महाभारतMahābhārata

MBh, 15, 41

1972 of 1995 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वैशंपायन उवाच । (१।१)

vaiśaṃpāyana uvāca

1.2१.२

ततस्ते भरतश्रेष्ठाः समाजग्मुः परस्परम् । (१।२)

tataste bharataśreṣṭhāḥ samājagmuḥ parasparam |

1.3१.३

विगतक्रोधमात्सर्याः सर्वे विगतकल्मषाः ॥ (१।३)

vigatakrodhamātsaryāḥ sarve vigatakalmaṣāḥ ||

2.1२.१

विधिं परमम् आस्थाय ब्रह्मर्षिविहितं शुभम् । (२।१)

vidhiṃ paramam āsthāya brahmarṣivihitaṃ śubham |

2.2२.२

संप्रीतमनसः सर्वे देवलोक इवामराः ॥ (२।२)

saṃprītamanasaḥ sarve devaloka ivāmarāḥ ||

3.1३.१

पुत्रः पित्रा च मात्रा च भार्या च पतिना सह । (३।१)

putraḥ pitrā ca mātrā ca bhāryā ca patinā saha |

3.2३.२

भ्राता भ्रात्रा सखा चैव सख्या राजन् समागताः ॥ (३।२)

bhrātā bhrātrā sakhā caiva sakhyā rājan samāgatāḥ ||

4.1४.१

पाण्डवास्तु महेष्वासं कर्णं सौभद्रम् एव च । (४।१)

pāṇḍavāstu maheṣvāsaṃ karṇaṃ saubhadram eva ca |

4.2४.२

संप्रहर्षात् समाजग्मुर् द्रौपदेयांश्च सर्वशः ॥ (४।२)

saṃpraharṣāt samājagmur draupadeyāṃśca sarvaśaḥ ||

5.1५.१

ततस्ते प्रीयमाणा वै कर्णेन सह पाण्डवाः । (५।१)

tataste prīyamāṇā vai karṇena saha pāṇḍavāḥ |

5.2५.२

समेत्य पृथिवीपालाः सौहृदे ऽवस्थिताभवन् ॥ (५।२)

sametya pṛthivīpālāḥ sauhṛde 'vasthitābhavan ||

6.1६.१

ऋषिप्रसादात् ते ऽन्ये च क्षत्रिया नष्टमन्यवः । (६।१)

ṛṣiprasādāt te 'nye ca kṣatriyā naṣṭamanyavaḥ |

6.2६.२

असौहृदं परित्यज्य सौहृदे पर्यवस्थिताः ॥ (६।२)

asauhṛdaṃ parityajya sauhṛde paryavasthitāḥ ||

7.1७.१

एवं समागताः सर्वे गुरुभिर् बान्धवैस्तथा । (७।१)

evaṃ samāgatāḥ sarve gurubhir bāndhavaistathā |

7.2७.२

पुत्रैश्च पुरुषव्याघ्राः कुरवो ऽन्ये च मानवाः ॥ (७।२)

putraiśca puruṣavyāghrāḥ kuravo 'nye ca mānavāḥ ||

8.1८.१

तां रात्रिम् एकां कृत्स्नां ते विहृत्य प्रीतमानसाः । (८।१)

tāṃ rātrim ekāṃ kṛtsnāṃ te vihṛtya prītamānasāḥ |

8.2८.२

मेनिरे परितोषेण नृपाः स्वर्गसदो यथा ॥ (८।२)

menire paritoṣeṇa nṛpāḥ svargasado yathā ||

9.1९.१

नात्र शोको भयं त्रासो नारतिर् नायशो ऽभवत् । (९।१)

nātra śoko bhayaṃ trāso nāratir nāyaśo 'bhavat |

9.2९.२

परस्परं समागम्य योधानां भरतर्षभ ॥ (९।२)

parasparaṃ samāgamya yodhānāṃ bharatarṣabha ||

10.1१०.१

समागतास्ताः पितृभिर् भ्रातृभिः पतिभिः सुतैः । (१०।१)

samāgatāstāḥ pitṛbhir bhrātṛbhiḥ patibhiḥ sutaiḥ |

10.2१०.२

मुदं परमिकां प्राप्य नार्यो दुःखम् अथात्यजन् ॥ (१०।२)

mudaṃ paramikāṃ prāpya nāryo duḥkham athātyajan ||

11.1११.१

एकां रात्रिं विहृत्यैवं ते वीरास्ताश्च योषितः । (११।१)

ekāṃ rātriṃ vihṛtyaivaṃ te vīrāstāśca yoṣitaḥ |

11.2११.२

आमन्त्र्यान्योन्यम् आश्लिष्य ततो जग्मुर् यथागतम् ॥ (११।२)

āmantryānyonyam āśliṣya tato jagmur yathāgatam ||

12.1१२.१

ततो विसर्जयामास लोकांस्तान्मुनिपुंगवः । (१२।१)

tato visarjayāmāsa lokāṃstānmunipuṃgavaḥ |

12.2१२.२

क्षणेनान्तर्हिताश्चैव प्रेक्षताम् एव ते ऽभवन् ॥ (१२।२)

kṣaṇenāntarhitāścaiva prekṣatām eva te 'bhavan ||

13.1१३.१

अवगाह्य महात्मानः पुण्यां त्रिपथगां नदीम् । (१३।१)

avagāhya mahātmānaḥ puṇyāṃ tripathagāṃ nadīm |

13.2१३.२

सरथाः सध्वजाश्चैव स्वानि स्थानानि भेजिरे ॥ (१३।२)

sarathāḥ sadhvajāścaiva svāni sthānāni bhejire ||

14.1१४.१

देवलोकं ययुः केचित् केचिद् ब्रह्मसदस्तथा । (१४।१)

devalokaṃ yayuḥ kecit kecid brahmasadastathā |

14.2१४.२

केचिच्च वारुणं लोकं केचित् कौबेरम् आप्नुवन् ॥ (१४।२)

kecicca vāruṇaṃ lokaṃ kecit kauberam āpnuvan ||

15.1१५.१

तथा वैवस्वतं लोकं केचिच्चैवाप्नुवन्नृपाः । (१५।१)

tathā vaivasvataṃ lokaṃ keciccaivāpnuvannṛpāḥ |

15.2१५.२

राक्षसानां पिशाचानां केचिच्चाप्युत्तरान् कुरून् ॥ (१५।२)

rākṣasānāṃ piśācānāṃ keciccāpyuttarān kurūn ||

16.1१६.१

विचित्रगतयः सर्वे या अवाप्यामरैः सह । (१६।१)

vicitragatayaḥ sarve yā avāpyāmaraiḥ saha |

16.2१६.२

आजग्मुस्ते महात्मानः सवाहाः सपदानुगाः ॥ (१६।२)

ājagmuste mahātmānaḥ savāhāḥ sapadānugāḥ ||

17.1१७.१

गतेषु तेषु सर्वेषु सलिलस्थो महामुनिः । (१७।१)

gateṣu teṣu sarveṣu salilastho mahāmuniḥ |

17.2१७.२

धर्मशीलो महातेजाः कुरूणां हितकृत् सदा । (१७।२)

dharmaśīlo mahātejāḥ kurūṇāṃ hitakṛt sadā |

17.3१७.३

ततः प्रोवाच ताः सर्वाः क्षत्रिया निहतेश्वराः ॥ (१७।३)

tataḥ provāca tāḥ sarvāḥ kṣatriyā nihateśvarāḥ ||

18.1१८.१

या याः पतिकृतांल्लोकान् इच्छन्ति परमस्त्रियः । (१८।१)

yā yāḥ patikṛtāṃllokān icchanti paramastriyaḥ |

18.2१८.२

ता जाह्नवीजलं क्षिप्रम् अवगाहन्त्वतन्द्रिताः ॥ (१८।२)

tā jāhnavījalaṃ kṣipram avagāhantvatandritāḥ ||

19.1१९.१

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा श्रद्दधाना वराङ्गनाः । (१९।१)

tatastasya vacaḥ śrutvā śraddadhānā varāṅganāḥ |

19.2१९.२

श्वशुरं समनुज्ञाप्य विविशुर् जाह्नवीजलम् ॥ (१९।२)

śvaśuraṃ samanujñāpya viviśur jāhnavījalam ||

20.1२०.१

विमुक्ता मानुषैर् देहैस्ततस्ता भर्तृभिः सह । (२०।१)

vimuktā mānuṣair dehaistatastā bhartṛbhiḥ saha |

20.2२०.२

समाजग्मुस्तदा साध्व्यः सर्वा एव विशां पते ॥ (२०।२)

samājagmustadā sādhvyaḥ sarvā eva viśāṃ pate ||

21.1२१.१

एवं क्रमेण सर्वास्ताः शीलवत्यः कुलस्त्रियः । (२१।१)

evaṃ krameṇa sarvāstāḥ śīlavatyaḥ kulastriyaḥ |

21.2२१.२

प्रविश्य तोयं निर्मुक्ता जग्मुर् भर्तृसलोकताम् ॥ (२१।२)

praviśya toyaṃ nirmuktā jagmur bhartṛsalokatām ||

22.1२२.१

दिव्यरूपसमायुक्ता दिव्याभरणभूषिताः । (२२।१)

divyarūpasamāyuktā divyābharaṇabhūṣitāḥ |

22.2२२.२

दिव्यमाल्याम्बरधरा यथासां पतयस्तथा ॥ (२२।२)

divyamālyāmbaradharā yathāsāṃ patayastathā ||

23.1२३.१

ताः शीलसत्त्वसम्पन्ना वितमस्का गतक्लमाः । (२३।१)

tāḥ śīlasattvasampannā vitamaskā gataklamāḥ |

23.2२३.२

सर्वाः सर्वगुणैर् युक्ताः स्वं स्वं स्थानं प्रपेदिरे ॥ (२३।२)

sarvāḥ sarvaguṇair yuktāḥ svaṃ svaṃ sthānaṃ prapedire ||

24.1२४.१

यस्य यस्य च यः कामस्तस्मिन् काले ऽभवत् तदा । (२४।१)

yasya yasya ca yaḥ kāmastasmin kāle 'bhavat tadā |

24.2२४.२

तं तं विसृष्टवान् व्यासो वरदो धर्मवत्सलः ॥ (२४।२)

taṃ taṃ visṛṣṭavān vyāso varado dharmavatsalaḥ ||

25.1२५.१

तच्छ्रुत्वा नरदेवानां पुनरागमनं नराः । (२५।१)

tacchrutvā naradevānāṃ punarāgamanaṃ narāḥ |

25.2२५.२

जहृषुर् मुदिताश्चासन्न् अन्यदेहगता अपि ॥ (२५।२)

jahṛṣur muditāścāsann anyadehagatā api ||

26.1२६.१

प्रियैः समागमं तेषां य इमं शृणुयान्नरः । (२६।१)

priyaiḥ samāgamaṃ teṣāṃ ya imaṃ śṛṇuyānnaraḥ |

26.2२६.२

प्रियाणि लभते नित्यम् इह च प्रेत्य चैव ह ॥ (२६।२)

priyāṇi labhate nityam iha ca pretya caiva ha ||

27.1२७.१

इष्टबान्धवसंयोगम् अनायासम् अनामयम् । (२७।१)

iṣṭabāndhavasaṃyogam anāyāsam anāmayam |

27.2२७.२

य इमं श्रावयेद् विद्वान् संसिद्धिं प्राप्नुयात् पराम् ॥ (२७।२)

ya imaṃ śrāvayed vidvān saṃsiddhiṃ prāpnuyāt parām ||

28.1२८.१

स्वाध्याययुक्ताः पुरुषाः क्रियायुक्ताश्च भारत । (२८।१)

svādhyāyayuktāḥ puruṣāḥ kriyāyuktāśca bhārata |

28.2२८.२

अध्यात्मयोगयुक्ताश्च धृतिमन्तश्च मानवाः । (२८।२)

adhyātmayogayuktāśca dhṛtimantaśca mānavāḥ |

28.3२८.३

श्रुत्वा पर्व त्विदं नित्यम् अवाप्स्यन्ति परां गतिम् ॥ (२८।३)

śrutvā parva tvidaṃ nityam avāpsyanti parāṃ gatim ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

MBh, 15, 41

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit