३४।१)

तं तु यज्ञं महाबाहुर् आ समाप्तेर् जनार्दनः । (३४।२)

ररक्ष भगवाञ्शौरिः शार्ङ्गचक्रगदाधरः ॥ (३४।३)

ततस्त्ववभृथस्नातं धर्मराजं युधिष्ठिरम् । (३५।१)

समस्तं पार्थिवं क्षत्रम् अभिगम्येदम् अब्रवीत् ॥ (३५।२)

दिष्ट्या वर्धसि धर्मज्ञ साम्राज्यं प्राप्तवान् विभो । (३६।१)

आजमीढाजमीढानां यशः संवर्धितं त्वया । (३६।२)

कर्मणैतेन राजेन्द्र धर्मश्च सुमहान् कृतः ॥ (३६।३)

आपृच्छामो नरव्याघ्र सर्वकामैः सुपूजिताः । (३७।१)

स्वराष्ट्राणि गमिष्यामस्तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥ (३७।२)

श्रुत्वा तु वचनं राज्ञां धर्मराजो युधिष्ठिरः । (३८।१)

यथार्हं पूज्य नृपतीन् भ्रातॄन् सर्वान् उवाच ह ॥ (३८।२)

राजानः सर्व एवैते प्रीत्यास्मान् समुपागताः । (३९।१)

प्रस्थिताः स्वानि राष्ट्राणि माम् आपृच्छ्य परंतपाः । (३९।२)

ते ऽनुव्रजत भद्रं वो विषयान्तं नृपोत्तमान् ॥ (३९।३)

भ्रातुर् वचनम् आज्ञाय पाण्डवा धर्मचारिणः । (४०।१)

यथार्हं नृपमुख्यांस्तान् एकैकं समनुव्रजन् ॥ (४०।२)

विराटम् अन्वयात् तूर्णं धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् । (४१।१)

धनंजयो यज्ञसेनं महात्मानं महारथः ॥ (४१।२)

भीष्मं च धृतराष्ट्रं च भीमसेनो महाबलः । (४२।१)

द्रोणं च ससुतं वीरं सहदेवो महारथः ॥ (४२।२)

नकुलः सुबलं राजन् सहपुत्रं समन्वयात् । (४३।१)

द्रौपदेयाः ससौभद्राः पार्वतीयान्महीपतीन् ॥ (४३।२)

अन्वगच्छंस्तथैवान्यान् क्षत्रियान् क्षत्रियर्षभाः । (४४।१)

एवं सम्पूजितास्ते वै जग्मुर् विप्राश्च सर्वशः ॥ (४४।२)

गतेषु पार्थिवेन्द्रेषु सर्वेषु भरतर्षभ । (४५।१)

युधिष्ठिरम् उवाचेदं वासुदेवः प्रतापवान् ॥ (४५।२)

आपृच्छे त्वां गमिष्यामि द्वारकां कुरुनन्दन । (४६।१)

राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं दिष्ट्या त्वं प्राप्तवान् असि ॥ (४६।२)

तम् उवाचैवम् उक्तस्तु धर्मराण् मधुसूदनम् । (४७।१)

तव प्रसादाद् गोविन्द प्राप्तवान् अस्मि वै क्रतुम् ॥ (४७।२)

समस्तं पार्थिवं क्षत्रं त्वत्प्रसादाद् वशानुगम् । (४८।१)

उपादाय बलिं मुख्यं माम् एव समुपस्थितम् ॥ (४८।२)

न वयं त्वाम् ऋते वीर रंस्यामेह कथंचन । (४९।१)

अवश्यं चापि गन्तव्या त्वया द्वारवती पुरी ॥ (४९।२)

एवम् उक्तः स धर्मात्मा युधिष्ठिरसहायवान् । (५०।१)

अभिगम्याब्रवीत् प्रीतः पृथां पृथुयशा हरिः ॥ (५०।२)

साम्राज्यं समनुप्राप्ताः पुत्रास्ते ऽद्य पितृष्वसः । (५१।१)

सिद्धार्था वसुमन्तश्च सा त्वं प्रीतिम् अवाप्नुहि ॥ (५१।२)

अनुज्ञातस्त्वया चाहं द्वारकां गन्तुम् उत्सहे । (५२।१)

सुभद्रां द्रौपदीं चैव सभाजयत केशवः ॥ (५२।२)

निष्क्रम्यान्तःपुराच्चैव युधिष्ठिरसहायवान् । (५३।१)

स्नातश्च कृतजप्यश्च ब्राह्मणान् स्वस्ति वाच्य च ॥ (५३।२)

ततो मेघवरप्रख्यं स्यन्दनं वै सुकल्पितम् । (५४।१)

योजयित्वा महाराज दारुकः प्रत्युपस्थितः ॥ (५४।२)

उपस्थितं रथं दृष्ट्वा तार्क्ष्यप्रवरकेतनम् । (५५।१)

प्रदक्षिणम् उपावृत्य समारुह्य महामनाः । (५५।२)

प्रययौ पुण्डरीकाक्षस्ततो द्वारवतीं पुरीम् ॥ (५५।३)

तं पद्भ्याम् अनुवव्राज धर्मराजो युधिष्ठिरः । (५६।१)

भ्रातृभिः सहितः श्रीमान् वासुदेवं महाबलम् ॥ (५६।२)

ततो मुहूर्तं संगृह्य स्यन्दनप्रवरं हरिः । (५७।१)

अब्रवीत् पुण्डरीकाक्षः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ (५७।२)

अप्रमत्तः स्थितो नित्यं प्रजाः पाहि विशां पते । (५८।१)

पर्जन्यम् इव भूतानि महाद्रुमम् इवाण्डजाः । (५८।२)

बान्धवास्त्वोपजीवन्तु सहस्राक्षम् इवामराः ॥ (५८।३)

कृत्वा परस्परेणैवं संविदं कृष्णपाण्डवौ । (५९।१)

अन्योन्यं समनुज्ञाप्य जग्मतुः स्वगृहान् प्रति ॥ (५९।२)

गते द्वारवतीं कृष्णे सात्वतप्रवरे नृप । (६०।१)

एको दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबलः । (६०।२)

तस्यां सभायां दिव्यायाम् ऊषतुस्तौ नरर्षभौ ॥ (६०।३)