संजय उवाच । (१।१)

ततस्ते प्राद्रवन् सर्वे त्वरिता युद्धदुर्मदाः । (१।२)

अमृष्यमाणाः संरब्धा युयुधानरथं प्रति ॥ (१।३)

ते रथैः कल्पितै राजन् हेमरूप्यविभूषितैः । (२।१)

सादिभिश्च गजैश्चैव परिवव्रुः स्म सात्वतम् ॥ (२।२)

अथैनं कोष्ठकीकृत्य सर्वतस्ते महारथाः । (३।१)

सिंहनादांस्तदा चक्रुस्तर्जयन्तः स्म सात्यकिम् ॥ (३।२)

ते ऽभ्यवर्षञ् शरैस्तीक्ष्णैः सात्यकिं सत्यविक्रमम् । (४।१)

त्वरमाणा महावीर्या माधवस्य वधैषिणः ॥ (४।२)

तान् दृष्ट्वा पततस्तूर्णं शैनेयः परवीरहा । (५।१)

प्रत्यगृह्णान्महाबाहुः प्रमुञ्चन् विशिखान् बहून् ॥ (५।२)

तत्र वीरो महेष्वासः सात्यकिर् युद्धदुर्मदः । (६।१)

निचकर्त शिरांस्युग्रैः शरैः संनतपर्वभिः ॥ (६।२)

हस्तिहस्तान् हयग्रीवान् बाहून् अपि च सायुधान् । (७।१)

क्षुरप्रैः पातयामास तावकानां स माधवः ॥ (७।२)

पतितैश्चामरैश्चैव श्वेतछत्रैश्च भारत । (८।१)

बभूव धरणी पूर्णा नक्षत्रैर् द्यौर् इव प्रभो ॥ (८।२)

तेषां तु युयुधानेन युध्यतां युधि भारत । (९।१)

बभूव तुमुलः शब्दः प्रेतानाम् इव क्रन्दताम् ॥ (९।२)

तेन शब्देन महता पूरितासीद् वसुंधरा । (१०।१)

रात्रिः समभवच्चैव तीव्ररूपा भयावहा ॥ (१०।२)

दीर्यमाणं बलं दृष्ट्वा युयुधानशराहतम् । (११।१)

श्रुत्वा च विपुलं नादं निशीथे लोमहर्षणम् ॥ (११।२)

सुतस्तवाब्रवीद् राजन् सारथिं रथिनां वरः । (१२।१)

यत्रैष शब्दस्तत्राश्वांश्चोदयेति पुनः पुनः ॥ (१२।२)

तेन संचोद्यमानस्तु ततस्तांस्तुरगोत्तमान् । (१३।१)

सूतः संचोदयामास युयुधानरथं प्रति ॥ (१३।२)

ततो दुर्योधनः क्रुद्धो दृढधन्वा जितक्लमः । (१४।१)

शीघ्रहस्तश्चित्रयोधी युयुधानम् उपाद्रवत् ॥ (१४।२)

ततः पूर्णायतोत्सृष्टैर् मांसशोणितभोजनैः । (१५।१)

दुर्योधनं द्वादशभिर् माधवः प्रत्यविध्यत ॥ (१५।२)

दुर्योधनस्तेन तथा पूर्वम् एवार्दितः शरैः । (१६।१)

शैनेयं दशभिर् बाणैः प्रत्यविध्यद् अमर्षितः ॥ (१६।२)

ततः समभवद् युद्धम् आकुलं भरतर्षभ । (१७।१)

पाञ्चालानां च सर्वेषां भारतानां च दारुणम् ॥ (१७।२)

शैनेयस्तु रणे क्रुद्धस्तव पुत्रं महारथम् । (१८।१)

सायकानाम् अशीत्या तु विव्याधोरसि भारत ॥ (१८।२)

ततो ऽस्य वाहान् समरे शरैर् निन्ये यमक्षयम् । (१९।१)

सारथिं च रथात् तूर्णं पातयामास पत्रिणा ॥ (१९।२)

हताश्वे तु रथे तिष्ठन् पुत्रस्तव विशां पते । (२०।१)

मुमोच निशितान् बाणाञ् शैनेयस्य रथं प्रति ॥ (२०।२)

शरान् पञ्चाशतस्तांस्तु शैनेयः कृतहस्तवत् । (२१।१)

चिछेद समरे राजन् प्रेषितांस्तनयेन ते ॥ (२१।२)

अथापरेण भल्लेन मुष्टिदेशे महद् धनुः । (२२।१)

चिछेद रभसो युद्धे तव पुत्रस्य मारिष ॥ (२२।२)

विरथो विधनुष्कश्च सर्वलोकेश्वरः प्रभुः । (२३।१)

आरुरोह रथं तूर्णं भास्वरं कृतवर्मणः ॥ (२३।२)

दुर्योधने परावृत्ते शैनेयस्तव वाहिनीम् । (२४।१)

द्रावयामास विशिखैर् निशामध्ये विशां पते ॥ (२४।२)

शकुनिश्चार्जुनं राजन् परिवार्य समन्ततः । (२५।१)

रथैर् अनेकसाहस्रैर् गजैश्चैव सहस्रशः । (२५।२)

तथा हयसहस्रैश्च तुमुलं सर्वतो ऽकरोत् ॥ (२५।३)

ते महास्त्राणि दिव्यानि विकिरन्तो ऽर्जुनं प्रति । (२६।१)

