महाभारतMahābhārata

MBh, 7, 109

1087 of 1995 · 69 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

संजय उवाच । (१।१)

saṃjaya uvāca

1.2१.२

स तथा विरथः कर्णः पुनर् भीमेन निर्जितः । (१।२)

sa tathā virathaḥ karṇaḥ punar bhīmena nirjitaḥ |

1.3१.३

रथम् अन्यं समास्थाय सद्यो विव्याध पाण्डवम् ॥ (१।३)

ratham anyaṃ samāsthāya sadyo vivyādha pāṇḍavam ||

2.1२.१

महागजाविवासाद्य विषाणाग्रैः परस्परम् । (२।१)

mahāgajāvivāsādya viṣāṇāgraiḥ parasparam |

2.2२.२

शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः ॥ (२।२)

śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair anyonyam abhijaghnatuḥ ||

3.1३.१

अथ कर्णः शरव्रातैर् भीमं बलवद् अर्दयत् । (३।१)

atha karṇaḥ śaravrātair bhīmaṃ balavad ardayat |

3.2३.२

ननाद बलवन्नादं पुनर् विव्याध चोरसि ॥ (३।२)

nanāda balavannādaṃ punar vivyādha corasi ||

4.1४.१

तं भीमो दशभिर् बाणैः प्रत्यविध्यद् अजिह्मगैः । (४।१)

taṃ bhīmo daśabhir bāṇaiḥ pratyavidhyad ajihmagaiḥ |

4.2४.२

पुनर् विव्याध विंशत्या शराणां नतपर्वणाम् ॥ (४।२)

punar vivyādha viṃśatyā śarāṇāṃ nataparvaṇām ||

5.1५.१

कर्णस्तु नवभिर् भीमं विद्ध्वा राजन् स्तनान्तरे । (५।१)

karṇastu navabhir bhīmaṃ viddhvā rājan stanāntare |

5.2५.२

ध्वजम् एकेन विव्याध सायकेन शितेन ह ॥ (५।२)

dhvajam ekena vivyādha sāyakena śitena ha ||

6.1६.१

सायकानां ततः पार्थस्त्रिषष्ट्या प्रत्यविध्यत । (६।१)

sāyakānāṃ tataḥ pārthastriṣaṣṭyā pratyavidhyata |

6.2६.२

तोत्त्रैर् इव महानागं कशाभिर् इव वाजिनम् ॥ (६।२)

tottrair iva mahānāgaṃ kaśābhir iva vājinam ||

7.1७.१

सो ऽतिविद्धो महाराज पाण्डवेन यशस्विना । (७।१)

so 'tividdho mahārāja pāṇḍavena yaśasvinā |

7.2७.२

सृक्विणी लेलिहन् वीरः क्रोधसंरक्तलोचनः ॥ (७।२)

sṛkviṇī lelihan vīraḥ krodhasaṃraktalocanaḥ ||

8.1८.१

ततः शरं महाराज सर्वकायावदारणम् । (८।१)

tataḥ śaraṃ mahārāja sarvakāyāvadāraṇam |

8.2८.२

प्राहिणोद् भीमसेनाय बलायेन्द्र इवाशनिम् ॥ (८।२)

prāhiṇod bhīmasenāya balāyendra ivāśanim ||

9.1९.१

स निर्भिद्य रणे पार्थं सूतपुत्रधनुश्च्युतः । (९।१)

sa nirbhidya raṇe pārthaṃ sūtaputradhanuścyutaḥ |

9.2९.२

अगच्छद् दारयन् भूमिं चित्रपुङ्खः शिलीमुखः ॥ (९।२)

agacchad dārayan bhūmiṃ citrapuṅkhaḥ śilīmukhaḥ ||

10.1१०.१

सर्वशैक्यां चतुष्किष्कुं गुर्वीं रुक्माङ्गदां गदाम् । (१०।१)

sarvaśaikyāṃ catuṣkiṣkuṃ gurvīṃ rukmāṅgadāṃ gadām |

10.2१०.२

प्राहिणोत् सूतपुत्राय षडस्राम् अविचारयन् ॥ (१०।२)

prāhiṇot sūtaputrāya ṣaḍasrām avicārayan ||

11.1११.१

तया जघानाधिरथेः सदश्वान् साधुवाहिनः । (११।१)

tayā jaghānādhiratheḥ sadaśvān sādhuvāhinaḥ |

11.2११.२

गदया भारतः क्रुद्धो वज्रेणेन्द्र इवासुरान् ॥ (११।२)

gadayā bhārataḥ kruddho vajreṇendra ivāsurān ||

12.1१२.१

ततो भीमो महाबाहुः क्षुराभ्यां भरतर्षभ । (१२।१)

tato bhīmo mahābāhuḥ kṣurābhyāṃ bharatarṣabha |

12.2१२.२

ध्वजम् आधिरथेश्छित्त्वा सूतम् अभ्यहनत् तदा ॥ (१२।२)

