MBh, 2, 64
Select a line for its word-by-word analysis.
या नः श्रुता मनुष्येषु स्त्रियो रूपेण संमताः । (१।२)
yā naḥ śrutā manuṣyeṣu striyo rūpeṇa saṃmatāḥ |
क्रोधाविष्टेषु पार्थेषु धार्तराष्ट्रेषु चाप्यति । (२।१)
krodhāviṣṭeṣu pārtheṣu dhārtarāṣṭreṣu cāpyati |
द्रौपदी पाण्डुपुत्राणां कृष्णा शान्तिर् इहाभवत् ॥ (२।२)
draupadī pāṇḍuputrāṇāṃ kṛṣṇā śāntir ihābhavat ||
अप्लवे ऽम्भसि मग्नानाम् अप्रतिष्ठे निमज्जताम् । (३।१)
aplave 'mbhasi magnānām apratiṣṭhe nimajjatām |
पाञ्चाली पाण्डुपुत्राणां नौर् एषा पारगाभवत् ॥ (३।२)
pāñcālī pāṇḍuputrāṇāṃ naur eṣā pāragābhavat ||
तद् वै श्रुत्वा भीमसेनः कुरुमध्ये ऽत्यमर्षणः । (४।२)
tad vai śrutvā bhīmasenaḥ kurumadhye 'tyamarṣaṇaḥ |
स्त्री गतिः पाण्डुपुत्राणाम् इत्युवाच सुदुर्मनाः ॥ (४।३)
strī gatiḥ pāṇḍuputrāṇām ityuvāca sudurmanāḥ ||
त्रीणि ज्योतींषि पुरुष इति वै देवलो ऽब्रवीत् । (५।१)
trīṇi jyotīṃṣi puruṣa iti vai devalo 'bravīt |
अपत्यं कर्म विद्या च यतः सृष्टाः प्रजास्ततः ॥ (५।२)
apatyaṃ karma vidyā ca yataḥ sṛṣṭāḥ prajāstataḥ ||
अमेध्ये वै गतप्राणे शून्ये ज्ञातिभिर् उज्झिते । (६।१)
amedhye vai gataprāṇe śūnye jñātibhir ujjhite |
तन्नो ज्योतिर् अभिहतं दाराणाम् अभिमर्शनात् । (७।१)
tanno jyotir abhihataṃ dārāṇām abhimarśanāt |
धनंजय कथं स्वित् स्याद् अपत्यम् अभिमृष्टजम् ॥ (७।२)
dhanaṃjaya kathaṃ svit syād apatyam abhimṛṣṭajam ||
सन्तः प्रतिविजानन्तो लब्ध्वा प्रत्ययम् आत्मनः ॥ (९।२)
santaḥ prativijānanto labdhvā pratyayam ātmanaḥ ||
इहैवैतांस्तुरा सर्वान् हन्मि शत्रून् समागतान् । (१०।२)
ihaivaitāṃsturā sarvān hanmi śatrūn samāgatān |
अथ निष्क्रम्य राजेन्द्र समूलान् कृन्धि भारत ॥ (१०।३)
atha niṣkramya rājendra samūlān kṛndhi bhārata ||
अद्यैवैतान्निहन्मीह प्रशाधि वसुधाम् इमाम् ॥ (११।२)
adyaivaitānnihanmīha praśādhi vasudhām imām ||
इत्युक्त्वा भीमसेनस्तु कनिष्ठैर् भ्रातृभिर् वृतः । (१२।२)
ityuktvā bhīmasenastu kaniṣṭhair bhrātṛbhir vṛtaḥ |
मृगमध्ये यथा सिंहो मुहुः परिघम् ऐक्षत ॥ (१२।३)
mṛgamadhye yathā siṃho muhuḥ parigham aikṣata ||
सान्त्व्यमानो वीज्यमानः पार्थेनाक्लिष्टकर्मणा । (१३।१)
sāntvyamāno vījyamānaḥ pārthenākliṣṭakarmaṇā |
स्विद्यते च महाबाहुर् अन्तर्दाहेन वीर्यवान् ॥ (१३।२)
svidyate ca mahābāhur antardāhena vīryavān ||
क्रुद्धस्य तस्य स्रोतोभ्यः कर्णादिभ्यो नराधिप । (१४।१)
kruddhasya tasya srotobhyaḥ karṇādibhyo narādhipa |
भ्रुकुटीपुटदुष्प्रेक्ष्यम् अभवत् तस्य तन्मुखम् । (१५।१)
bhrukuṭīpuṭaduṣprekṣyam abhavat tasya tanmukham |
युगान्तकाले सम्प्राप्ते कृतान्तस्येव रूपिणः ॥ (१५।२)
yugāntakāle samprāpte kṛtāntasyeva rūpiṇaḥ ||
युधिष्ठिरस्तम् आवार्य बाहुना बाहुशालिनम् । (१६।१)
yudhiṣṭhirastam āvārya bāhunā bāhuśālinam |
मैवम् इत्यब्रवीच्चैनं जोषम् आस्स्वेति भारत ॥ (१६।२)
maivam ityabravīccainaṃ joṣam āssveti bhārata ||
पितरं समुपातिष्ठद् धृतराष्ट्रं कृताञ्जलिः ॥ (१७।२)
pitaraṃ samupātiṣṭhad dhṛtarāṣṭraṃ kṛtāñjaliḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.