अर्जुनं योधयन्ति स्म क्षत्रियाः कालचोदिताः ॥ (२६।२)

तान्यर्जुनः सहस्राणि रथवारणवाजिनाम् । (२७।१)

प्रत्यवारयद् आयस्तः प्रकुर्वन् विपुलं क्षयम् ॥ (२७।२)

ततस्तु समरे शूरः शकुनिः सौबलस्तदा । (२८।१)

विव्याध निशितैर् बाणैर् अर्जुनं प्रहसन्न् इव ॥ (२८।२)

पुनश्चैव शतेनास्य संरुरोध महारथम् । (२९।१)

तम् अर्जुनस्तु विंशत्या विव्याध युधि भारत ॥ (२९।२)

अथेतरान्महेष्वासांस्त्रिभिस्त्रिभिर् अविध्यत । (३०।१)

संवार्य तान् बाणगणैर् युधि राजन् धनंजयः । (३०।२)

अवधीत् तावकान् योधान् वज्रपाणिर् इवासुरान् ॥ (३०।३)

भुजैश्छिन्नैर् महाराज शरीरैश्च सहस्रशः । (३१।१)

समास्तीर्णा धरा तत्र बभौ पुष्पैर् इवाचिता ॥ (३१।२)

स विद्ध्वा शकुनिं भूयः पञ्चभिर् नतपर्वभिः । (३२।१)

उलूकं त्रिभिर् आजघ्ने त्रिभिर् एव महायसैः ॥ (३२।२)

तम् उलूकस्तथा विद्ध्वा वासुदेवम् अताडयत् । (३३।१)

ननाद च महानादं पूरयन् वसुधातलम् ॥ (३३।२)

अर्जुनस्तु द्रुतं गत्वा शकुनेर् धनुर् आच्छिनत् । (३४।१)

निन्ये च चतुरो वाहान् यमस्य सदनं प्रति ॥ (३४।२)

ततो रथाद् अवप्लुत्य सौबलो भरतर्षभ । (३५।१)

उलूकस्य रथं तूर्णम् आरुरोह विशां पते ॥ (३५।२)

तावेकरथम् आरूढौ पितापुत्रौ महारथौ । (३६।१)

पार्थं सिषिचतुर् बाणैर् गिरिं मेघाविवोत्थितौ ॥ (३६।२)

तौ तु विद्ध्वा महाराज पाण्डवो निशितैः शरैः । (३७।१)

विद्रावयंस्तव चमूं शतशो व्यधमच्छरैः ॥ (३७।२)

अनिलेन यथाभ्राणि विच्छिन्नानि समन्ततः । (३८।१)

विच्छिन्नानि तथा राजन् बलान्यासन् विशां पते ॥ (३८।२)

तद् बलं भरतश्रेष्ठ वध्यमानं तथा निशि । (३९।१)

प्रदुद्राव दिशः सर्वा वीक्षमाणं भयार्दितम् ॥ (३९।२)

उत्सृज्य वाहान् समरे चोदयन्तस्तथापरे । (४०।१)

संभ्रान्ताः पर्यधावन्त तस्मिंस्तमसि दारुणे ॥ (४०।२)

विजित्य समरे योधांस्तावकान् भरतर्षभ । (४१।१)

दध्मतुर् मुदितौ शङ्खौ वासुदेवधनंजयौ ॥ (४१।२)

धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणं विद्ध्वा त्रिभिः शरैः । (४२।१)

चिछेद धनुषस्तूर्णं ज्यां शरेण शितेन ह ॥ (४२।२)

तन्निधाय धनुर् नीडे द्रोणः क्षत्रियमर्दनः । (४३।१)

आददे ऽन्यद् धनुः शूरो वेगवत् सारवत्तरम् ॥ (४३।२)

धृष्टद्युम्नं ततो द्रोणो विद्ध्वा सप्तभिर् आशुगैः । (४४।१)

सारथिं पञ्चभिर् बाणै राजन् विव्याध संयुगे ॥ (४४।२)

तं निवार्य शरैस्तूर्णं धृष्टद्युम्नो महारथः । (४५।१)

व्यधमत् कौरवीं सेनां शतशो ऽथ सहस्रशः ॥ (४५।२)

वध्यमाने बले तस्मिंस्तव पुत्रस्य मारिष । (४६।१)

प्रावर्तत नदी घोरा शोणितौघतरङ्गिणी ॥ (४६।२)

उभयोः सेनयोर् मध्ये नराश्वद्विपवाहिनी । (४७।१)

यथा वैतरणी राजन् यमराष्ट्रपुरं प्रति ॥ (४७।२)

द्रावयित्वा तु तत् सैन्यं धृष्टद्युम्नः प्रतापवान् । (४८।१)

अत्यराजत तेजस्वी शक्रो देवगणेष्विव ॥ (४८।२)

अथ दध्मुर् महाशङ्खान् धृष्टद्युम्नशिखण्डिनौ । (४९।१)

यमौ च युयुधानश्च पाण्डवश्च वृकोदरः ॥ (४९।२)

जित्वा रथसहस्राणि तावकानां महारथाः । (५०।१)

सिंहनादरवांश्चक्रुः पाण्डवा जितकाशिनः ॥ (५०।२)

पश्यतस्तव पुत्रस्य कर्णस्य च मदोत्कटाः । (५१।१)

तथा द्रोणस्य शूरस्य द्रौणेश्चैव विशां पते ॥ (५१।२)