dhvajam ādhiratheśchittvā sūtam abhyahanat tadā ||

13.1१३.१

हताश्वसूतम् उत्सृज्य रथं स पतितध्वजम् । (१३।१)

hatāśvasūtam utsṛjya rathaṃ sa patitadhvajam |

13.2१३.२

विस्फारयन् धनुः कर्णस्तस्थौ भारत दुर्मनाः ॥ (१३।२)

visphārayan dhanuḥ karṇastasthau bhārata durmanāḥ ||

14.1१४.१

तत्राद्भुतम् अपश्याम राधेयस्य पराक्रमम् । (१४।१)

tatrādbhutam apaśyāma rādheyasya parākramam |

14.2१४.२

विरथो रथिनां श्रेष्ठो वारयामास यद् रिपुम् ॥ (१४।२)

viratho rathināṃ śreṣṭho vārayāmāsa yad ripum ||

15.1१५.१

विरथं तं रथश्रेष्ठं दृष्ट्वाधिरथिम् आहवे । (१५।१)

virathaṃ taṃ rathaśreṣṭhaṃ dṛṣṭvādhirathim āhave |

15.2१५.२

दुर्योधनस्ततो राजन्न् अभ्यभाषत दुर्मुखम् ॥ (१५।२)

duryodhanastato rājann abhyabhāṣata durmukham ||

16.1१६.१

एष दुर्मुख राधेयो भीमेन विरथीकृतः । (१६।१)

eṣa durmukha rādheyo bhīmena virathīkṛtaḥ |

16.2१६.२

तं रथेन नरश्रेष्ठं संपादय महारथम् ॥ (१६।२)

taṃ rathena naraśreṣṭhaṃ saṃpādaya mahāratham ||

17.1१७.१

दुर्योधनवचः श्रुत्वा ततो भारत दुर्मुखः । (१७।१)

duryodhanavacaḥ śrutvā tato bhārata durmukhaḥ |

17.2१७.२

त्वरमाणो ऽभ्ययात् कर्णं भीमं चावारयच्छरैः ॥ (१७।२)

tvaramāṇo 'bhyayāt karṇaṃ bhīmaṃ cāvārayaccharaiḥ ||

18.1१८.१

दुर्मुखं प्रेक्ष्य संग्रामे सूतपुत्रपदानुगम् । (१८।१)

durmukhaṃ prekṣya saṃgrāme sūtaputrapadānugam |

18.2१८.२

वायुपुत्रः प्रहृष्टो ऽभूत् सृक्किणी परिलेलिहन् ॥ (१८।२)

vāyuputraḥ prahṛṣṭo 'bhūt sṛkkiṇī parilelihan ||

19.1१९.१

ततः कर्णं महाराज वारयित्वा शिलीमुखैः । (१९।१)

tataḥ karṇaṃ mahārāja vārayitvā śilīmukhaiḥ |

19.2१९.२

दुर्मुखाय रथं शीघ्रं प्रेषयामास पाण्डवः ॥ (१९।२)

durmukhāya rathaṃ śīghraṃ preṣayāmāsa pāṇḍavaḥ ||

20.1२०.१

तस्मिन् क्षणे महाराज नवभिर् नतपर्वभिः । (२०।१)

tasmin kṣaṇe mahārāja navabhir nataparvabhiḥ |

20.2२०.२

सुपुङ्खैर् दुर्मुखं भीमः शरैर् निन्ये यमक्षयम् ॥ (२०।२)

supuṅkhair durmukhaṃ bhīmaḥ śarair ninye yamakṣayam ||

21.1२१.१

ततस्तम् एवाधिरथिः स्यन्दनं दुर्मुखे हते । (२१।१)

tatastam evādhirathiḥ syandanaṃ durmukhe hate |

21.2२१.२

आस्थितः प्रबभौ राजन् दीप्यमान इवांशुमान् ॥ (२१।२)

āsthitaḥ prababhau rājan dīpyamāna ivāṃśumān ||

22.1२२.१

शयानं भिन्नमर्माणं दुर्मुखं शोणितोक्षितम् । (२२।१)

śayānaṃ bhinnamarmāṇaṃ durmukhaṃ śoṇitokṣitam |

22.2२२.२

दृष्ट्वा कर्णो ऽश्रुपूर्णाक्षो मुहूर्तं नाभ्यवर्तत ॥ (२२।२)

dṛṣṭvā karṇo 'śrupūrṇākṣo muhūrtaṃ nābhyavartata ||

23.1२३.१

तं गतासुम् अतिक्रम्य कृत्वा कर्णः प्रदक्षिणम् । (२३।१)

taṃ gatāsum atikramya kṛtvā karṇaḥ pradakṣiṇam |

23.2२३.२

दीर्घम् उष्णं श्वसन् वीरो न किंचित् प्रत्यपद्यत ॥ (२३।२)

dīrgham uṣṇaṃ śvasan vīro na kiṃcit pratyapadyata ||

24.1२४.१

तस्मिंस्तु विवरे राजन्नाराचान् गार्ध्रवाससः । (२४।१)

tasmiṃstu vivare rājannārācān gārdhravāsasaḥ |

24.2२४.२

प्राहिणोत् सूतपुत्राय भीमसेनश्चतुर्दश ॥ (२४।२)

prāhiṇot sūtaputrāya bhīmasenaścaturdaśa ||

25.1२५.१

ते तस्य कवचं भित्त्वा स्वर्णपुङ्खा महौजसः । (२५।१)

te tasya kavacaṃ bhittvā svarṇapuṅkhā mahaujasaḥ |

25.2२५.२

हेमचित्रा महाराज द्योतयन्तो दिशो दश ॥ (२५।२)

hemacitrā mahārāja dyotayanto diśo daśa ||

26.1२६.१

अपिबन् सूतपुत्रस्य शोणितं रक्तभोजनाः । (२६।१)

apiban sūtaputrasya śoṇitaṃ raktabhojanāḥ |

26.2२६.२

क्रुद्धा इव मनुष्येन्द्र भुजगाः कालचोदिताः ॥ (२६।२)

kruddhā iva manuṣyendra bhujagāḥ kālacoditāḥ ||

27.1२७.१

प्रसर्पमाणा मेदिन्यां ते व्यरोचन्त मार्गणाः । (२७।१)

prasarpamāṇā medinyāṃ te vyarocanta mārgaṇāḥ |

27.2२७.२

अर्धप्रविष्टाः संरब्धा बिलानीव महोरगाः ॥ (२७।२)

ardhapraviṣṭāḥ saṃrabdhā bilānīva mahoragāḥ ||

28.1२८.१

तं प्रत्यविध्यद् राधेयो जाम्बूनदविभूषितैः । (२८।१)

taṃ pratyavidhyad rādheyo jāmbūnadavibhūṣitaiḥ |

28.2२८.२

चतुर्दशभिर् अत्युग्रैर् नाराचैर् अविचारयन् ॥ (२८।२)

caturdaśabhir atyugrair nārācair avicārayan ||

29.1२९.१

ते भीमसेनस्य भुजं सव्यं निर्भिद्य पत्रिणः । (२९।१)

te bhīmasenasya bhujaṃ savyaṃ nirbhidya patriṇaḥ |

29.2२९.२

प्राविशन्मेदिनीं भीमाः क्रौञ्चं पत्ररथा इव ॥ (२९।२)

prāviśanmedinīṃ bhīmāḥ krauñcaṃ patrarathā iva ||

30.1३०.१

ते व्यरोचन्त नाराचाः प्रविशन्तो वसुंधराम् । (३०।१)

te vyarocanta nārācāḥ praviśanto vasuṃdharām |

30.2३०.२

गच्छत्यस्तं दिनकरे दीप्यमाना इवांशवः ॥ (३०।२)

gacchatyastaṃ dinakare dīpyamānā ivāṃśavaḥ ||

31.1३१.१

स निर्भिन्नो रणे भीमो नाराचैर् मर्मभेदिभिः । (३१।१)

sa nirbhinno raṇe bhīmo nārācair marmabhedibhiḥ |

31.2३१.२

सुस्राव रुधिरं भूरि पर्वतः सलिलं यथा ॥ (३१।२)

susrāva rudhiraṃ bhūri parvataḥ salilaṃ yathā ||

32.1३२.१

स भीमस्त्रिभिर् आयस्तः सूतपुत्रं पतत्रिभिः । (३२।१)

sa bhīmastribhir āyastaḥ sūtaputraṃ patatribhiḥ |

32.2३२.२

सुपर्णवेगैर् विव्याध सारथिं चास्य सप्तभिः ॥ (३२।२)

suparṇavegair vivyādha sārathiṃ cāsya saptabhiḥ ||

33.1३३.१

स विह्वलो महाराज कर्णो भीमबलार्दितः । (३३।१)

sa vihvalo mahārāja karṇo bhīmabalārditaḥ |

33.2३३.२

प्राद्रवज्जवनैर् अश्वै रणं हित्वा महायशाः ॥ (३३।२)

prādravajjavanair aśvai raṇaṃ hitvā mahāyaśāḥ ||

34.1३४.१

भीमसेनस्तु विस्फार्य चापं हेमपरिष्कृतम् । (३४।१)

bhīmasenastu visphārya cāpaṃ hemapariṣkṛtam |

34.2३४.२

आहवे ऽतिरथो ऽतिष्ठज्ज्वलन्न् इव हुताशनः ॥ (३४।२)

āhave 'tiratho 'tiṣṭhajjvalann iva hutāśanaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 7, 109

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit